Microplastics komen op grote schaal in het milieu voor, maar de risico’s daarvan voor de mens en het ecosysteem zijn grotendeels onbekend. De microplastics zijn kleine vaste kunststof deeltjes (kleiner dan 5 millimeter) en zijn slecht oplosbaar in water en niet afbreekbaar. Via allerlei bronnen en routes komt een groot deel van de microplastics in zee terecht. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu ondersteunt beleidsmakers bij de aanpak van dit probleem.

Microplastics uit kleding

VOICE-OVER: Je hebt het misschien niet in de gaten maar elke keer dat je synthetische kleding wast komen er duizenden microplastics in het water.
Het zijn kleine kunststofvezels die loslaten tijdens het wassen.
Vooral fleece en kleding met losse stukjes laten veel microplastics los.

(Een animatie. Gekleurde vlekken en slierten.)

Via het riool komen deze terecht in het water.
Ook tijdens het dragen verliest je kleding microplasticvezels.
Zij verspreiden zich via de lucht.
In het milieu vormen ze een risico voor dier en mens.
We vinden bijvoorbeeld plastics in mosselen en vissen en zo komt het ook in ons voedsel.
Om de hoeveelheid plastics in het milieu terug te dringen, moet er iets veranderen.
En dat kan.
Wanneer bedrijven, consumenten en overheden maatregelen nemen.
Zo kunnen textielfabrikanten en retailers de voorkeur geven aan kleding van natuurlijke en slijtvaste materialen.
Daarnaast kunnen zij fleece en kleding met kunststofversiering uit het assortiment halen.
Ook als consument kan je kiezen voor duurzame kleding.

(Een man kiest een trui uit. Een kalender in een washok.)

Verder helpt het als je kleding minder vaak wast een volle machine draait en je vloeibaar wasmiddel gebruikt.
Zo slijt je kleding minder snel.
Ook kan je een waszak gebruiken om een deel van de microplastics af te vangen.
Wasmachinefabrikanten kunnen filters in de machines plaatsen.
Deze filters voorkomen dat de microplastics het riool in gaan.

(Een afvoerbuis voert water af.)

Waterzuiveringsinstallaties vangen een groot deel van de microplastics af in het rioolslib.
Wanneer zij dit verantwoord verbranden voorkomen zij dat de plastics zich verder verspreiden.

(Vlammen in een verbrandingsoven.)

Tot slot kunnen overheden met beleid en regelgeving de toepassing van deze maatregelen bevorderen.
Samen kunnen we de hoeveelheid plastics in het milieu terugdringen.
Wil je meer weten?
Lees het RIVM-rapport Microplastics uit textiel.

(Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het beeld wordt donkerblauw met wit. Beeldtekst: Wil je meer weten? www.rivm.nl/microplastics. De zorg van morgen begint vandaag.)

Wat zijn microplastics, wat doet het RIVM en wat kan je zelf doen?

In deze video geeft Manon Zwart, cošrdinerend adviseur duurzaamheid bij het RIVM, antwoord op 4 vragen over microplastics.
Spreker: Manon Zwart, cošrdinerend adviseur duurzaamheid RIVM

Microplastics kunnen als ingrediënten in producten worden toegepast, bijvoorbeeld in persoonlijke verzorgingsproducten. Via het afvalwater komen de deeltjes in het oppervlaktewater terecht. Bovendien ontstaan microplastics door het uiteenvallen van zwerfafval of tijdens productie en gebruik van kunststof producten.

Plastic is goedkoop, gaat lang mee en kent eindeloos veel toepassingen. Daardoor heeft het gebruik van plastic sinds de jaren ’50 een grote vlucht genomen en neemt het nog steeds toe. Een gevolg hiervan is dat grote hoeveelheden plastic de oceanen, zeeën en rivieren vervuilen en dat het terug te vinden is als zwerfvuil op land. Microplastics zijn minder zichtbaar, maar zij hebben mogelijk wel gevolgen voor het ecosysteem omdat ze voorkomen in water, grond en in de lucht.

Zo worden de kleine deeltjes opgenomen in de weefsels van bijvoorbeeld mosselen en vis, en komen zij op die manier in de voedselketen terecht. Via de deeltjes komen de dieren in aanraking met stoffen die aan het plastic zijn toegevoegd, zoals weekmakers die een hormoonverstorende werking kunnen hebben.

Risico’s moeilijk te schatten

Momenteel is het niet bekend bij welke concentraties microplastic er effecten op het ecosysteem ontstaan. Dit komt doordat microplastic een zeer divers materiaal is. Het gaat om verschillende polymeren in verschillende groottes en vormen, met in meer of mindere mate daaraan toegevoegde hulpstoffen, zoals weekmakers en brandvertragers.

Om maatregelen te kunnen nemen, is het nodig dat helder wordt gedefinieerd wat microplastics zijn. De definitie moet duidelijkheid geven over onder andere de chemische samenstelling en afbreekbaarheid van microplastics en de afbakening met nanomaterialen. Zo krijgen bedrijven wettelijke duidelijkheid, wordt het makkelijker om trends in de verontreinigingen vast te stellen en kunnen beleidsmaatregelen beter worden geëvalueerd. 

Maatregelen van overheden

Overheden werken al decennia aan de aanpak van plastic in het milieu en hebben hierover internationale afspraken gemaakt. Zo is in 2008 vastgelegd dat Europese lidstaten de ecologische toestand van het mariene milieu monitoren en maatregelen nemen om deze te verbeteren. De Nederlandse overheid werkt door middel van convenanten, Green Deals en bewustwordingscampagnes aan het terugbrengen van plastic in zee. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu levert met haar kennis en expertise input voor dit beleid.