Lood wordt in het Nederlandse grondwater weinig en in lage concentraties aangetroffen. Bovendien liggen de gemeten concentraties lood ruim beneden de norm van 7,4 µg/l.  In ondiep grondwater wordt lood enkel in lage concentraties aangetroffen in zandgebieden. In middeldiep grondwater enkel in beperkte mate in zeekleigebieden.

Inleiding

Lood is een stof die van nature in de bodem voorkomt. Bij een lage pH is lood amper mobiel en het spoelt daardoor slecht uit naar het grondwater. Het is een toxisch element dat in hoge concentraties giftig is[1]. Ook bij een relatief lage loodblootstelling kunnen gezondheidseffecten, zowel bij kinderen als volwassenen, niet worden uitgesloten[2].  

Op landelijke schaal is de bodem vroeger diffuus belast met lood als gevolg van atmosferische depositie. Lood werd grootschalig gebruikt als antiklopmiddel in benzine. Dit lood kwam na verbranding in de bodem terecht. Door het gebruik van loodvrije benzine is de emissie van lood in de periode van 1980 tot 1985 sterk gedaald. In 1989 bedroeg de atmosferische depositie van lood in Nederland nog 115 g per hectare per jaar. In 1997 is de atmosferische depositie gedaald naar 14 g per hectare per jaar. De bijdrage van de atmosferische depositie aan de totale belasting van de bodem (in g per hectare per jaar) is over de periode 1989 tot 1997 gedaald van 71 naar 14%. De loodbelasting van de bodem vanuit dierlijke mest en kunstmest bedroeg in 1997 85 g per hectare per jaar. In 2000 is de belasting van lood vanuit dierlijke mest en kunstmest gedaald naar circa 15 g per hectare per jaar[1]. De grootste bron van loodemissies naar de lucht sinds 2000 is de industrie[3].

Tot 2010 is een afname in de loodemissie naar de bodem waargenomen. Sindsdien ligt de landelijke emissie tussen de 25.000 en 30.000 kgkilogram per jaar. De grootste emissies van lood naar de bodem worden gevonden in stedelijk gebied, met name in de randstad[4].

Toestand

Bij de ecodistrictsgroepen in het ondiepe grondwater (ca. 10 meter diepte) is de hoogste mediane concentratie lood aangetroffen in de Peelhorst en oude rivierterrassen. In de overige ecodistrictsgroepen is de mediane concentratie over het algemeen lager dan de rapportagegrens.

In de homogene gebieden worden de hoogste concentraties lood in ondiep grondwater gevonden in akkerbouw op zand en stedelijk gebied op zand. In de overige homogene gebieden is de mediane concentratie beneden de rapportagegrens.

In het middeldiepe grondwater (ca. 25 meter diepte) liggen de mediane concentraties van de ecodistrictsgroepen in dezelfde orde van grootte. In iedere ecodistrictsgroep ligt de mediane concentratie lood beneden de rapportagegrens. Kijkend naar de 75-percentielen zijn de hoogste concentraties aangetroffen in de zeekleigebieden.

Ook bij de homogene gebieden liggen de mediane concentraties in het middeldiepe grondwater overal beneden de rapportagegrens. Kijkend naar de 75-percentielen is de hoogste concentratie aanwezig in gras/maïs op zeeklei.

De gebruikte norm voor lood is de drempelwaarde (zie Tabel 2 in Metingen: waar, wat en hoe?). 

Bij de ecodistrictsgroepen zijn in het ondiepe grondwater waarden boven de norm gemeten in de Peelhorst en oude rivierterrassen en in de keileemgebieden. Het gaat om respectievelijk 5 en 3% van de waarnemingen. Op grotere diepte, in het middeldiepe grondwater, is enkel in de ecodistrictsgroep duinen en strandwallen sprake van een normoverschrijding (7% van de waarnemingen).

Van de homogene gebieden is in ondiep grondwater sprake van waarnemingen boven de norm (7,4 µg/l) bij akkerbouw op zand (11% boven de norm). In middeldiep grondwater is in geen enkel homogeen gebied lood aangetroffen boven de norm.

