Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Met het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker kunnen baarmoederhalskanker en de voorstadia van deze ziekte vroegtijdig ontdekt worden.

Het bevolkingsonderzoek is voor vrouwen tussen de 30 en 60 jaar. Jaarlijks worden 750.000 vrouwen uitgenodigd. Met het bevolkingsonderzoek worden voorstadia van baarmoederhalskanker opgespoord. Door deze te behandelen wordt voorkomen dat baarmoederhalskanker ontstaat. Dit levert gezondheidswinst op. Daarom biedt de overheid dit bevolkingsonderzoek aan.


Het bevolkingsonderzoek in het kort

  • Uitnodiging voor een uitstrijkje
    Vrouwen worden door de screeningsorganisaties uitgenodigd voor het maken van een uitstrijkje bij de huisartsenpraktijk. Dit uitstrijkje is gratis voor de vrouw.
  • Getrapt screenen, eerst op hrHPV daarna cytologie als triage
    Het uitstrijkje wordt eerst getest op hrHPV. Als hrHPV aanwezig is, wordt hetzelfde uitstrijkje direct cytologisch beoordeeld in hetzelfde laboratorium.
  • Controle-uitstrijkje na 6 maanden is onderdeel van het bevolkingsonderzoek
    Heeft een vrouw de uitslag hrHPV-positief en cytologie negatief? Dan krijgt zij 6 maanden daarna een uitnodiging voor een controle-uitstrijkje voor een cytologische beoordeling. Vrouwen krijgen hiervoor van de screeningsorganisaties een uitnodiging. Dit controle-uitstrijkje is gratis voor de vrouw.
  • Altijd doorverwijzing naar gynaecoloog bij afwijkende cytologie
    Een vrouw wordt altijd doorverwezen naar de gynaecoloog bij afwijkende cytologie: dus ook bij lichte afwijkingen. Dit verdere onderzoek bij de gynaecoloog valt niet onder het bevolkingsonderzoek en is niet gratis voor de vrouw.
  • Uitnodigingsschema
    Tot 2022 ontvangen alle vrouwen van 30, 35, 40, 45, 50, 55, 60 jaar een uitnodiging. Ook vrouwen van 65 jaar ontvangen een uitnodiging wanneer zij op 60-jarige leeftijd hrHPV-positief  zijn. Vanaf 2022 ontvangen vrouwen van 45 en 55 jaar alleen een uitnodiging als zij in de voorgaande screeningsronde hrHPV-positief zijn of niet hebben deelgenomen.
  • Mogelijkheid voor een zelfafnameset
    Vrouwen die een uitstrijkje erg vervelend vinden en daarom niet mee doen, kunnen een zelfafnameset aanvragen bij de screeningsorganisatie. Daarmee nemen zij zelf vaginaal materiaal af dat getest wordt op hrHPV. De screeningsorganisatie stuurt de zelfafnameset naar de vrouw. Als de vrouw hrHPV heeft, is alsnog een uitstrijkje nodig voor een cytologische beoordeling.
  • 5 screeningslaboratoria
    Er zijn 5 screeningslaboratoria verantwoordelijk voor het testen van de uitstrijkjes en zelfafnamesets op hrHPV. Zij verzorgen ook de cytologische beoordelingen van de uitstrijkjes. Ieder screeningslaboratorium heeft een eigen werkgebied. Nederland is verdeeld in 5 werkgebieden. 
  • Verschil tussen bevolkingsonderzoek en indicatie
    Uitstrijkjes op indicatie worden cytologisch beoordeeld. Afhankelijk van de uitslag en advies van het laboratorium vindt een hrHPV-test plaats. Indicatieve uitstrijkjes worden door alle laboratoria beoordeeld.

Meer informatie

Naar boven

Uitstrijkje bij klachten

Het bevolkingsonderzoek is voor vrouwen tussen de 30 en 60 jaar. Het gaat om vrouwen zonder klachten die kunnen wijzen op baarmoederhalskanker.

Vrouwen met klachten kunnen beter een uitstrijkje op indicatie laten maken. Klachten kunnen ook duiden op andere gynaecologische kanker zoals het endometriumcarcinoom. Hetzelfde geldt voor DES-dochters. Voor hen is screenen op alleen hrHPV niet voldoende.

Het uitstrijkje op indicatie is niet gratis voor de vrouw en de kosten ervan vallen onder haar zorgverzekeraar. Het kan zijn dat zij de kosten of een deel daarvan zelf moet betalen. Dit hangt af van de hoogte van het eigen risico en hoeveel zij hiervan zelf moet verbruiken.

Voor de uitstrijkjes op indicatie vanaf 2017 geldt de nieuwe NVVP richtlijn Cervixcytologie en de nieuwe NHG Praktijkhandleiding Baarmoederhalskanker Bevolkingsonderzoek en diagnostiek.

Naar boven

Geschiedenis

Vanaf 1970 worden in Nederland op grote schaal uitstrijkjes gemaakt. Sinds 1996 is er sprake van een landelijk uniform georganiseerd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker.

De screeningstest bestond tot 2017 uit cytologie op een afgenomen uitstrijkje. Afhankelijk van de uitslag vond vervolgonderzoek na 6 maanden of verwijzing naar de gynaecoloog plaats. Sinds 2006 vond er bij het vervolgonderzoek op 6 maanden steeds vaker een hrHPV-test als triage plaats.

Vanaf 2017 is het bevolkingsonderzoek sterk veranderd. Er is sprake van getrapte screening, eerst wordt er getest op hrHPV. Als er hrHPV aanwezig is wordt hetzelfde uitstrijkje beoordeeld op cytologische afwijkingen. Lees meer hierover in de factsheet bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker in 2017 en de factsheet laboratoriumtesten bevolkingsonderzoek.

Naar boven

Bevolkingsonderzoek in het buitenland

In 2007 is de stand van zaken van screening in de EU geëvalueerd. Hieruit blijkt dat in vrijwel alle 27 EU-lidstaten in enigerlei vorm op baarmoederhalskanker gescreend wordt. Slechts 7 EU-lidstaten hadden een screeningsprogramma in de vorm van een landelijk bevolkingsonderzoek (Denemarken, Finland, Hongarije, Nederland, Slovenië, Zweden en het Verenigd Koninkrijk).

In de overige lidstaten is de screening niet landelijk georganiseerd als bevolkingsonderzoek, maar op individuele basis (opportunistische screening). Vaak wordt er dan ook intensiever (jaarlijks) gescreend. Er is een grote variatie in doelgroep. In Luxemburg komen vrouwen vanaf 15 jaar in aanmerking voor een uitstrijkje, in België en Slowakije vanaf 18 jaar en in landen als Duitsland en Griekenland vanaf 20 jaar. Finland en Nederland kennen de hoogste beginleeftijd, vanaf 30 jaar. Zij hanteren 60 jaar als bovengrens voor de doelgroep, net als bijvoorbeeld Denemarken en Zweden. 11 Landen hebben een hogere of geen bovengrens.

Nederland is het eerste land dat een landelijk uniform Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker introduceert, waarbij er eerst wordt gescreend op de aanwezigheid van hrHPV, gevolgd door een cytologische beoordeling als het materiaal van de vrouw hrHPV positief blijkt te zijn. Ook buiten Nederland zijn ontwikkelingen ten aanzien van hrHVP gaande. Denemarken, het Verenigd Koninkrijk, België, Finland, Italië en Zweden treffen voorbereidingen voor de overgang van primaire cytologische screening naar primaire hrHPV screening.

Naar boven

Vernieuwd bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Download deze video

Home / Onderwerpen / B / Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker: professionals / Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu