Kinkhoest is een erg besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie. Vaccinatie tegen kinkhoest wordt aan alle kinderen in Nederland aangeboden in het Rijksvaccinatieprogramma. Hierdoor is het aantal kinderen dat overlijdt aan kinkhoest sterk afgenomen.  

Wat is kinkhoest?

Kinkhoest is een infectie van de luchtwegen die veroorzaakt wordt door een bacterie. De bacterie maakt een gifstof aan, waardoor hoestbuien ontstaan. Deze hoestbuien kunnen 3-4 maanden aanhouden. Kinkhoest wordt daarom ook wel de ‘100-dagenhoest’ genoemd. De tijd tussen besmetting en de eerste verschijnselen is meestal 7-10 dagen.

Wat is kinkhoest?

Kinkhoest noemen ze ook wel de 100 dagen hoest.
Door te hoesten kun je een ander besmetten met de kinkhoestbacterie.

Als je besmet bent, word je na twee weken verkouden.
Daarna krijg je koorts en erge hoestbuien.

Voor baby’s is kinkhoest gevaarlijk.
Van het hoesten raken ze zo uitgeput dat ze moeite krijgen met ademhalen.

De longen kunnen onherstelbaar beschadigen en door zuurstoftekort kan blijvende hersenbeschadiging ontstaan.
Antibiotica helpen in de eerste weken alleen tegen de koorts, maar werken niet tegen de lang aanhoudende hoestklachten.

De laatste 20 jaar komt kinkhoest weer meer voor.
Dat komt omdat de bacterie is veranderd, waardoor het vaccin minder goed werkt.

Kinderen krijgen in hun eerste jaar vier keer een inenting en in hun vierde jaar nog eentje.
Ook zwangere vrouwen kunnen als zij dit willen ingeënt worden.

Dan is hun baby ook in de eerste weken na de geboorte beschermd.

Meer weten? Kijk op www.rijksvaccinatieprogramma.nl

Ziekteverschijnselen

Typische kinkhoest begint vaak met klachten die lijken op een gewone neusverkoudheid. Daarna begint het hoesten. Dit kan uitlopen op langdurige hoestbuien, waarbij taai slijm wordt opgehoest. Het langdurige hoesten kan gevolgd worden door een piepende inademing. Soms moet de patiënt braken. Kinkhoest kan ook leiden tot longontsteking. 

Bij jonge baby's kan kinkhoest ernstig verlopen. Zij kunnen zuurstoftekort of hersenbloedingen krijgen, waardoor hersenbeschadiging kan optreden. 

Sommige mensen met kinkhoest hebben niet de typische ziekteverschijnselen zoals hierboven beschreven. Oudere (gevaccineerde) kinderen en volwassenen hoesten vaak alleen langdurig. Heel jonge baby’s kunnen soms stoppen met ademhalen of blauw verkleuren, zonder daarbij veel te hoesten. 

Besmetting

Mensen kunnen elkaar besmetten via het hoesten. De grootste besmettingsbron voor pasgeboren baby’s is de moeder, gevolgd door oudere broertjes en zusjes. Iemand kan meerdere keren in zijn leven kinkhoest krijgen. Een infectie met de kinkhoestbacterie beschermt dus niet tegen een volgende infectie met deze bacterie.

Vaccinatie

Vanaf 1957 krijgen alle kinderen in Nederland een vaccinatie tegen kinkhoest aangeboden via het Rijksvaccinatieprogramma. Van de Nederlandse kinderen is ongeveer 95% tegen kinkhoest ingeënt (2017). Vaccinatie geeft bescherming gedurende een aantal jaar, maar niet volledig. Daarom worden niet alleen baby's, maar ook jonge kinderen gevaccineerd tegen kinkhoest. Sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw neemt kinkhoest toe, ook onder volwassenen. Onderzoek naar betere kinkhoestvaccins is van belang.

Bij jonge baby’s kan de ziekte heel ernstig verlopen, soms zelf met overlijden als gevolg. Daarom krijgen alle zwangere vrouwen vanaf medio 2019 een kinkhoestvaccinatie aangeboden. Door zwangere vrouwen te vaccineren zijn jonge baby's vanaf de geboorte meteen beschermd . Kijk verder op de pagina over kinkhoestvaccinatie voor zwangere vrouwen.

Hoe vaak komt kinkhoest voor in Nederland?

Sinds 1996 komt kinkhoest vaker voor, ook onder volwassenen (Figuur 1 en 2). In 2012 was er een piek met 83 meldingen van kinkhoest per 100.000 mensen. In 2014, 2015 en 2016 waren dit respectievelijk 55, 39 en 33 meldingen per 100.000. Voorlopige cijfers voor het eerste kwartaal van 2017 laten zien dat er 26 meldingen van kinkhoest zijn per 100.000 mensen. De actuele situatie van kinkhoest in Nederland is te zien in de Atlasinfectieziekten.

Kinkhoestmeldingen per jaar

Thumbnail

Figuur 1. Meldingen van kinkhoest van 1976-2017.