Kaarten, boxplots en tabellen

In de onderstaande uitklapschermen staan de kaarten, boxplots en tabellen voor lood 2015-2018.

Naar de leeswijzer bij de resultaten

Ecodistrictgebieden

Kaart 1. Mediane loodconcentratie per gebied in het ondiepe grondwater t.o.v. grondwaterkwaliteitsnorm, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Kaart van Nederland met mediane loodconcentratie per gebied in het ondiepe grondwater in ecodistrictgebieden in de periode 2015-2018

Figuur 1. Spreiding van de mediane loodconcentratie per gebied in het ondiepe grondwater, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Figuur waarin de spreiding van de gebiedsgemiddelde loodconcentratie in het ondiepe grondwater in ecodistrictgebieden in de periode 2015-2018 getoond wordt.

Tabel 1. Statistische gegevens bij figuur 1.

Percentiel 10% 25% 50% 75% 90%
1. duinen en strandwallen 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
2. laagveengebieden 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
3. polders en droogmakerijen 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
4. zeekleigebieden 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
5. rivierkleigebieden 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
6. beekdalcomplexen 0,10 0,10 0,11 0,15 0,15
7. hoogveengebied 0,10 0,10 0,10 0,13 0,15
8. Gelderse Vallei en Veluwezoom 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
9. oostelijk dekzandgebied met geïsoleerde stuwwallen 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
10. keileemgebieden 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
11. Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 0,10 0,10 0,10 0,25 0,37
12. Centrale Slenk 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
13. zuidwestelijk zandgebied 0,10 0,10 0,12 0,64 0,83
14. Peelhorst en oude rivierterrassen 0,10 0,10 0,50 1,54 2,48
15. krijt- en lössgebied 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10

 

Tabel 2. Aanvullende data bij de mediane loodconcentratie per gebied in het ondiepe grondwater, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Ecodistrictgroep Aantal unieke filters Aantal waarnemingen 2015-2018 Rapportage-grens Percentage waarnemingen onder de rapp. grens Norm (µg/l) Percentage waarnemingen boven de norm
1. duinen en strandwallen 15 45 <0.2 98 7,4 0
2. laagveengebieden 27 59 <0.2 97 7,4 0
3. polders en droogmakerijen 17 32 <0.2 100 7,4 0
4. zeekleigebieden 41 70 <0.2 97 7,4 0
5. rivierkleigebieden 28 58 <0.2 98 7,4 0
6. beekdalcomplexen 9 27 <0.2 70 7,4 0
7. hoogveengebied 19 49 <0.2 84 7,4 0
8. Gelderse Vallei en Veluwezoom 10 27 <0.2 100 7,4 0
9. oostelijk dekzandgebied met geïsoleerde stuwwallen 29 86 <0.2 100 7,4 0
10. keileemgebieden 38 112 <0.2 93 7,4 3
11. Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 19 54 <0.2 70 7,4 0
12. Centrale Slenk 22 60 <0.2 92 7,4 0
13. zuidwestelijk zandgebied 16 48 <0.2 60 7,4 0
14. Peelhorst en oude rivierterrassen 22 63 <0.2 41 7,4 5
15. krijt- en lössgebied 4 8 <0.2 100 7,4 0

Kaart 2. Mediane loodconcentratie per gebied in het middeldiepe grondwater t.o.v. grondwaterkwaliteitsnorm, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Kaart van Nederland met mediane loodconcentratie per gebied in het middeldiepe grondwater in ecodistrictgebieden in de periode 2015-2018

Figuur 2. Spreiding van de mediane loodconcentratie per gebied in het middeldiepe grondwater, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Figuur waarin de spreiding van de gebiedsgemiddelde loodconcentratie in het diepe grondwater in ecodistrictgebieden in de periode 2015-2018 getoond wordt.

Tabel 3. Statistische gegevens bij figuur 2.

