Vraag overstijgt het aanbod van organen

De eerste orgaantransplantatie in Nederland, een nier, werd in 1968 uitgevoerd. De eerste weefseltransplantatie vond zelfs al in 1939 plaats. Door verbeterde transplantatietechnieken en het beschikbaar komen van het afweeronderdrukkende medicijnen is het aantal transplantaties drastisch toegenomen. De sterk groeiende vraag overstijgt ver het aanbod.

Aantal orgaan- en weefseldonoren neemt toe

Het aantal mensen dat één of meerdere organen doneerde, steeg in de laatste jaren gestaag tot 210 in 2004. Ook het aantal mensen dat in die periode bot, huid of cornea doneerde, nam toe en bedroeg 1.872 in 2004. Anno 2005 staan er ruim 4,7 miljoen mensen geregistreerd in het Donorregister. Iets meer dan de helft gaf toestemming voor donatie.

Verschillende manieren waarop organen en weefsels beschikbaar komen

Lichaamsmateriaal kan op verschillende manier beschikbaar komen; na overlijden als de overledene wil doneren (bijvoorbeeld hart, lever, huid), bij een operatie/bevalling als restmateriaal (bot en navelstrengbloed) of bij actieve donatie bij leven (bijv. beenmerg, geslachtscellen, nier).

Geen donatie zonder toestemming

Voor wat betreft de donatie na overlijden kent Nederland een volledige beslissysteem. Donatie kan alleen plaatsvinden als de overledene daar bij leven uitdrukkelijk toestemming voor heeft gegeven of als de nabestaanden alsnog met donatie instemmen. Een aantal organisaties pleit al jaren voor een verandering van dit systeem, zodanig dat iedereen donor is tenzij men bezwaar heeft aangetekend (het bezwaarsysteem). In januari 2005 is deze verandering in de Kamer tegengehouden.

Energie in donorwerving

Het kabinet is voornemens het aantal orgaandonaties te bevorderen door meer aandacht te schenken aan de benadering van de nabestaanden, het verbeteren van de organisatie van de orgaandonatie en andere bronnen van donororganen. In 2005 werd een grootschalige, landelijke campagne gericht op donorwerving uitgevoerd. Dit leverde ongeveer 350.000 extra ingezonden donorformulieren op.

Veel partijen betrokken bij transplantatie

Naast donor en donorziekenhuis en ontvanger en transplantatieziekenhuis zijn ook de overheid, belangenorganisaties, het Donorregister, transplantatiecoördinatoren, donatiefunctionarissen, het orgaancentrum, orgaanbanken, transplantatieteams en uitnameteams betrokken bij donatie en transplantatie. Voor donatie na overlijden ligt de centrale regie bij de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS).

Orgaantransplantatie alleen door academische ziekenhuizen

In Nederland mogen alleen de academische ziekenhuizen orgaantransplantaties uitvoeren. Welke ziekenhuizen welke transplantaties mogen uitvoeren wordt door de overheid bepaald en hangt mede af van de specialisaties van de ziekenhuizen. Niertransplantaties vinden in alle academische centra plaats. Weefseltransplantaties mogen in elk ziekenhuis uitgevoerd worden.

Wetenschappelijke ontwikkelingen niet zonder ethische bezwaren

Het kweken van organen uit menselijk embryo en het gebruik van donororganen van dieren om het aanbod van organen en weefsels te vergroten, zijn omgeven met ethische bezwaren, zo bleek uit een publieksenquête in 2001. Ook de politiek staat nog huiverig tegenover dergelijke ontwikkelingen.

Wachtlijsten

Er staan meer mensen op de wachtlijst voor een niertransplantatie dan er staan op het totaal van wachtlijsten voor andere orgaantransplantaties. Het aantal wachtenden is niet alleen afhankelijk van het aantal orgaandonoren, maar ook van het aantal goede organen, het aantal matching organen, de leeftijd van de orgaandonor en de logistiek van donatie en transplantatie.