Vragen en antwoorden kinkhoestvaccinatie zwangere vrouwen

  1. Hoe beschermt het vaccineren van zwangere vrouwen baby's tegen kinkhoest?
  2. Als een vrouw in het verleden tegen kinkhoest is  ingeënt, heeft zij dan al voldoende antistoffen?
  3. Is het nodig om de baby nog te vaccineren als de moeder een kinkhoestprik tijdens de zwangerschap heeft gehad?
  4. Is het vaccineren van zwangere vrouwen effectief?
  5. Is het vaccineren van zwangere vrouwen tegen kinkhoest voldoende getest en veilig?
  6. Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk worden verwacht?
  7. Is er al ervaring met het vaccineren van zwangere vrouwen in andere landen?
  8. Wat is het beste moment in de zwangerschap om te vaccineren tegen kinkhoest?
  9. Moeten vrouwen tijdens elke zwangerschap opnieuw worden gevaccineerd?
  10. Werkt de vaccinatie ook voldoende bij een meerlingzwangerschap?
  11. Kan ik mijn baby borstvoeding geven nadat ik tijdens de zwangerschap ben gevaccineerd tegen kinkhoest?
  12. Is kinkhoestvaccinatie tijdens de zwangerschap ook nodig als ik de baby borstvoeding ga geven?
  13. Zijn er andere effectieve manieren om baby's tegen kinkhoest te beschermen?
  14. Hoe is het advies van de Gezondheidsraad over deze vaccinatie tot stand gekomen? Welke afwegingen zijn gemaakt?
  15. Hoe kan ik mij laten vaccineren tegen kinkhoest?

Vragen en antwoorden over het vaccin

  1. Welke kinkhoestvaccins zijn geschikt voor zwangere vrouwen?
  2. Bestaat er een vaccin alleen tegen kinkhoest?
  3. Waaruit bestaat een kinkhoestvaccin?
  4. Waarom zitten er aluminiumverbindingen in de kinkhoestbevattende vaccins en zijn deze gevaarlijk voor de ongeboren baby?
  5. Waarom staat er in sommige bijsluiters dat er geen toereikende gegevens zijn over het gebruik van het vaccin bij zwangere vrouwen?

 

Hoe beschermt het vaccineren van zwangere vrouwen baby’s tegen kinkhoest?

Na een kinkhoestvaccinatie maakt het lichaam zelf antistoffen tegen kinkhoest aan. Deze antistoffen beschermen het lichaam tegen kinkhoestinfecties. Bij een zwangere vrouw gaan deze antistoffen via de navelstreng ook naar de ongeboren baby. De baby is dan bij de geboorte al beschermd tegen deze ziekte. Daarbij zorgt een kinkhoestvaccinatie er ook voor dat de zwangere vrouw zelf geen kinkhoest krijgt. Zij kan na de bevalling dus ook niet haar pasgeboren baby besmetten met deze ziekte.

naar boven

Als een vrouw in het verleden tegen kinkhoest is ingeënt, heeft zij dan al voldoende antistoffen? 

Vrouwen die in het verleden zijn ingeent tegen kinkhoest, hebben antistoffen tegen kinkhoest opgebouwd voor zichzelf. Dat geldt ook voor vrouwen die zelf kinkhoest hebben gehad. Maar dit is niet voldoende om ook hun baby te beschermen. Daarom is het belangrijk om tijdens de zwangerschap nog een vaccinatie te krijgen tegen kinkhoest. Alleen dan zijn er voldoende antistoffen om de pasgeboren baby te beschermen.

naar boven

Is het nodig om de baby nog te vaccineren als de moeder een kinkhoestprik tijdens de zwangerschap heeft gehad?

Ja, het is nog steeds nodig om de baby te vaccineren. Want de hoeveelheid antistoffen die de baby via de moeder heeft gekregen wordt langzaam minder. Wel is het zo dat de baby 1 prik minder nodig heeft wanneer de moeder tijdens de zwangerschap al een kinkhoestprik heeft gehad. Daarom wordt het vaccinatieschema voor baby´s aangepast. Het nieuwe schema start op het moment dat de kinkhoestvaccinatie voor zwangere vrouwen standaard wordt ingevoerd (eind 2019). Heb je vóór die tijd al de kinkhoestprik tijdens de zwangerschap gehad? Dan kun je op het consultatiebureau bespreken of het nieuwe vaccinatieschema alvast kan worden toegepast.

naar boven

Is het vaccineren van zwangere vrouwen effectief?

