De rubriek Wonderlijke Vragen was jarenlang een vast onderdeel van het Infectieziekten Bulletin. In het verleden besprak Ton Oomen, destijds werkzaam bij de LCI (Landelijke coördinatie infectieziektebestrijding) en inmiddels met pensioen, in geschreven vorm bijzondere vragen die binnenkwamen bij de LCI. Dit was destijds een gewaardeerd en soms ook amusant onderdeel van het Infectieziekten Bulletin. Veel van deze vragen zijn later gebundeld in het boekje Kan een hoofdluis zwemmen?
Vanaf december 2025 keert de rubriek terug in een nieuw jasje. Iedere maand zal een van de voorwachten van de LCI in een korte video een bijzondere vraag beantwoorden. Een iets uitgebreidere wetenschappelijke onderbouwing van het antwoord is te vinden onder de betreffende video.
Wonderlijke vraag van februari 2026
Wonderlijke vraag van februari 2026
In deze video geeft Churnalisa Doran, beleidsadviseur infectieziektebestrijding, antwoord op een wonderlijke vraag die de voorwacht van de LCI, de Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, heeft ontvangen.
Licht opzwepende pianomuziek
Tekst in beeld: Wonderlijke vraag. Een peuter die een slak opeet, is dat gevaarlijk
Churnalisa Doran, beleidsadviseur infectieziektebestrijding: Goed nieuws. Het risico dat je ziek wordt na het eten van een tuinslak is verwaarloosbaar. De gevreesde rattenlongworm uit Australië die ernstige herseninfecties kan veroorzaken, komt hier niet voor. Nederlandse huisjesslakken zijn vooral een plaag voor de moestuin. Niet voor kinderen. Nederlandse slakken kunnen soms wel drager zijn van bepaalde parasieten, zoals leverbot of andere typen longwormen. Maar deze zijn vooral een gevaar voor huisdieren of vee. Een kind dat een keer een tuinslak proeft, loopt geen gevaar. Er is geen behandeling vanwege het eten van een slak nodig. Blijf rustig. Mocht het kind buikpijn of diarree oplopen, dan kunt u overwegen om de huisarts te bellen, maar ernstige ziekte is zeer onwaarschijnlijk. Kortom: een kind dat een slak uit de tuin eet, loopt geen gevaar.
Licht opzwepende pianomuziek
Tekst in beeld: Meer weten? Bekijk de nieuwste of eerdere edities van het Infectieziekten Bulletin op rivm.nl/ib. Logo Rijksoverheid. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Een peuter die een slak opeet, is dat gevaarlijk?
Het is voorjaar: de tuin ontwaakt, peuters kruipen nieuwsgierig door het gras; en voor je het weet is het “slakkenbuffet” geopend. Een naaktslak of huisjesslak verdwijnt soms al proevend in de mond (met of zonder huisje, voor de extra crunch). Even later volgt paniek: moeder googelt, stuit op een Australisch horrorverhaal, en de huisarts krijgt een telefoontje: “Dokter, mijn kind heeft een slak gegeten! Krijgt hij nu een worm in zijn hoofd?”
Risico op ernstige infecties
In de media circuleren verhalen over herseninfecties na het eten van rauwe slakken, veroorzaakt door de parasiet Angiostrongylus cantonensis (de zogenoemde rattenlongworm). Deze nematode kan in zeldzame gevallen eosinofiele meningitis (hersenvliesontsteking) veroorzaken bij mensen, met name in tropische gebieden zoals Zuidoost-Azië en Australië.
In Europa, inclusief Nederland, komt deze parasiet niet voor.
Andere mogelijke parasieten
Slakken kunnen drager zijn van andere parasieten, zoals leverbot (Fasciola hepatica) en bepaalde longwormsoorten die van belang zijn voor huisdieren.
Fasciola hepatica gebruikt specifieke waterslakken als tussengastheer, die voorkomen in sloten of weilanden waar vee graast. Overdracht naar mensen verloopt vrijwel uitsluitend via consumptie van besmette waterplanten (zoals rauwe waterkers). Tuinslakken of naaktslakken uit tuinen spelen hierbij geen rol.
Een eenmalige orale blootstelling aan een gewone tuin- of naaktslak levert daarom geen relevant infectierisico op voor de mens.
Aanbevolen beleid
- Geen acute behandeling of laboratoriumonderzoek is nodig na incidentele consumptie van een Nederlandse slak.
- Geruststellende voorlichting aan ouders is meestal afdoende. Bij buikpijn of diarree kan een overleg met de huisarts zinvol zijn.
- Consultatie van de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) kan overwogen worden bij twijfel of bij contact met slakken in het buitenland.
Conclusie
Het incidenteel inslikken van een in Nederland voorkomende tuin- of naaktslak vormt geen medisch risico. Ernstige parasitaire infecties, zoals die beschreven zijn in tropische regio’s, komen in Nederland niet voor.
video januari 2026
Wonderlijke vraag van januari 2026
In deze video geeft Demi Reurings, adviseur infectieziektebestrijding, antwoord op een wonderlijke vraag die de voorwacht van de LCI, de Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, heeft ontvangen.
Licht opzwepende pianomuziek
Tekst in beeld: Wonderlijke vraag. Tetanus in zee: moet je bang zijn voor een krampachtige vakantie?
Demi Reurings, adviseur infectieziektebestrijding en voorwacht LCI: Het kan voorkomen dat je in de zee op een scherpe schelp stapt en dat je je dan afvraagt of je risico hebt gelopen op tetanus. Tetanus is een bacterie die sporen vormt en in principe voor kan komen in de aarde, stof en mest. Zeewater is geen gunstige omgeving voor tetanus, maar soms kan de bacterie hier wel lang overleven. Als de sporen actief worden en toxines produceren, kan dit ziekte veroorzaken. In principe is de kans hierop heel klein, maar niet nul. Daarnaast bevat zeewater ook andere bacteriën die wondinfecties kunnen veroorzaken. Het is daarom belangrijk om aan goede wondverzorging te doen en je wond in de dagen erna goed te checken. Als laatste is het belangrijk om een up-to-date vaccinatiestatus te hebben. Check dus of je tetanusvaccinatie voor het laatst niet langer dan tien jaar geleden is geweest. Kortom: als je dat doet, is er geen reden voor een krampachtige vakantie.
Licht opzwepende pianomuziek
Tekst in beeld: Meer weten? Bekijk de nieuwste of eerdere edities van het Infectieziekten Bulletin op rivm.nl/ib. Logo Rijksoverheid. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Tetanus in zee: moet je bang zijn voor een krampachtige vakantie?
Een snij- of steekwond op het strand is snel opgelopen, bijvoorbeeld wanneer je in de zee op een scherpe schelprand stapt. Na het spoelen met zeewater en een bezoek aan de huisartsenpost rees de vraag: kan tetanus ontstaan na een wond in zee?
Overleving van Clostridium tetani in zeewater
Tetanus wordt veroorzaakt door Clostridium tetani, een grampositieve, sporenvormende bacterie die voorkomt in aarde, stof en mest. De sporen zijn uitzonderlijk resistent tegen hitte en uitdroging en kunnen ook in zeewater langdurig overleven.
Hoewel de zee geen optimale leefomgeving is voor deze anaërobe bacterie, kunnen sporen die in een zuurstofarme wond terechtkomen alsnog ontkiemen en toxine produceren. Het risico op tetanus na een zeewond is dan ook niet nul, maar wel aanzienlijk kleiner dan na verwondingen met aarde of straatvuil.
Andere mariene pathogenen
Naast C. tetani kent zeewater een breed scala aan micro-organismen die wonden kunnen infecteren. Belangrijke verwekkers zijn Vibrio-soorten (zoals V. vulnificus en V. alginolyticus), Mycobacterium marinum en Aeromonas hydrophila. Deze bacteriën kunnen vooral bij onderliggende aandoeningen of bij warm zeewater leiden tot ernstige weke-deleninfecties.
Beleid en vaccinatieadvies
Volgens de landelijke richtlijnen (RIVM/LCR) geldt dat personen die meer dan tien jaar geleden hun laatste tetanusvaccinatie kregen, een booster dienen te ontvangen bij risicovolle wonden; ook na verwonding in zee of natuurwater.
Bij niet-gevaccineerde of onvolledig gevaccineerde personen wordt naast vaccinatie ook passieve immunisatie met tetanusimmunoglobuline (TIG) aanbevolen.
Een wond dient altijd zorgvuldig te worden gereinigd en gespoeld met schoon leidingwater; controle op tekenen van infectie is essentieel.
Conclusie
Tetanus na een zeewond is zeer zeldzaam, maar theoretisch mogelijk door de overlevingskracht van C. tetani-sporen. Het standaardadvies blijft daarom van kracht:
- Controleer de vaccinatiestatus.
