Steeds meer aandacht gaat uit naar een gezonde start voor alle kinderen in Nederland. Bijna alle gemeenten bieden vanuit de landelijke aanpak Kansrijke Start inmiddels initiatieven aan om (aanstaande) ouders en kinderen te ondersteunen. Toch is de gezondheid van jonge kinderen de laatste jaren niet verbeterd. Zo heeft ruim 10 procent van de kinderen van 2 jaar overgewicht (in 2018 was dit nog 8 procent). Ook werden in 2024, na een jarenlange daling, weer iets meer kinderen geboren in gezinnen die in moeilijke omstandigheden leven. Dat blijkt uit het nieuwste rapport van het RIVM over de voortgang van de aanpak Kansrijke Start.
Via Kansrijke Start kunnen gemeenten sinds 2018 samen met betrokken partijen initiatieven opzetten om ouders vóór, tijdens en na de zwangerschap te ondersteunen. Het RIVM volgt sinds 2019, in opdracht van het ministerie van (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport), in hoeverre zulke initiatieven zijn opgezet en hoe de gezondheid van jonge kinderen zich ontwikkelt. Dit is de zevende rapportage.
Lokaal meer afspraken en initiatieven
In 2025 hebben de meeste gemeenten (92 procent) lokaal afspraken gemaakt met onder meer verloskundigen, kraamzorgorganisaties en consultatiebureaus over de aanpak Kansrijke Start. Samenwerken is belangrijk om problemen vroeg te signaleren, snel naar elkaar door te kunnen verwijzen en (aanstaande) ouders te ondersteunen. Verder bieden bijna alle gemeenten steeds meer initiatieven aan als onderdeel van de aanpak Kansrijke Start, zoals Nu Niet Zwanger. Bij dit initiatief worden mensen geholpen bij het voeren van open gesprekken over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie.
Ontwikkelingen gezondheid minder positief
Ondanks de groeiende samenwerking laten de resultaten op de gezondheid van kinderen en ouders een minder positief beeld zien. Psychische problemen onder zwangeren en hun partners nemen toe. Ook ervaart een derde van de vrouwen na de bevalling depressieklachten, angstklachten of veel stress. Bovendien is het percentage zwangeren en partners met grote schulden licht gestegen, net als het percentage kinderen dat te vroeg wordt geboren en/of een laag geboortegewicht heeft. In alle gevallen is dit hoger bij gezinnen in een kwetsbare situatie. Deze ontwikkelingen sluiten aan bij bredere trends in Nederland op het gebied van schulden, mentale gezondheid en overgewicht.
Kansrijke Start als ondersteuning voor gezinnen in moeilijke omstandigheden
De aanpak Kansrijke Start biedt aanknopingspunten om gezinnen in deze moeilijke omstandigheden te ondersteunen en gezondheidsproblemen aan te pakken, juist door vroegtijdige, integrale ondersteuning in de eerste 1.000 dagen van een kind. Risico’s bij gezinnen in moeilijke omstandigheden zijn daarmee eerder te signaleren, en hulp rond gezondheid, geldzorgen en psychische problemen is hierdoor beter op elkaar af te stemmen. Het RIVM ziet verschillende mogelijkheden om de impact van Kansrijke Start te verbeteren. Zo betrekken nog weinig gemeenten ervaringsdeskundigen en (aanstaande) ouders bij de ontwikkeling van de initiatieven. Het is belangrijk om hen mee te laten denken, zodat de initiatieven goed aansluiten bij wat ouders nodig hebben. Ook is het belangrijk meer zicht te krijgen op wie er aan de initiatieven meedoen en of ze bijdragen aan een kansrijke start.
Dat vraagt om blijvende, gerichte samenwerking en structurele betrokkenheid van de doelgroep, zowel landelijk, regionaal als lokaal. Door op deze manier te blijven investeren in de eerste 1.000 dagen kan Kansrijke Start juist voor gezinnen met gezondheidsproblemen en in moeilijke omstandigheden meer verschil maken.