De effectiviteit van kinkhoestvaccinatie in de zwangerschap is 91%. Dat betekent dat er bij de groep zwangere vrouwen die wel is ingeënt, er 91% minder baby’s ziek worden dan bij de groep die niet is ingeënt. Dit blijkt uit Brits onderzoek (3). Wanneer zwangere vrouwen in Nederland worden gevaccineerd, kunnen er per jaar ongeveer 100 (van de ongeveer 128) ziekenhuisopnames worden voorkomen (1).

naar boven

Is het vaccineren van zwangere vrouwen tegen kinkhoest voldoende getest en veilig?

Ja, de vaccinatie is veilig voor moeder en kind. Vaak denken zwangere vrouwen dat  vaccins geneesmiddelen zijn en je ze beter niet kunt gebruiken tijdens de zwangerschap. Maar de kinkhoestvaccinatie is een middel dat preventief werkt. De veiligheid van alle inentingen wordt continu bewaakt. In Nederland kunnen verschijnselen na vaccinatie worden gemeld bij het Bijwerkingencentrum Lareb.

Al sinds de jaren ’60 is er veel ervaring met het vaccineren van zwangere vrouwen tegen tetanus en difterie. Dit is veilig voor moeder en kind. Uit onderzoek blijkt dat ook kinkhoestvaccinatie tijdens de zwangerschap veilig is. Er zijn verschillende onderzoeken gedaan in het buitenland:

- In het Verenigd Koninkrijk is onderzoek gedaan onder 20.000 gevaccineerde zwangere vrouwen. Daar kwamen geen aanwijzingen naar voren dat inenting leidt tot een verhoogd risico op zwangerschapscomplicaties (4). Er is in deze studie onder meer gekeken naar laag geboortegewicht, vroeggeboorte, doodgeboorte, zwangerschapsvergiftiging en sterfte van de moeder.

- In de Verenigde Staten is onderzoek gedaan onder 120.000 vrouwen. Van deze groep hadden ruim 26.000 vrouwen een kinkhoestprik tijdens de zwangerschap gehad. Er werd bij deze vrouwen geen verhoogde kans gevonden op zwangerschapscomplicaties zoals zwangerschapsvergiftiging, vroeggeboorte of laag geboortegewicht (5). Er werd een klein verhoogd risico gevonden op ontstoken vliezen. In deze studie had dit geen gevolgen voor vroeggeboorte of gezondheidsrisico’s voor het kind.

- In Argentinië is onderzoek gedaan onder meer dan 1 miljoen vrouwen. Ook hieruit bleek dat de vaccinatie veilig is voor moeder en ongeboren kind (6).

naar boven

Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk worden verwacht?

Zoals bij alle inentingen kunnen er milde bijwerkingen worden verwacht. Bijvoorbeeld slaperigheid, hoofdpijn en reacties op de plek waar is geprikt (roodheid, zwelling of pijn). Zeer zeldzame reacties, zoals een ernstige allergische reactie, zijn niet uit te sluiten. Op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb is meer informatie te vinden. Zoals een overzicht van de meldingen van vermoede bijwerkingen. Het gaat bij deze meldingen dus om het vermoeden bij de melder dat het een mogelijke bijwerking is. Het staat niet vast dat het ook door het vaccin komt. Het kan ook gaan om een gebeurtenis die om een andere reden plaatsvindt en die toevallig samenvalt met de inenting. Een uitgebreide beschrijving van mogelijke bijwerkingen is te vinden in de bijsluiter van het vaccin.

naar boven

Is er al ervaring met het vaccineren van zwangere vrouwen in andere landen?

Ja, het inenten van zwangere vrouwen tegen kinkhoest gebeurt al op grote schaal in andere landen. Zoals de Verenigde Staten (sinds 2011), het Verenigd Koninkrijk (sinds 2012), Argentinië (sinds 2012), België (sinds 2013), Ierland (sinds 2013), Israël (sinds 2015), delen van Australië (sinds 2015) en Spanje (sinds 2015).

naar boven

Wat is het beste moment in de zwangerschap om te vaccineren tegen kinkhoest?