Kinkhoestmeldingen per jaar per leeftijdsgroep

Thumbnail

Figuur 2. Aantal meldingen van kinkhoest per 100.000 inwoners per leeftijdsgroep van 2005-2017.

Aantallen tot en met 1988 zijn gebaseerd op meldingsdatum. Aantallen vanaf 1989 zijn gebaseerd op 1ste ziektedag. Vanaf 1988 mochten alleen meldingen waarbij de bacterie was aangetoond of waarbij een positieve 2-puntserologie was vast gesteld gemeld worden. Vanaf 1997 mochten ook meldingen met een positieve 1-puntserologie weer worden gemeld.

Dankzij vaccinatie is het aantal sterfgevallen als gevolg van kinkhoest erg laag. Elke 2 tot 4 jaar is er een extra piek in het aantal kinkhoestmeldingen. Jonge, nog niet (volledig) gevaccineerde baby’s overlijden soms aan kinkhoest. Zie ook Informatie voor professionals over maternale kinkhoestvaccinatie.

Kinkhoeststerfte per jaar

Thumbnail

Figuur 3. Kinkhoest sterfte van 1905-1956 en 1957-2017.
Bron: CBSCentraal Bureau voor de Statistiek Statline en Osirisinformation system

Meer informatie en bronnen zie LCI-richtlijn kinkhoest (pertussis).
Informatie voor professionals over maternale kinkhoestvaccinatie en vaccinatie voor volwassenen.

Patiëntervaring kinkhoest

(Beeldtitel: Kinkhoest. Een vrouw en een jongetje zitten bellen te blazen. Jasper:)

LEVENDIGE MUZIEK

JASPER: Toen ik kinkhoest had, was dat helemaal niet fijn want als je ging bellenblazen, dan deed je...

GEHOEST

En dat is echt niet fijn.
En later werd dat ook steeds pijnlijker.
En je kon gewoon echt niet slapen.
En de volgende dag was je echt moe.
En, ja, het was gewoon niet leuk.
SASKIA: Een aantal jaren geleden waren we op het strand aan het slapen en mijn zoon die begon te hoesten, te hoesten en te hoesten en met name de nachten, drie nachten achter elkaar.
Na een week begon ik ook te hoesten.
Dan weer twee weken was ik snip- en snipverkouden.
Toen kwam het hoesten met heel veel slijm.
En je zag echt de fases die Jasper net achter de rug had.
Als hij net verkouden was geweest, in die drie maanden werd ik verkouden en begon bij hem weer de hoest.
DEBBY KEUKEN: Kinkhoest is een besmettelijke ziekte.
Mensen krijgen het door een bacterie.
Iemand met kinkhoest kan de bacterie overdragen door niezen of hoesten.
De kleine druppeltjes uit de mond of keel worden dan door anderen ingeademd.
Kinkhoest begint met een verkoudheid, niezen, lichte koorts en prikkelhoest.
Na twee weken ontstaan hevige, plotseling opkomende hoestbuien.
Hierbij kan iemand veel helder, taai slijm ophoesten.
Tijdens de hoestbui moet iemand soms kokhalzen, overgeven of loopt blauw aan.
De hoestbui eindigt vaak met een lange, piepende inademing.
De hoestbuien zijn erg vermoeiend.
Na enkele weken worden de hoestbuien minder heftig.
Alles bij elkaar kan het hoesten zes tot acht weken duren, soms zelfs langer.
In Nederland worden alle kinderen uitgenodigd voor inentingen tegen kinkhoest.
Toch komt kinkhoest regelmatig voor bij kinderen en volwassenen.
Bij mensen die zijn ingeënt, zijn de klachten van kinkhoest wel minder ernstig.
Kinkhoest gaat bij volwassenen en de meeste kinderen vanzelf over.
Meestal zijn medicijnen niet nodig.
Rust kan ervoor zorgen dat u wat minder hoestaanvallen krijgt.
Maar u hoeft niet in bed te blijven.
Kinkhoest is al besmettelijk voordat iemand weet dat hij kinkhoest heeft.
Thuisblijven helpt dus niet om te voorkomen dat anderen kinkhoest krijgen.
Als u kinkhoest heeft, zorg dan dat u uit de buurt blijft van baby's jonger dan één jaar.
Baby's hebben vaak nog niet alle inentingen tegen kinkhoest gehad en kunnen van kinkhoest ernstig ziek worden.
Stel je erop in dat je de komende drie maanden bezig bent met kinkhoest en dat de nachten heel erg vermoeiend zijn dat je weet dat het je dagelijkse leven gaat beïnvloeden.
Dat is de aller-, aller-, allerbelangrijkste boodschap die ik mee zou willen geven. Weet ook dat het weer overgaat.

(Beeldtekst: In samenwerking met Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Kinkhoest. Thuisartsfilm van thuisarts.nl.)

DE LEVENDIGE MUZIEK SPEELT VERDER EN STOPT DAN