Doelgroep

De doelgroep bestaat uit patiënten, medewerkers en bezoekers van Ziekenhuis Gelderse Vallei. Zorg met Goede Voeding richt zich op het verbeteren van de voedselomgeving en het voedingsaanbod voor patiënten om hun gezondheid, welzijn en herstel te bevorderen.

Doel

Het doel van Ziekenhuis Gelderse Vallei is het realiseren van gezondheidswinst door het leveren van kwalitatief goede zorg met aandacht voor leefstijl, preventie en sneller herstel. Goede voeding speelt, naast bewegen en slaap, een cruciale rol in het bevorderen van een goede gezondheid. Het ziekenhuis streeft ernaar te voldoen aan de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad en de Richtlijn Eetomgevingen van het Voedingscentrum. Daarnaast richt Ziekenhuis Gelderse Vallei zich op het verduurzamen van het voedingsaanbod.

Missie en visie

De missie van Zorg met Goede Voeding is om een gezonde voedselomgeving te creëren die bijdraagt aan het welzijn en herstel van patiënten en het welzijn van medewerkers en bezoekers. De visie is ontwikkeld in samenwerking met verschillende afdelingen binnen het ziekenhuis en goedgekeurd door de Raad van Bestuur en de Cliëntenraad.

Aanpak

Voor patiënten

Binnen het voedingsconcept Zorg met Goede Voeding bestelt de patiënt à la carte en kan de patiënt de hele dag door bestellen. Het eten wordt binnen 45 minuten bezorgd. Er zijn geen vaste eetmomenten meer. De patiënt eet hierdoor meer op en hierdoor hoeft er minder eten weggegooid te worden. Ook wordt er door het à la carte-bestellen minder voedsel verspild. Sinds het loslaten van vaste eetmomenten, variatie in portiegrootte en elk moment kunnen bestellen is de voedselverspilling met een derde afgenomen.  

Het wordt gestimuleerd om aan tafel te eten, samen met het bezoek. Dit zorgt voor beweging en sociale interactie. Daarnaast is er aandacht voor kleurrijk opmaken: zoveel mogelijk kleur op één bord om de maaltijd aantrekkelijk te maken. Hierdoor wordt meer gegeten en dit gaat verspilling tegen. Met pictogrammen van Groene duimpjes op de menukaart (zogenoemde eiwittoppers) wordt de patiënt richting eiwitrijke gerechten gestuurd om ondervoeding tegen te gaan, maar houdt de patiënt wel vrije keuze.

Om verspilling en ondervoeding tegen te gaan krijgt de patiënt enerzijds advies en/of hulp bij het bestellen van een maaltijd, van een opgeleide voedingsservicemedewerker. Anderzijds is er aandacht voor gastvrijheid en beleving. De roomservicemedewerkers die de maaltijd bij de patiënt brengen, bieden service aan bed, bijvoorbeeld bij het pellen van een ei of het smeren van een boterham. Er is meer aandacht voor scholing hierin, zodat ook het draagvlak onder medewerkers stijgt en zij meer handvatten hebben om de patiënt te ondersteunen bij gezond eten.

Het ziekenhuis heeft het gehele voedingsconcept voor patiënten in 2022 in eigen beheer genomen, in plaats van samen te werken met een cateraar. Door het eten zelf in te kopen, te bereiden en te bezorgen heeft het ziekenhuis meer invloed en is het ook eenvoudiger om onderzoek te doen naar de effectiviteit van maatregelen.

Vers koken met regionale streekproducten en seizoensgebonden producten staat centraal om duurzaamheid te bevorderen. Andere duurzaamheidsaspecten zijn: eiwittransitie door meer vegetarisch en vegan in het aanbod en verleiden om dit te proberen.

Voor personeel en bezoekers

• Het personeelsrestaurant De Verbinding is al jaren in eigen beheer van het ziekenhuis. Het bezoekersrestaurant wordt geëxploiteerd door een externe cateraar. Er is een nauwe samenwerking met de cateraar. Samen wordt actief nagedacht over het aanbod, de presentatie en de route, onder andere door pilots te houden.  
• 80/20-verhouding vanuit Richtlijn Eetomgevingen van het Voedingscentrum voor beide restaurants: voor tachtig procent is het voedingsaanbod een gezonde keuze versus twintig procent minder gezonde keuze.
• De route en de buffetpresentatie in beide restaurants zijn aangepast. Het fruit staat nu bijvoorbeeld vooraan om mensen een klein zetje (nudge) te geven richting een gezonde keuze.  
• Er is veel aandacht voor vegan en vegetarisch eten en volkorenproducten.  
• Het prijsbeleid is aangepast, geen indexatie en btw meer op groente en fruit en de vegetarische soep is bijvoorbeeld goedkoper dan die met vlees. Er wordt dus ingezet om meer te sturen richting zowel een gezondere als duurzamere keuze.
• Aangepast traktatiebeleid, denk aan verse aardbeien in het seizoen van de lokale boer in plaats van taart. En in het standaardaanbod zijn de vleeskroketten vervangen door een variant op basis van paddenstoelen.
• Ook in de restaurants staat vers koken met regionale streekproducten en seizoensgebonden producten centraal om duurzaamheid te bevorderen. Dit geldt ook voor de eiwittransitie door meer vegetarisch en vegan in het aanbod en verleiden om dit te proberen.