De beste periode om een zwangere vrouw te vaccineren is tussen de 28 en 32 weken zwangerschap. In deze periode worden de meeste antistoffen via de placenta aan het ongeboren kind gegeven. Ook vroeg geboren baby’s profiteren hiervan. Inenting is mogelijk tot 38 weken.

naar boven

Moeten vrouwen tijdens elke zwangerschap opnieuw worden gevaccineerd?

Ja, voor een goede bescherming is het belangrijk dat vrouwen tijdens elke zwangerschap opnieuw een vaccinatie krijgen tegen kinkhoest.  Een Amerikaanse studie laat zien dat dit de zwangerschap niet nadelig beïnvloedt en veilig is voor de moeder (7).

naar boven

Werkt de vaccinatie ook voldoende bij een meerlingzwangerschap?

Ja, bij een meerlingzwangerschap is één vaccinatie voldoende om de baby’s te beschermen.

naar boven

Kan ik mijn baby borstvoeding geven nadat ik tijdens de zwangerschap ben gevaccineerd tegen kinkhoest?

Ja, dat kan. Het is zelfs zo dat de baby nog wat éxtra bescherming tegen kinkhoest krijgt. Dat komt doordat er antistoffen in de de moedermelk zitten die worden doorgegeven aan de baby.

naar boven

Is kinkhoestvaccinatie tijdens de zwangerschap ook nodig als ik de baby borstvoeding ga geven?

Ja, ook dan is het nodig. In borstvoeding zitten weliswaar antistoffen die de baby een beetje extra bescherming bieden. Maar dit is niet voldoende om de baby goed te beschermen tegen kinkhoest.

naar boven

Zijn er andere goede manieren om baby’s tegen kinkhoest te beschermen?

De Gezondheidsraad heeft ook andere methoden beoordeeld om baby’s te beschermen tegen kinkhoest. Bijvoorbeeld vaccinatie van de aanstaande moeder vóór de zwangerschap, en vaccinatie van gezinsleden en verzorgers.  Maar de vaccinatie van vrouwen  tijdens de zwangerschap is de beste methode gebleken. 

naar boven

Hoe is het advies van de Gezondheidsraad over deze vaccinatie tot stand gekomen?

De Gezondheidsraad heeft onderzocht hoe jonge baby’s kunnen worden beschermd tegen kinkhoest. De volgende zeven mogelijkheden werden beoordeeld:

  1. Antistoffen toedienen bij geboorte
  2. Eerste prik bij geboorte (d.w.z. de eerste vaccinatie volgens het vaccinatieschema wordt vervroegd gegeven)
  3. Vaccinatie van de moeder tijdens de zwangerschap
  4. Vaccinatie van de aanstaande moeder al vóór de zwangerschap
  5. Vaccinatie van moeder en gezinsleden rond geboorte (cocooning)
  6.  Kinkhoest bij pasgeboren baby’s sneller vaststellen en behandelen
  7.  Algemene vaccinatie van oudere kinderen en volwassenen.

De verschillende mogelijkheden zijn beoordeeld aan de hand van zeven criteria, waaronder ziektelast (schadelijkheid van de ziekte), effectiviteit (hoe goed werkt de maatregel) en veiligheid. Alleen de optie om vrouwen tijdens de zwangerschap te vaccineren voldoet aan alle criteria. Kijk voor meer informatie op de website van de Gezondheidsraad.

naar boven

Hoe kan ik me laten vaccineren tegen kinkhoest?

Vanaf eind 2019 krijgen alle zwangere vrouwen deze vaccinatie (gratis) aangeboden. Tot die tijd kun je de vaccinatie zelf halen. Dat is dan wel voor eigen kosten. De vaccins zijn alleen op recept verkrijgbaar, via een (huis)arts, GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst of vaccinatiecentrum. De prijs van de vaccinaties kun je opvragen bij de apotheek of het vaccinatiecentrum.

Let op: op dit moment zijn er wat problemen met de levering van de kinkhoestvaccins. Het kan zijn dat je je niet direct kunt vaccineren bij je eigen huisarts of GGD. Je wordt dan doorverwezen naar een huisarts of GGD in een andere plaats.

