Gordelroos is een vervelende ziekte die vooral voorkomt bij ouderen. Er zijn twee vaccins tegen gordelroos. Het ene vaccin biedt beperkte bescherming. Het andere vaccin is nieuw en beschermt goed, maar is helaas niet of nauwelijks verkrijgbaar in Nederland.

Op 15 juli 2019 heeft de Gezondheidsraad een  advies uitgebracht over het nieuwe vaccin tegen gordelroos. Dit vaccin voorkomt negen van de tien gevallen van gordelroos. Bovendien lijkt de bescherming ook lang aan te houden. De Gezondheidsraad is daarom positief over dit vaccin. Maar het is in Nederland niet of nauwelijks te krijgen. Bekijk het advies van de Gezondheidsraad.

In 2016 bracht de Gezondheidsraad een advies uit over het andere vaccin. Daar was de raad negatief over omdat dit vaccin te weinig bescherming biedt.

Op deze pagina vindt u vragen en antwoorden over de vaccinatie tegen  gordelroos. Wilt u meer weten over gordelroos algemeen, kijk dan op de webpagina gordelroos. Er is ook een speciale pagina voor professionals.

Vragen over de vaccinatie tegen gordelroos

  1. Hoe effectief is vaccineren tegen gordelroos?
  2. Als ik gevaccineerd ben tegen gordelroos, kan ik dan geen gordelroos meer krijgen?
  3. Hoe lang werkt de gordelroosprik?
  4. Moet gordelroosvaccinatie worden herhaald?
  5. Is het inenten tegen gordelroos veilig?
  6. Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk optreden?
  7. Is er al ervaring met gordelroosvaccinatie in andere landen?
  8. Wie kan worden gevaccineerd tegen gordelroos?
  9. Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?
  10. Zijn er andere effectieve manieren om tegen gordelroos te beschermen?
  11. Ik heb nooit waterpokken gehad, kan ik toch worden ingeënt?

Vragen over het vaccin

  1. Welke gordelroosvaccins zijn geregistreerd in Nederland?
  2. Hoe kan ik me laten vaccineren tegen gordelroos?
  3. Gordelroosvaccin is een levend verzwakt vaccin, wat betekent dat?
  4. Waaruit bestaat een gordelroosvaccin?

Hoe effectief is vaccineren tegen gordelroos?

Er zijn 2 vaccins tegen gordelroos: Zostavax® en Shingrix®.

De effectiviteit van Zostavax® is niet zo goed en neemt af naarmate men ouder wordt. Dus: hoe ouder iemand wordt, hoe minder goed de vaccinatie werkt. Bij mensen tussen de 50 en 60 jaar is de effectiviteit 70%. Bij mensen boven de 70 is dat nog maar 40%. Dat wil zeggen dat er bij 70-plussers die gevaccineerd zijn met Zostavax 40% minder gordelroos voorkomt dan bij 70-plussers die niet zijn gevaccineerd.

De effectiviteit van Shingrix® is veel beter, ook op latere leeftijd. Bij mensen van boven de 70 is de effectiviteit nog steeds meer dan 90%. Helaas is dit vaccin niet of nauwelijks in Nederland te verkrijgen.

naar boven

Als ik gevaccineerd ben tegen gordelroos, kan ik dan geen gordelroos meer krijgen?

Nee, een prik tegen gordelroos garandeert niet dat u helemaal geen gordelroos meer krijgt, maar het verkleint wel de kans dat u het krijgt. Bovendien zorgt een prik tegen gordelroos ervoor dat - als u toch gordelroos krijgt - de klachten minder erg zijn en de kans op langdurige klachten kleiner is.

naar boven

Hoe lang werkt de gordelroosprik?

Zostavax® biedt ongeveer 5 jaar bescherming. Bij Shingrix® is het nog niet duidelijk hoe lang het werkt.

naar boven

Moet gordelroosvaccinatie worden herhaald?

Vaccinatie met Zostavax® hoeft niet te worden herhaald. Vaccinatie met Shingrix bestaat uit 2 doses. De tweedee dosis volgt 2 tot 6 maanden na de eerste.

naar boven

Is het inenten tegen gordelroos veilig?

Zoals bij alle vaccins die geregistreerd zijn voor gebruik in Nederland, is de veiligheid van beide gordelroosvaccins uitgebreid onderzocht en veilig bevonden [5]. Het wordt op grote schaal gebruikt in onder meer de Verenigde Staten, Canada en het Verenigd Koninkrijk.

naar boven

Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk optreden?

