Er liggen kansen voor voedingsbeleid dat zowel bijdraagt aan de volksgezondheid als het milieu. De huidige maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord (NPA) en de nieuwe Samenhangende Preventiestrategie (SPS) kunnen in potentie ook positief uitwerken op het milieu. Dat concludeert het RIVM na onderzoek. Om de impact te vergroten, zijn echter minder vrijblijvende maatregelen nodig. Denk aan hogere prijzen voor voedingsmiddelen met een ongunstige Nutri-Score, of verplichte wetgevende kaders om het voedselaanbod in belangrijke voedselomgevingen als scholen gezonder en duurzamer te maken.
In dit onderzoek is, naast de impact van het NPA, voor het eerst ook onderzocht wat de potentiële impact van de maatregelen in de Samenhangende Preventiestrategie is op het milieu en hoe deze impact vergroot kan worden. Dubbele winst (voor gezondheid en milieu) is al mogelijk. Belangrijke voorwaarde is dat maatregelen goed worden uitgevoerd en opgevolgd. Milieuwinst kan via aanpassingen verder worden versterkt. Hiervoor is een krachtig pakket met aanvullende maatregelen noodzakelijk.
Bestaande maatregelen versterken voor milieuwinst
Versterkingen van en aanvullingen op de bestaande maatregelen gericht op de volksgezondheid kunnen de impact op milieuwinst vergroten. Het RIVM beveelt onder meer aan:
- Sterk inzetten op niet te veel eten (overconsumptie) van voedingsmiddelen met hoge impact op het milieu, zoals dierlijke voedingsmiddelen (zoals vlees en kaas), en van ongezonde producten zoals chips of koek.
- Sterk inzetten op het drinken van kraanwater, koffie of thee. Niet op het vervangen van suikerhoudende dranken door suikervrije varianten.
- Focus op minder alcoholgebruik in het algemeen en vermijd inzet op alcoholvrije dranken, zoals 0.0 bier.
- Stevig inzetten op de keuze voor biologisch producten en een groter aandeel biologisch voedselaanbod in bijvoorbeeld supermarkten.
- Zet maatregelen gericht op voedselsamenstelling in om tot een gezonder én duurzamer voedselaanbod te komen. Bijvoorbeeld criteria om te stimuleren dat vlees- en zuivelvervangers een gezondere samenstelling krijgen binnen de Nationale Aanpak Productverbetering (NAPV). Deze aanpak stimuleert fabrikanten stapsgewijs om hun producten gezonder te maken.
Krachtig pakket aan maatregelen
De huidige maatregelen uit het NPA en de SPS en de hierboven genoemde aanvullingen zijn kansrijk, maar hangen af van uitvoering en opvolging. Om de impact van voedingsbeleid op het milieu en de volksgezondheid te vergroten, is een krachtig pakket nodig van minder vrijblijvende maatregelen dan in de huidige afspraken. Naast de eerder genoemde maatregelen kan ook gedacht worden aan het beprijzen van producten waarbij de kosten van milieuschade worden meegerekend. Denk ook aan restricties voor reclame en marketing van ongezonde en milieubelastende producten. Eerder onderzoek liet al zien dat dit nodig is voor het behalen van de NPA-ambities rond overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Uit deze publicatie blijkt dat dit ook nodig is om de milieubelasting van voedselconsumptie te verlagen.