Op deze website vind je een overzicht van de geregistreerde vaccins en per vaccin een link naar de bijsluiter.  Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Welke kinkhoestvaccins zijn geschikt voor zwangere vrouwen?

De meeste volwassenen hebben al eens een kinkhoestvaccinatie gehad. Of (ongemerkt) een kinkhoestinfectie doorgemaakt. Daarom is een herhalingsprik voldoende. Dit noemen we een ‘boostervaccinatie’. Een booster bevat een lagere dosering werkzame stoffen dan een vaccin dat bedoeld is voor kinderen die nog niet zijn gevaccineerd. Deze moet wel herhaald worden tijdens iedere zwangerschap. Er bestaat geen vaccin dat alleen beschermt tegen kinkhoest. Het is altijd een combinatievaccin dat ook beschermt tegen difterie en tetanus, en (afhankelijk van het vaccin) polio. Er is ruime ervaring met het inenten van zwangere vrouwen tegen tetanus, difterie en polio. Dit blijkt veilig te zijn voor moeder en ongeboren kind. In Nederland zijn vijf boostervaccins geregistreerd. Het gaat om de volgende vaccins:

Kinkhoestvaccins voor zwangere vrouwen
 

Vaccin (merknaam)

Beschermt tegen

Boostrix®

Kinkhoest, difterie en tetanus

diTekiBooster®

Kinkhoest, difterie en tetanus

Triaxis®

Kinkhoest, difterie en tetanus

Boostrix Polio®

Kinkhoest, difterie, tetanus en polio

Triaxis Polio®

Kinkhoest, difterie, tetanus en polio

Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Bestaat er een vaccin alleen tegen kinkhoest?

Nee, er bestaat geen vaccin dat alleen beschermt tegen kinkhoest. Dat wordt door de fabrikanten niet gemaakt. Het vaccin dat wordt gebruikt is altijd een combinatievaccin. Het beschermt ook tegen difterie en tetanus en soms, afhankelijk van het vaccin, tegen polio. Er is veel ervaring met het inenten van zwangere vrouwen tegen tetanus, difterie en polio. Dt blijkt veilig te zijn voor moeder en ongeboren kind.

naar boven

Waaruit bestaat een kinkhoestvaccin?

Een kinkhoestvaccin heeft drie soorten bestanddelen:

  1. Antigenen: dit zijn onschadelijk gemaakte delen van de kinkhoestbacterie waartegen bescherming (immuniteit) wordt opgewekt.
  2. Hulpstoffen (bijv. adjuvantia): dit zijn stoffen die aan het vaccin worden toegevoegd. Ze zorgen ervoor dat het vaccin beter werkt, langer houdbaar is, stabiel blijft, gemakkelijk is toe te dienen etcetera. Het zijn stoffen die goed zijn onderzocht en waar al jarenlang ervaring mee is.
  3. Reststoffen: dit zijn de resten van stoffen uit het productieproces van het vaccin. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat er ongewenste bacteriën tijdens het productieproces groeien. Deze reststoffen worden zoveel mogelijk verwijders voordat het vaccin in gebruik wordt genomen. Er kunnen nog wel hele kleine hoeveelheden achterblijven. Het gaat dan om hoeveelheden die geen schade kunnen veroorzaken.

In de bijsluiter staat beschreven uit welke bestanddelen de verschillende kinkhoestbevattende vaccins precies bestaan. U vindt de bijsluiter van elk vaccin door op de naam in bovenstaande schema te klikken. Meer informatie over de verschillende bestanddelen en hun functie is te vinden op de pagina bestanddelen van vaccins.

naar boven

Waarom zitten er aluminiumverbindingen in de kinkhoestbevattende vaccins en zijn deze gevaarlijk voor de ongeboren baby?

In de kinkhoestbevattende vaccins die beschikbaar zijn in Nederland zitten aluminiumverbindingen. Bijvoorbeeld aluminiumhydroxide en aluminiumfosfaat. Aluminiumverbindingen zijn hulpstoffen in een vaccin. Hulpstoffen worden toegevoegd om het vaccin beter werkzaam te maken. Aluminiumverbindingen zorgen ervoor dat het vaccin ons afweer(immuun)systeem beter bereikt. Daardoor werkt het vaccin beter.