Zoals bij alle vaccinaties kunnen er milde bijwerkingen worden verwacht. Bijvoorbeeld slaperigheid, hoofdpijn en plaatselijke reacties zoals roodheid, zwelling en pijn op de plek waar is geprikt.
Zeer zeldzame reacties, zoals een ernstige allergische reactie, zijn niet uit te sluiten. Voor meer informatie en een overzicht van de meldingen van vermoede bijwerkingen na een vaccinatie kunt u terecht op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb. Het gaat bij deze meldingen om het vermoeden van de melder dat het een bijwerking zou kunnen zijn. De relatie met het vaccin staat dus niet vast. Het kan ook gaan om een lichamelijke reactie die om een andere reden plaatsvindt en die toevallig op hetzelfde moment gebeurt als de vaccinatie.
Een uitgebreide beschrijving van mogelijke bijwerkingen is te vinden in de bijsluiter van het vaccin.

naar boven

Is er al ervaring met gordelroosvaccinatie in andere landen?

Ja, gordelroosvaccinatie wordt op al op grote schaal toegepast in andere landen, zoals de Verenigde Staten (vanaf 60 jaar), het Verenigd Koninkrijk (vanaf 70 jaar), Oostenrijk (vanaf 50 jaar), Tjechië (vanaf 50 jaar) en Frankrijk (vanaf 65 jaar).

naar boven

Wie kan worden gevaccineerd tegen gordelroos?

De vaccins zijn geregistreerd voor gebruik bij mensen van 50 jaar of ouder. Er zijn mensen voor wie het vaccin niet geschikt of zinvol is. Daarom is het belangrijk om dit te overleggen met uw arts. Let op: het vaccin Shingrix is niet of nauwelijks te verkrijgen in Nederland.

naar boven

Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?

Mensen met een ernstig verzwakt immuunsysteem, bijvoorbeeld vanwege behandeling tegen kanker, mogen niet worden ingeënt met Zostavax. U kunt hierover overleggen met uw arts.

naar boven

Zijn er andere effectieve manieren om tegen gordelroos te beschermen?

Nee, iedereen die ooit besmet is geweest met het waterpokkenvirus kan gordelroos krijgen. De enige manier om de kans op gordelroos te verlagen is door een vaccinatie.

naar boven

Ik heb nooit waterpokken gehad. Kan ik toch worden ingeënt tegen gordelroos?

Ja, ook al heeft iemand in het verleden nooit waterpokken gehad, dan is het toch mogelijk om tegen gordelroos te worden ingeënt. Het kan namelijk zijn dat iemand niet (meer) weet dat hij/zij waterpokken heeft gehad of dit zonder klachten heeft doorgemaakt. Het grote merendeel (ongeveer 95%) van de Nederlandse bevolking heeft ooit waterpokken gehad.

naar boven

HET VACCIN

Welke gordelroosvaccins zijn geregistreerd in Nederland?

Merknaam Beschermt tegen      
Zostavax ® Gordelroos en pijn na gordelroos      
Shingrix ® Gordelroos en pijn na gordelroos

Klik op de merknaam voor de bijsluiter van het vaccin.

Let op: Shingrix is niet of nauwelijks verkrijgbaar in Nederland.

naar boven

Hoe kan ik me laten vaccineren tegen gordelroos?

U kunt u laten vaccineren tegen gordelroos, maar dat moet u dan wel zelf betalen. De vaccins zijn alleen op recept verkrijgbaar, via een (huis)arts, GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst of vaccinatiecentrum. Houdt u er rekening mee dat het vaccin Shingrix® nog niet beschikbaar is in Nederland. U kunt zich dus allen laten vaccineren met Zostavax,® maar dit vaccin is niet geschikt voor mensen met een verminderde afweer. Overleg met uw (huis)arts of met een vaccinatiecentrum of het vaccin voor u geschikt is.

Voor informatie over de prijs van de vaccinaties kunt u contact opnemen met uw apotheek of vaccinatiecentrum. Op deze website vindt u een overzicht van de geregistreerde vaccins met een link naar de bijsluiter. 

naar boven

Het gordelroosvaccin is een 'levend verzwakt vaccin', wat betekent dat?

Het gordelroosvaccin Zostavax® is een zogenaamd ‘levend verzwakt vaccin’. Dit houdt in dat de natuurlijke ziekteverwekker, het virus, wordt verzwakt, waardoor het geen ziekte meer veroorzaakt, maar wel afweer opwerkt. Levend verzwakte vaccins wekken dus een reactie op in het lichaam die lijkt op een sterk afgezwakte vorm van de ziekte. Hierdoor zorgen zij voor goede en langdurige bescherming.

naar boven

Waaruit bestaat een gordelroosvaccin?

Een gordelroosvaccin bevat drie soorten bestanddelen:

  1. Antigenen: dit zijn verzwakte delen van het waterpokkenvirus waartegen bescherming (immuniteit) wordt opgewekt.
  2. Hulpstoffen (bijv. adjuvantia): dit zijn stoffen die aan het vaccin worden toegevoegd om de werkzaamheid te verbeteren, de houdbaarheid te verlengen, het vaccin stabiel te houden, de toediening te vergemakkelijken, etc. Het zijn stoffen die goed zijn onderzocht en waar al jarenlang ervaring mee is.
  3. Reststoffen: dit zijn de resten van stoffen uit het productieproces van het vaccin. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat er ongewenste bacteriën tijdens het productieproces groeien. Deze reststoffen worden, voordat het vaccin in gebruik wordt genomen, zoveel mogelijk verwijderd. Echter, zeer kleine hoeveelheden kunnen nog achter blijven. Het gaat dan om hoeveelheden die geen schade kunnen veroorzaken.

In de bijsluiter staat beschreven uit welke bestanddelen gordelroosvaccin precies bestaat.

Meer informatie over de verschillende bestanddelen en hun functie is te vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma: bestanddelen van vaccins.
Naar informatie voor professionals over de gordelroosvaccinatie

naar boven

Referenties

  1. National Institute for Public Health and the Environment, The National Immunisation Programme in the Netherlands - Surveillance and developments in 2014-2015, T.M. Schurink-van 't Klooster and H.E. de Melker, Editors. 2015.
  2. Schmader, K.E., et al., Efficacy, safety, and tolerability of herpes zoster vaccine in persons aged 50-59 years. Clin Infect Dis, 2012. 54(7): p. 922-8.
  3. Oxman, M.N., et al., A vaccine to prevent herpes zoster and postherpetic neuralgia in older adults. N Engl J MedMedical Exposure Directive, 2005. 352(22): p. 2271-84.
  4. Oxman, M.N., M.J. Levin, and G. Shingles Prevention Study, Vaccination against Herpes Zoster and Postherpetic Neuralgia. J Infect Dis, 2008. 197 Suppl 2: p. S228-36.
  5. Simberkoff, M.S., et al., Safety of herpes zoster vaccine in the shingles prevention study: a randomized trial. Ann Intern Med, 2010. 152(9): p. 545-54.
  6. Schmader, K.E., et al., Persistence of the efficacy of zoster vaccine in the shingles prevention study and the short-term persistence substudy. Clin Infect Dis, 2012. 55(10): p. 1320-8.
  7. Tseng, H.F., et al., Declining Effectiveness of Herpes Zoster Vaccine in Adults Aged >/=60 Years. J Infect Dis, 2016.
  8. Gezondheidsraad, publicatie 'Vaccinatie tegen gordelroos' 2016.


 

Hoe werkt een inenting?

(Beeldtitel: Hoe werkt een inenting? Een animatie.)

STILTE

RUSTIGE MUZIEK

VOICE-OVER: Bacteriën en virussen daar kun je ziek van worden.
Krijg je een ziekte, zoals bijvoorbeeld mazelen dan bouw je afweer op, zodat je die ziekte niet nog een keer krijgt.
Met een inenting bouw je afweer op zonder eerst ziek te worden.
Een vaccin bestaat uit verzwakte of kleine deeltjes van virussen of bacteriën.
Je lichaam maakt hiertegen antistoffen aan.
Als je in de toekomst in aanraking komt met de echte virussen of bacteriën dan herkent je lichaam die en worden snel extra antistoffen aangemaakt.
Je wordt dan niet of veel minder ziek.
Soms zijn daar meerdere inentingen voor nodig.
De virussen of bacteriën in een vaccin zijn dood of zo zwak dat je de ziekte niet echt krijgt.
Soms kun je bijwerkingen krijgen na een inenting bijvoorbeeld een pijnlijke arm of koorts.
Deze klachten verdwijnen meestal na een of twee dagen.
Daarna ben je beter beschermd tegen de ziekte.

(Beeldtekst: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. rijksvaccinatieprogramma.nl.)