- Publicatiedatum
- 30-06-26
Agricultural practices and water quality on farms registered for derogation in 2024
Agricultural practices and water quality on farms registered for derogation in 2024
Samenvatting
Van 2006 tot 2026 mochten bepaalde landbouwbedrijven in Nederland onder voorwaarden meer dierlijke mest gebruiken dan de Europese Nitraatrichtlijn voorschrijft, de zogeheten derogatie. Een van deze voorwaarden was dat moest worden bijgehouden of dit effect had op de waterkwaliteit bij de landbouwbedrijven.
Het RIVM en Wageningen Social & Economic Research monitoren daarom sinds 2006 elk jaar het mestgebruik en de waterkwaliteit bij 300 derogatiebedrijven. Dit zijn vooral melkveebedrijven met veel grasland. De derogatie is vanaf 2023 elk jaar afgebouwd en stopte 1 januari 2026. De monitoring en rapportage hierover lopen nog door tot in 2027. De resultaten in deze rapportage zijn alleen van toepassing op deze specifieke groep bedrijven. Voor de algehele ontwikkeling van de waterkwaliteit wordt verwezen naar de Nitraatrapportage uit 2024.
In 2025 daalden door zowel minder mestgebruik als het natte weer de stikstofconcentraties in het grondwater. In alle regio's (zand, klei, veen, löss) lag de gemiddelde nitraatconcentratie in het grondwater ruim onder de Europese norm van 50 milligram per liter.
Tussen 2006 en 2024 bleef er steeds minder stikstof achter in de bodem, het zogeheten stikstofbodemoverschot. Het stikstofbodemoverschot is de hoeveelheid stikstof die in de bodem overblijft nadat gewassen hun deel uit de mest hebben opgenomen. Dit overschot zakt als nitraat met regenwater weg naar diepere lagen in de bodem, en komt zo in het grondwater terecht. Het viel op dat het stikstofbodemoverschot in 2024 29 kilogram per hectare in 2024 hoger was dan in 2023, maar nog steeds lager bleef dan het gemiddelde tussen 2006 en 2023.
Naast de hoeveelheid gebruikte mest heeft het weer invloed op de hoeveelheid nitraat in de bodem. De winter van 2023/2024 was extreem nat. Wanneer er langere tijd meer neerslag valt dan gemiddeld, wordt er meer nitraat in de bodem afgebroken. Ook wordt nitraat met meer water vermengd. Hierdoor is de concentratie in het grondwater lager.
Op korte termijn heeft het weer meer invloed op de hoeveelheid nitraat in de bodem dan de afgebouwde derogatie. Dat komt omdat het langer duurt voordat de hoeveelheid mest die op het land terechtkomt doorwerkt in de grondwaterkwaliteit.
Abstract
Between 2006 and 2026 and subject to certain conditions, various farms in the Netherlands were permitted to use more livestock manure than prescribed in the European Nitrates Directive: this exemption is referred to as derogation. Record keeping to monitor the impact of this livestock manure use on groundwater quality at the farms was one of these conditions.
The National Institute for Public Health and the Environment (RIVM) and Wageningen Social & Economic Research have, therefore, been monitoring livestock manure use and water quality annually since 2006 at 300 farms granted derogation. These are mainly dairy farms with a lot of grassland. The derogation started being phased out in 2023 and ended on 1 January 2026, although monitoring and reporting about this will continue until 2027. The results in this report apply only to this specific group of companies. For the overall development of water quality, please refer to the Nitrate Report 2024.
Nitrogen concentrations in groundwater fell in 2025 as a result of both reduced manure application and wetter weather. In all regions (sand, clay, peat, loess) average groundwater nitrate concentrations were well below the European limit of 50 milligrams per litre.
Nitrate concentrations remaining in the soil, known as the nitrogen soil surplus, continued to decline between 2006 and 2024. The nitrogen soil surplus is the concentration of nitrogen remaining in the soil after crops have absorbed their share from the manure. This surplus leaches with rainwater as nitrate into lower soil profiles and eventually into the groundwater. It is notable that the nitrogen soil surplus in 2024 was 29 kilograms per hectare higher than in 2023, but remained lower than the average for the period between 2006 and 2023.
In addition to the amount of manure applied, the weather also affects the amount of nitrate in the soil. The 2023/2024 winter was extremely wet. Above-average rainfall over a prolonged period accelerates nitrate leaching to the lower soil profiles. As the nitrate is also mixed with more water, groundwater nitrate concentrations are lower.
In the short term, weather conditions have more impact on the nitrogen soil surplus than the phased-out derogation. This is because it takes longer to see the effect on groundwater quality of reducing the amounts of manure being applied to the land.
Uitgever
- Instituut
- Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu RIVM