Aluminium komt overal in de natuur voor. Het zit in de lucht, in ons voedsel en drinkwater. Een volwassene krijgt per dag ongeveer 5-10 mg aluminium binnen.
Ook baby’s krijgen aluminium binnen. Vóór de geboorte krijgen ze kleine hoeveelheden binnen via de navelstreng (8). Na de geboorte via de voeding. In borstvoeding is de hoeveelheid aluminium (in het algemeen) een stuk lager dan de hoeveelheid aluminium die in zuigelingenvoeding zit (9).
De hoeveelheid aluminium in de kinkhoestbevattende vaccins is maximaal 0,5 mg. Dit is vele malen lager dan de hoeveelheid waar volwassenen – ook zwangere vrouwen - elke dag via voedsel aan blootgesteld worden.

Aluminiumverbindingen worden al meer dan 80 jaar gebruikt als hulpstof in vaccins. In deze periode is uitgebreid onderzoek gedaan naar mogelijke bijwerkingen van aluminium in deze vaccins. Ook bij zwangere vrouwen. Hierbij zijn geen schadelijke effecten vastgesteld (10)  (4). Meer informatie is te vinden op de pagina Bestanddelen van vaccins.

In de kinkhoestbevattende vaccins zitten geen andere hulpstoffen (zoals thiomersal of formaldehyde).

naar boven

Waarom staat er in sommige bijsluiters dat er geen toereikende gegevens zijn over het gebruik van het vaccin bij zwangere vrouwen?

Dat komt omdat zwangere vrouwen niet worden meegenomen in studies waarin vaccins worden getest vóór registratie. Het is niet zo dat er verwacht wordt dat het niet veilig is voor zwangere vrouwen. Of dat er bewijs is dat het schadelijk is voor zwangere vrouwen. Uit verschillende grote studies is gebleken dat kinkhoestvaccinatie tijdens de zwangerschap veilig is voor de moeder en haar baby (4, 5).

naar boven

 

Referenties

  1. Gezondheidsraad. Vaccinatie tegen kinkhoest: doel en strategie. Den Haag: Gezondheidsraad;  2 december 2015. Nr. 2015/29
  2. de Greeff SC, de Melker HE, van Gageldonk PG, Schellekens JF, van der Klis FR, Mollema L, et al. Seroprevalence of pertussis in The Netherlands: evidence for increased circulation of Bordetella pertussis. PLoSPlos One One. 2010;5(12):e14183.
  3. Amirthalingam G, Andrews N, Campbell H, Ribeiro S, Kara E, Donegan K, et al. Effectiveness of maternal pertussis vaccination in England: an observational study. Lancet. 2014;384(9953):1521-8.
  4. Donegan K, King B, Bryan P. Safety of pertussis vaccination in pregnant women in UKUnited Kingdom: observational study. BMJ. 2014;349:g4219.
  5. Kharbanda EO, Vazquez-Benitez G, Lipkind HS, Klein NP, Cheetham TC, Naleway A, et al. Evaluation of the association of maternal pertussis vaccination with obstetric events and birth outcomes. JAMAJournal of the American Medical Association. 2014;312(18):1897-904.
  6. Vizzotti C, Neyro S, Katz N, Juarez MV, Perez Carrega ME, Aquino A, et al. Maternal immunization in Argentina: A storyline from the prospective of a middle income country. Vaccine. 2015.
  7. Morgan JL, Baggari SR, McIntire DD, Sheffield JSJoint Strike Fighter. Pregnancy outcomes after antepartum tetanus, diphtheria, and acellular pertussis vaccination. Obstet Gynecol. 2015;125(6):1433-8.
  8. Kruger PC, Schell LM, Stark AD, Parsons PJ. A study of the distribution of aluminum in human placental tissues based on alkaline solubilization with determination by electrothermal atomic absorption spectrometry, Metallomics 2010;2(9):621–627.
  9. Aguilar F. Autrop H, Barlow S, et al. Safety of aluminium from dietary intake. Scientific Opinion of the Panel on Food Additives, Flavourings, Processing Aids and Food Contact Materials (AFC). The EFSAEuropese Voedselveiligheidsautoriteit Journal 2008;754:1-34.
  10. http://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/ScienceResearch/ucm284520.htm