- Dien een booster toe bij twijfel of na >10 jaar.
- Let op mariene wondinfecties en behandel conform richtlijnen.
Wonderlijke vraag van december 2025
Wonderlijke vraag van december 2025
In deze video geeft Alexander antwoord op een wonderlijke vraag die de voorwacht van de LCI, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, heeft ontvangen.
(Licht opzwepende pianomuziek)
Tekst in beeld: Wonderlijke vraag. Rabiës na een schildpadbeet: feit of fabel?
Alexander van der Gaag, adviseur infectieziektebestrijding, voorwacht LCI: Ik kreeg laatst een wonderlijke vraag van een GGD. Het ging over een zesjarig meisje dat op vakantie in China gebeten werd door een schildpad. En in China heeft het meisje een behandeling gekregen tegen rabiës.
Rabiësvirus veroorzaakt hondsdolheid. Dat is een ernstige ontsteking van de hersenen waaraan iedereen die het krijgt doodgaat. Het is een ziekte die enkel en alleen besmettelijk is voor zoogdieren. Dat betekent dat schildpadden en andere reptielen, maar ook vogels, geen rabiës kunnen krijgen, en je er dus ook niet door besmet kan worden.
Waarom is het meisje dan toch behandeld tegen rabiës in China? We zien dat in landen waar rabiës voorkomt ze soms best wel voorzichtig behandelen. Dat kan zijn omdat de richtlijnen daar anders zijn, maar wat ook wel eens gebeurt is dat ze
niet met zekerheid kunnen uitsluiten dat iemand contact heeft gehad met een besmet zoogdier.
Wat zouden we dan in Nederland doen? Een beet van een schildpad zou hier niet behandeld worden voor rabiës, omdat schildpadden geen rabiës kunnen doorgeven. Wel zouden we ons richten op wondverzorging, en eventueel een tetanusvaccinatie en preventie van salmonella.
Met andere woorden: feit of fabel? Een schildpad die rabiës doorgeeft: fabel.
(Licht opzwepende pianomuziek)
Tekst in beeld: Meer weten? Bekijk de nieuwste of eerdere edities van het Infectieziekten Bulletin op rivm.nl/ib. Logo Rijksoverheid. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Rabiës na een schildpadbeet: feit of fabel?
Tijdens een vakantie in China werd een zesjarig meisje op een markt gebeten door een schildpad. Zij kreeg daarop een postexpositieprofylaxe (PEP)-serie tegen rabiës toegediend. De situatie riep bij terugkomst in Nederland vragen op bij een professional die hierover gebeld wordt: kan een schildpad inderdaad rabiës overdragen?
Rabiës: een infectie exclusief voor zoogdieren
Rabiës is een vrijwel altijd dodelijke virale encefalitis, veroorzaakt door lyssavirussen (familie Rhabdoviridae), en meestal specifiek het klassieke rabiesvirus. Overdracht vindt plaats via speeksel van geïnfecteerde zoogdieren door bijt- of krabwonden, of in uitzonderlijke gevallen via slijmvliescontact.
Het rabiesvirus repliceert uitsluitend in zoogdieren. Verschillende carnivoren, zowel gehouden als wild, en vleermuizen vormen de voornaamste reservoirs; koudbloedige dieren zoals reptielen, amfibieën of vissen maar ook vogels zijn niet vatbaar en kunnen het virus dus niet overdragen. Er zijn wereldwijd geen gedocumenteerde gevallen van rabiëstransmissie door reptielen of andere niet-zoogdieren.
Waarom toch PEP in China?
De toediening van rabiës-PEP na beten door reptielen kan voortkomen uit een voorzorgsbenadering, onvoldoende informatie over het incident, of lokale protocollen die in endemische gebieden ruim geïnterpreteerd worden. Op markten waar zowel huisdieren als wilde dieren aanwezig zijn, kan verwarring ontstaan over mogelijke blootstelling aan besmette zoogdieren (bijv. honden, katten of vleermuizen).
Advies voor de Nederlandse praktijk:
Bij beten door koudbloedige dieren, waaronder schildpadden, slangen en hagedissen, geldt:
- Geen risico op rabiës: deze diersoorten kunnen niet geïnfecteerd raken met rabiesvirus.
- Geen indicatie voor rabiës-PEP, want geen risico op transmissie.
- Anamnese: vraag zorgvuldig na of er mogelijk contact is geweest met een zoogdier of diens speeksel.