Naast het grootschalig vragenlijstonderzoek wordt er voor het Coronadashboard driewekelijks een steekproef getrokken die representatief is voor de Nederlandse bevolking en waarvan de resultaten uit te splitsen zijn naar Veiligheidsregio’s. Tussen 30 maart en 5 april jl. heeft hiervoor de tiende meting plaatsgevonden. Aan deelnemers is gevraagd naar naleving van en draagvlak voor de basis gedragsregels die gelden in Nederland vanwege de corona-pandemie. Deze rapportage is een verslag van de belangrijkste veranderingen ten opzichte van de vorige meting.

 

Naleving van de gedragsregels

Figuur 1 geeft een beeld van de naleving van, en het draagvlak voor de basis gedragsregels. De groene en rode lijnen betreffen een statitisch significante verandering ten opzichte van de meting drie weken eerder. Bij de gele lijnen is er geen sprake van een statisch significante verandering omdat de verandering minimaal was. 

grafiek verandering gedragsregels 20210413

Figuur 1: Ontwikkeling van naleving en draagvlak voor de basis gedragsregels (rood: significante afname; groen: significante toename; geel: geen significante toe- of afname).

De linker figuur toont dat in de laatste meetronde (30 maart -5 april 2021) de naleving van de gedragsregels varieert van 34,7% voor 'vaak handen wassen' tot 98,2% voor het 'dragen van een mondkapje in het openbaar vervoer'.

Vaak handen wassen is de gedragsregel waarvan de minste deelnemers aangeven dat ze deze de afgelopen week hebben nageleefd. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat het gerapporteerde percentage is gebaseerd op minimaal 10 keer handen wassen per dag, wat een arbitrair afkappunt is. Uit het grootschalig cohort onderzoek van de RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Corona Gedragsunit blijkt dat wanneer men in een situatie belandt waarin je je handen behoort te wassen (bijv. bij thuiskomst, op bezoek gaan, na toiletbezoek, etc), dit in gemiddeld 76% van de gevallen lukt. Dit is dus een andere maat.

De linker figuur geeft ook de ontwikkeling van de naleving tussen de laatste (30 maart - 5 april 2021) en de voorlaatste meting (9 - 15 maart 2021). Hieruit blijkt dat drie gedragsregels een statistisch significante stijging laten zien ten opzichte van de vorige meting (de groene lijnen). De maatregel met de grootste stijging is 'testen bij klachten'. Dit is met bijna 13 procentpunt gestegen (van 43,6% naar 56,2%). De andere twee met een statistisch significante afname zijn kleiner.

Daarnaast zien we een statistisch significante daling voor één gedragsregel; 'houdt 1,5 meter afstand'.

Draagvlak voor de gedragsregels

In de rechter figuur is te zien dat het draagvlak in de laatste meetronde varieert van 40,1% voor het thuis ontvangen van maximaal één bezoeker tot 90,4% voor het vermijden van drukke plekken dan wel omkeren indien het te druk is.

De rechter figuur toont ook dat het draagvlak voor vier van de elf gedragsregels statistisch significant is afgenomen. Er is sprake van een daling bij thuiswerken (3,6%), thuisblijven bij klachten (2,7%), 1,5 meter afstand houden (1,6%) en het vermijden van drukke plekken (1,5%). 

Daarnaast zien we een statistisch significante stijging voor twee gedragsregels; avondklok (3,6%) en ontvang maximaal aantal bezoekers (2,5%). Voor de avondklok geldt dat deze tijdens de meetperiode is aangepast, wat invloed kan hebben op het resultaat. De avondklok is vanaf 31 maart vanaf 22.00 uur ipv 21.00 uur.

Trends over tijd

Figuur 2 toont per gedragsregel de trend sinds het begin van de metingen begin oktober 2020. Vanaf die tijd was er elke drie weken een meting naar naleving van en draagvlak voor de gedragsregels onder de bevolking.

Wat opvalt is dat draagvlak en naleving voor sommige maatregelen ver uit elkaar liggen. Voor drie gedragsregels ligt het draagvlak lager dan de naleving. Voor de andere regels ligt het draagvlak juist hoger dan de naleving. 
De naleving van het dragen van mondkapjes in publieke binnenruimtes is gestaag gestegen en is nu stabiel rond de 80%. Het dragen van een mondkapje in publieke binnenruimtes werd verplicht op 1 december 2020. Voor de regel dat een maximaal aantal bezoekers thuis mag worden ontvangen neemt zowel de naleving als het draagvlak af. De regel hiervoor is in de loop van de tijd steeds strenger geworden. Begin oktober mocht je nog maximaal zes bezoekers thuis ontvangen. Later is dit teruggebracht naar maximaal drie en vervolgens naar twee bezoekers. Sinds 20 januari mag je nog slechts één bezoeker per dag ontvangen.

Op 23 januari jl. is de avondklok ingegaan, vanaf 31 maart is de avondklok gewijzigd van 21.00 uur naar 22.00 uur. Aanvankelijk was het draagvlak voor deze maatregel nog 76%. Dit is nu gedaald naar 69%. Ook de naleving ervan is gedaald van 94% naar 90%.

Grafiek trend naleving en draagvlak meting 10

Figuur 2: Trends in naleving en draagvlak van de gedragsregels.

Naleving en draagvlak van de gedragsregels per leeftijdscategorie

Figuur 3 toont per gedragsregel de naleving en het draagvlak per leeftijdscategorie. Uit de figuur blijkt dat het draagvlak voor de verschillende maatregelen over het algemeen toeneemt met de leeftijd; hoe ouder de respondenten, hoe hoger het draagvlak. 

