Naast het bevolkingsonderzoek borstkanker vindt mammografie ook plaats in de ziekenhuizen. Deze onderzoeken kunnen verschillen van het screeningsonderzoek omdat hier een indicatiestelling aan vooraf gaat. De mammografie kan bijvoorbeeld volgen op een doorverwijzing van het bevolkingsonderzoek, waarbij de foto's van het bevolkingsonderzoek ter beschikking worden gesteld aan het ziekenhuis. Standaard worden – bij een mammografie in het ziekenhuis én binnen het bevolkingsonderzoek borstkanker röntgenfoto's van de mammae in twee richtingen gemaakt. Onderscheidend bij de mammografie in het ziekenhuis zijn de diagnostische röntgenopnamen en opnamen voor het lokaliseren van een tumor om een biopt te kunnen nemen (punctie).

De 11 afdelingen die meegedaan hebben aan het Demonstratieproject Patiëntendosimetrie radiologie hebben de gemiddelde glandulaire dosis (mGymilligray) per opname bepaald en hieruit is de effectieve dosis berekend (ICRPInternational Commission on Radiological Protection, 1991a). Uit de frequentie gegevens van de deelnemende ziekenhuizen blijkt dat van het aantal mammografieën ongeveer 98% uit diagnostische mamma opnames bestaat en dat 2% opnames zijn ten behoeve van tumorlokalisatie voor het nemen van biopten. De verkregen resultaten uit het Demonstratieproject zijn weergegeven in figuur 1 en 2.

De gemiddelde effectieve dosis zoals in figuur 1 is weergegeven is de dosis waarbij het onderzoek bestaat uit 2 opnames van één borst en is op basis van ICRP-60. Verder wordt uit deze figuur duidelijk dat er een groot verschil in effectieve dosis is bij verschillende borstdikten.

 

Figuur 1 Overzicht van het aantal mammografieonderzoeken en de gemiddelde effectieve dosis voor 11 verschillende radiologie afdelingen in 2002 op basis van ICRP-60. De effectieve dosis is gegeven voor een borstdikte van 53 mm, de marge geeft een borstdikte van 32 en 90 mm weer.

Figuur 2 laat het aantal onderzoeken in 11 ziekenhuizen zien waarbij de mammatumor gelokaliseerd wordt. Daarnaast wordt de gemiddelde effectieve dosis voor dit onderzoek gegeven bij een borstdikte van 53 mm en de variatie in dosis bij een borstdikte van 32 en 90 mm op basis van ICRP-60. De gewogen gemiddelde effectieve dosis bij het lokaliseren van een tumor is aanzienlijk hoger dan bij de diagnostische mammae opnames, respectievelijk 0,40 en 0,17 mSvmillisievert.

 

Figuur 2 Overzicht van het aantal punctie/biopt onderzoeken en de bijbehorende effectieve dosis per onderzoek voor 11 verschillende radiologie afdelingen in 2002 op basis van ICRP-60. De effectieve dosis is gegeven voor een borstdikte van 53 mm, de marge geeft een borstdikte van 32 en 90 mm weer.

Landelijke aantallen en dosis

Uit de verkregen gegevens van het Demonstratieproject Patiëntendosimetrie radiologie is een gewogen gemiddelde effectieve dosis voor een mammografie onderzoek in het ziekenhuis geschat. Ervan uitgaande dat een totaal onderzoek bestaat uit opnames van twee borsten en twee opnames per borst dan is de gemiddelde effectieve dosis 0,84 mSv bij een borstdikte van 53 mm op basis van ICRP-103. Op basis van de frequentie gegevens uit het Jaardocument Zorg is het aantal onderzoeken per 1000 inwoners in Nederland in 2017 geschat op 22. Dit geeft een dosis van 0,018 mSv per inwoner ten gevolge van mammografie onderzoek binnen de intramurale zorg in 2017.