Percentiel 10% 25% 50% 75% 90%
1. duinen en strandwallen 0,09 0,09 0,09 0,13 0,14
2. laagveengebieden 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
3. polders en droogmakerijen 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
4. zeekleigebieden 0,09 0,10 0,10 0,21 0,36
5. rivierkleigebieden 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
6. beekdalcomplexen 0,09 0,09 0,10 0,10 0,11
7. hoogveengebied 0,09 0,09 0,10 0,10 0,10
8. Gelderse Vallei en Veluwezoom 0,09 0,09 0,10 0,10 0,10
9. oostelijk dekzandgebied met geïsoleerde stuwwallen 0,09 0,09 0,10 0,10 0,10
10. keileemgebieden 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
11. Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 0,09 0,09 0,09 0,10 0,10
12. Centrale Slenk 0,09 0,09 0,09 0,10 0,10
13. zuidwestelijk zandgebied 0,09 0,09 0,09 0,12 0,13
14. Peelhorst en oude rivierterrassen 0,09 0,09 0,10 0,12 0,13
15. krijt- en lössgebied 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10

 

Tabel 4. Aanvullende data bij de mediane loodconcentratie per gebied  in het middeldiepe grondwater, ecodistrictgebieden, 2015-2018.

Ecodistrictgroep Aantal unieke filters Aantal waarnemingen 2015-2018 Rapportage-grens Percentage waarnemingen onder de rapp. grens Norm (µg/l) Percentage waarnemingen boven de norm
1. duinen en strandwallen 15 15 <0.2 80 7,4 7
2. laagveengebieden 27 32 <0.2 97 7,4 0
3. polders en droogmakerijen 17 16 <0.2 94 7,4 0
4. zeekleigebieden 37 39 <0.2 95 7,4 0
5. rivierkleigebieden 28 29 <0.2 100 7,4 0
6. beekdalcomplexen 9 14 <0.2 100 7,4 0
7. hoogveengebied 18 21 <0.2 100 7,4 0
8. Gelderse Vallei en Veluwezoom 10 10 <0.2 100 7,4 0
9. oostelijk dekzandgebied met geïsoleerde stuwwallen 28 41 <0.2 100 7,4 0
10. keileemgebieden 37 40 <0.2 95 7,4 0
11. Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 17 17 <0.2 100 7,4 0
12. Centrale Slenk 21 21 <0.2 100 7,4 0
13. zuidwestelijk zandgebied 16 16 <0.2 81 7,4 0
14. Peelhorst en oude rivierterrassen 22 22 <0.2 91 7,4 0
15. krijt- en lössgebied 3 3 <0.2 100 7,4 0

Homogene gebieden

Figuur 3. Spreiding van de mediane loodconcentratie per gebied in het ondiepe grondwater, homogene gebieden, 2015-2018.

Figuur waarin de spreiding van de gebiedsgemiddelde loodconcentratie in het ondiepe grondwater in homogene gebieden in de periode 2015-2018 getoond wordt.

Tabel 5.  Statistische gegevens bij figuur 3.

Percentiel 10% 25% 50% 75% 90%
1. bos, natuur/duinzand 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
2. gras-mais/veen 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
3. gras-mais/zeeklei 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
4. akkerbouw/zeeklei 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
5. stedelijk geb./antropogeen (laag NL) 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
6. gras-mais/rivierklei 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
7. gras-mais/zand 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
8. akkerbouw/zand 0,10 0,10 0,19 1,14 1,88
9. bos, natuur/zand 0,10 0,10 0,10 0,16 0,22
10. stedelijk gebied/zand 0,10 0,10 0,20 0,57 1,11
11. gras-mais/moerig 0,10 0,10 0,10 0,11 0,11
12. stedelijk geb./antropogeen (hoog NL) 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10

 

Tabel 6. Aanvullende data bij de mediane loodconcentratie per gebied  in het ondiepe grondwater, homogene gebieden, 2015-2018.