Onderzoek

Literatuuronderzoek

In de aanpak zitten meerdere elementen die volgens het Wat Werkt Dossier Gezonde en Duurzame Voeding (link) werken of veelbelovend zijn, waaronder:

• Voor patiënten dragen aanpassingen in de maaltijdservice bij aan de vermindering van voedselverspilling. De implementatie van roomservicemodellen, vergeleken met traditionele methoden, toonden een vermindering van voedselverspilling en kosten aan. De keuze uit verschillende menuopties vergeleken met een beperkte keuze resulteerde in minder voedselverspilling, hogere energie- en eiwitinname, verbeterde patiënttevredenheid.
• Extra voedingsassistentie bij het eten, en opleiding en trainingsprogramma’s daarover voor het personeel, kan voedselverspilling en overproductie verminderen. Energie- en eiwitinname verbeterde ook, in studies waarin het effect daarop onderzochten.    
• Voor personeel en bezoekers is het gebruik van nudges gericht op het op het verhogen van de beschikbaarheid en aantrekkelijkheid van duurzamer voedsel in zorginstellingen veelbelovend voor het bevorderen van gezonde en duurzame keuzes.

Eigen onderzoek

Ziekenhuis Gelderse Vallei heeft zowel intern als in samenwerking met externe partijen onderzoek gedaan naar de effectiviteit van hun voedingsconcepten:

• De effecten van de maaltijdservice zijn door Wageningen University & Research onderzocht. Patiënten blijken zich met de nieuwe maaltijdservice tevredener te voelen dan voorheen, hun voedingsinname blijft op peil en biedt mogelijkheden voor persoonlijke ondersteuning, Doorduijn, S. (2016)
• Characterizing food environments of hospitals and long-term care facilities in the Netherlands: a mixed methods approach, Wierda, Joline J. (2024). Dit onderzoek draait om de Gezonde en duurzame voedselomgeving in ziekenhuizen en zorginstellingen. Ziekenhuis Gelderse vallei was een van de deelnemende ziekenhuizen. De cateraar heeft meerdere pilots uitgevoerd om de impact van een gezonde eetomgeving te meten. De resultaten lieten zien dat in één keer overgaan op een volledig gezonde eetomgeving niet effectief was. Mensen bleven weg uit het restaurant en de klanttevredenheid daalde. Bij een 80/20-verhouding kwamen mensen wel weer naar het restaurant en werden er vaker gezonde keuzes verkocht.

Succesfactoren

• Multidisciplinaire aanpak: betrokkenheid van verschillende afdelingen en disciplines zorgt voor een breed gedragen visie en strategie.
• Verankering in beleid: de visie op voeding is stevig verankerd in de strategie en het beleid van het ziekenhuis, wat zorgt voor consistentie en continuïteit.
• Data en monitoring: door gebruik te maken van data en monitoring kunnen aanpassingen snel worden doorgevoerd en de effectiviteit van maatregelen worden gemeten.
• Communicatie en betrokkenheid: het continu onder de aandacht (blijven) brengen via verschillende communicatiekanalen. De blijvende betrokkenheid van alle stakeholders, inclusief patiënten, medewerkers en bezoekers, zorgt voor draagvlak en acceptatie.

Tips

Enkele tips voor het implementeren van een vergelijkbaar voedingsconcept zijn:

• Houd het levend: blijf het project aandacht geven, erover praten en successen vieren.
• Verleiden in plaats van opleggen: stimuleer gezonde keuzes door verleiding en verrassing in plaats van het opleggen van regels. Proeverijen helpen hierbij.
• Draagvlak creëren: zorg voor draagvlak onder alle betrokkenen, inclusief artsen, verpleegkundigen en andere medewerkers.
• Continu verbeteren: blijf onderzoeken, monitoren en doorontwikkelen om het voedingsconcept te optimaliseren.
• Communicatie: Communiceer duidelijk over de redenen en doelen van veranderingen om weerstand te verminderen en begrip te vergroten.