Het verschil in draagvlak tussen de leeftijdscategorieën is voor de gedragsregels: 'blijf binnen tussen 21.00 uur en 04.30 (avondklok) (vanaf 31 maart tussen 22.00 en 04.30 uur)' en 'ontvang niet meer dan het maximum toegestane aantal bezoekers thuis' het grootst. Voor de andere gedragsregels zijn de verschillen tussen de verschillende leeftijdscategorieën voor het draagvlak minder groot.

De naleving van de gedragsregels naar leeftijd laat een minder eenduidig beeld zien. Bij de naleving van de 'avondklok', '1,5 meter afstand houden' en 'vermijd drukke plekken' zien we eenzelfde patroon als bij het draagvlak: meer respondenten hebben aangegeven de gedragsregels na te leven naarmate de leeftijd toeneemt. Het omgekeerde zien we echter bij 'laten testen bij klachten' en bij 'hoesten en niezen in de elleboog'; de naleving van deze twee regels is juist het hoogst bij de jongste leeftijdscategorieën. Bij de overige gedragsregels zien we een minder duidelijk patroon met leeftijd.

Leeftijdgrafiek naleving en draagvlak per leeftijdscategorie april 2021

Figuur 3: Verschil in draagvlak voor de diverse gedragsregels tussen leeftijdscategorieën (voor gedragsregel Thuiswerken is de groep 70+ te klein om een cijfer op te nemen).

Verschillen per regio

Er zijn drie gedragsregels waarvan de steekproefgrootte niet toereikend is voor regionale uitsplitsing wegens te weinig waarnemingen voor een betrouwbaar kaartbeeld. Het betreft: 1) thuisblijven bij klachten, 2) laten testen bij klachten en 3) het dragen van een mondkapje in het openbaar vervoer. Slechts een beperkt aantal respondenten is namelijk in zo’n situatie geweest (d.w.z. weinig respondenten hadden coronagerelateerde klachten of hebben aangegeven dat ze in de afgelopen drie weken met het openbaar vervoer hadden gereisd). 

Van de overige acht gedragsregels zijn regionale kaarten over zowel de naleving als draagvlak beschikbaar. De variatie tussen de regionale cijfers verschilt per gedragsregel. De cijfers van de regio met de laagste waarde en de regio met de hoogste waarde (en het verschil) zijn weergegeven in onderstaande tabel.

Tabel 1: Regionale variatie (min, max, verschil) in naleving en draagvlak van gedragsregels. 

Naleving Min(%) Max(%) Verschil(%)
Draagt een mondkapje in publieke binnenruimtes 75 86,2 11,2
Hoest en niest in de elleboog 56,4 70,5 14,1
Houdt 1,5 meter afstand 58,5 65,8 7,3
Ontvangt niet meer dan het voorgeschreven aantal bezoekers thuis 60,2 76,3 16,1
Vermijdt drukke plekken 65,3 78,1 12,8
Wast vaak de handen (>10 keer per dag) 29,5 43,7 14,2
Werkt (volledig) thuis 59,4 75,5 16,1
Avondklok 86,4 94,8 8,4
Draagvlak Min(%) Max(%) Verschil(%)
Draag een mondkapje in publieke binnenruimtes 79,5 86,9 7,4
Hoest en nies in de elleboog 83,4 92,5 9,1
Houd 1,5 meter afstand 81,4 92,7 11,3
Ontvang niet meer dan het voorgeschreven aantal bezoekers thuis 30 47,7 17,7
Vermijd drukke plekken 84,7 94,2 9,5
Was vaak de handen (>10 keer per dag) 78,8 90,7 11,9
Werk (volledig) thuis 77,2 87,5 10,3
Avondklok 60,9 74,4 13,5

De regionale variatie bij de naleving van gedragsregels varieert tussen 7,3% en 16,1% en voor het draagvlak tussen 7,4% en 17,7%. Bij het naleven van afstandhouden zien we de minste variatie (7,3%) tussen de veiligheidsregio’s. Bij draagvlak zien we de minste regionale variatie ook bij afstand houden (9,1%). 

De grootste regionale variatie bij naleving zien we bij de gedragsregels maximaal aantal bezoekers en tuiswerken, beide 16,1%, zie figuren 4 en 5. Ook bij draagvlak heeft de maatregel maximaal aantal bezoekers de grote variatie (17,7%). 

Van de gedragsregels zijn er acht als kaart met een regionale uitsplitsing beschikbaar op het  Coronadashboard van de Rijksoverheid. 

figuur 5 ontvang maximaal aantal bezoekers ronde 10

Over de deelnemers

Aan de tiende ronde deden 5.026 deelnemers mee. De man-vrouw, leeftijds- en opleidingsverdeling staat gepresenteerd in onderstaande tabel.

De door ons gepresenteerde cijfers worden gewogen naar leeftijd, geslacht en opleidingsniveau, zodat ze een zo representief mogelijk beeld geven van de Nederlandse bevolking en de bevolking naar Veiligheidsregio.  

    N=5.026
Geslacht    
  man 49,2%
  vrouw 50,8%
Leeftijd    
  16-24 jaar 10,2%
  25-39 jaar 20,1%
  40-54 jaar 25,5%
  55-69 jaar 25,4%
  70+ 18,8%
Opleidingsniveau    
  laag 21,8%
  midden 40,1%
  hoog 38,1%


Resultaten van de elfde meting zullen begin mei worden gepubliceerd.