Homogeen gebied Aantal unieke filters Aantal waarnemingen 2015-2018 Rapportage-grens Percentage waarnemingen onder de rapp. grens Norm (µg/l) Percentage waarnemingen boven de norm
1. bos, natuur/duinzand 9 27 <0.2 96 7,4 0
2. gras-mais/veen 16 34 <0.2 100 7,4 0
3. gras-mais/zeeklei 13 21 <0.2 95 7,4 0
4. akkerbouw/zeeklei 24 41 <0.2 98 7,4 0
5. stedelijk geb./antropogeen (laag NL) 7 14 <0.2 100 7,4 0
6. gras-mais/rivierklei 14 28 <0.2 96 7,4 0
7. gras-mais/zand 76 222 <0.2 86 7,4 1
8. akkerbouw/zand 9 26 <0.2 50 7,4 11
9. bos, natuur/zand 47 137 <0.2 77 7,4 0
10. stedelijk gebied/zand 8 24 <0.2 54 7,4 0
11. gras-mais/moerig 9 23 <0.2 100 7,4 0
12. stedelijk geb./antropogeen (hoog NL) 14 40 <0.2 88 7,4 0

 

Figuur 4. Spreiding van de mediane loodconcentratie per gebied in het middeldiepe grondwater, homogene gebieden, 2015-2018.

Figuur waarin de spreiding van de gebiedsgemiddelde loodconcentratie in het diepe grondwater in homogene gebieden in de periode 2015-2018 getoond wordt.

Tabel 7.  Statistische gegevens bij figuur 4.

Percentiel 10% 25% 50% 75% 90%
1. bos, natuur/duinzand 0,09 0,09 0,09 0,10 0,10
2. gras-mais/veen 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
3. gras-mais/zeeklei 0,10 0,10 0,10 0,25 0,36
4. akkerbouw/zeeklei 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
5. stedelijk geb./antropogeen (laag NL) 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
6. gras-mais/rivierklei 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10
7. gras-mais/zand 0,09 0,09 0,10 0,10 0,11
8. akkerbouw/zand 0,09 0,09 0,10 0,10 0,10
9. bos, natuur/zand 0,09 0,09 0,10 0,10 0,10
10. stedelijk gebied/zand 0,09 0,09 0,10 0,12 0,13
11. gras-mais/moerig 0,09 0,09 0,09 0,10 0,10
12. stedelijk geb./antropogeen (hoog NL) 0,09 0,09 0,09 0,10 0,10

 

Tabel 8. Aanvullende data bij de mediane loodconcentratie per gebied  in het middeldiepe grondwater, homogene gebieden, 2015-2018.

Homogeen gebied Aantal unieke filters Aantal waarnemingen 2015-2018 Rapportage-grens Percentage waarnemingen onder de rapp. grens Norm (µg/l) Percentage waarnemingen boven de norm
1. bos, natuur/duinzand 9 9 <0.2 78 7,4 0
2. gras-mais/veen 16 19 <0.2 100 7,4 0
3. gras-mais/zeeklei 12 13 <0.2 100 7,4 0
4. akkerbouw/zeeklei 23 24 <0.2 96 7,4 0
5. stedelijk geb./antropogeen (laag NL) 6 6 <0.2 83 7,4 0
6. gras-mais/rivierklei 14 14 <0.2 100 7,4 0
7. gras-mais/zand 75 86 <0.2 98 7,4 0
8. akkerbouw/zand 9 9 <0.2 89 7,4 0
9. bos, natuur/zand 43 47 <0.2 96 7,4 0
10. stedelijk gebied/zand 8 8 <0.2 88 7,4 0
11. gras-mais/moerig 8 10 <0.2 100 7,4 0
12. stedelijk geb./antropogeen (hoog NL) 14 17 <0.2 94 7,4 0
 

[1] Van Vliet, M. E., Vrijhoef, A., Boumans, L. J. M., & Wattel-Koekkoek, E. J. W. (2010). De kwaliteit van ondiep en middeldiep grondwater in Nederland: In het jaar 2008 en de verandering daarvan in 1984-2008. RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu rapport 680721005.

[2] Brand, E., et al. (2019). Kennisoverzicht vraagstukken diffuus lood in de bodem.

[3] M.G. Mennen et al. (2010) Emissies en verspreiding van zware metalen. RIVM-rapport 609100004.

[4] Emissieregistratie, 2020Ter reproductie van de gebruikte grafieken/kaarten, volg de stappen: 1) selecteer “Loodverb. (als Pb) onder Stof; 2) selecteer alle beschikbare jaren onder Jaar; 3) selecteer Bodem onder Compartiment en 4) klik op “Weergeven in grafiek >” of “Weergeven in kaart >”.