Onze werktijden veranderen. Door digitalisering, globalisering en de 24-uurs economie draait onze samenleving dag en nacht door. Of het nu gaat om zorg, transport, productie of dienstverlening: nachtwerk komt voor in veel sectoren. Deze ontwikkelingen zorgen voor kansen, maar brengen ook uitdagingen met zich mee voor werkgevers en werknemers. Het RIVM onderzoekt de effecten van nachtwerk op de gezondheid en welke maatregelen die gezondheidsrisico’s kunnen verminderen.
Met nachtwerk wordt bedoeld: minimaal 1 uur werken tussen 00.00 uur en 06.00 uur. In 2025 werkten ruim 1,4 miljoen mensen soms, meestal of altijd in de nacht. Cijfers over nachtwerk en onregelmatig werken zijn te vinden bij (Centraal Bureau voor de Statistiek) Statline: Werkzame beroepsbevolking; werken buiten kantoortijden.
Wat is het dag-nachtritme?
Het werken tijdens de nacht kan het dag-nachtritme van het lichaam verstoren. Het menselijk lichaam heeft een interne klok. Dit wordt ook wel de biologische klok genoemd. Hierdoor hebben we allemaal een dag-nachtritme van ongeveer 24 uur. Dit ritme is te zien in het slaap-waakritme, maar ook in een groot aantal andere lichaamsprocessen. Zo beïnvloedt de biologische klok processen zoals hormoonafgifte (onder andere melatonine en cortisol) en de glucosehuishouding.
Verschillende lichaamsfuncties waaronder lichaamstemperatuur, honger en verzadiging worden ook gereguleerd door de biologische klok. De biologische klok zorgt er dus voor dat de processen in ons lichaam op het juiste moment plaatsvinden bij een onverstoord dag-nachtritme.
Gezondheid bij nachtwerk: de belangrijkste aandachtspunten
Op korte termijn kan nachtwerk leiden tot slaapproblemen. Op lange termijn verhoogt langdurig nachtwerk het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Het risico neemt toe naarmate iemand meer jaren nachtwerk verricht.
Voor Nederland concludeerde de Gezondheidsraad in 2017 op basis van de wetenschappelijke onderzoeken die toen beschikbaar waren, dat er geen eenduidig bewijs is dat langdurig nachtwerk het risico op borstkanker verhoogt. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) noemt nachtwerk “waarschijnlijk kankerverwekkend”. Uit eigen onderzoek van het RIVM blijkt dat nachtwerkers mogelijk ook gevoeliger zijn voor het krijgen van infecties dan mensen die alleen overdag werken.
In 2025 vatte het RIVM de literatuur over nachtwerk en gevoeligheid voor infectieziekten samen. Het vond een verhoogd risico op corona (SARS-CoV-2)-infecties onder nachtwerkers, maar niet op veelvoorkomende luchtweginfecties.
Invloed nachtwerk op de gezondheid verschilt
Werken in de nacht heeft invloed op de gezondheid, maar hoe groot die impact is, hangt af van verschillende factoren. Denk aan de lengte van de nachtdiensten, hoe vaak iemand nachtdiensten draait en het rooster waarin dag- en nachtdiensten elkaar afwisselen. Onderzoek van het RIVM bij nachtwerkers in Noord-Nederland laat zien dat een derde van de deelnemers gemiddeld nachtdiensten van meer dan acht uur werkt. Daarnaast werkt 40 procent al twintig jaar of langer in nachtdiensten.
Invloed nachtwerk op veiligheid
Nachtwerk heeft ook invloed op de veiligheid tijdens en na het werk. Uit onderzoek van het RIVM (Veilig werken in de nacht) bleek dat in bepaalde sectoren relatief vaker een ongeval in de nacht gebeurt en dat ’s nachts andere typen ongevallen gebeuren dan overdag. Ook blijkt uit de internationale literatuur dat de kans op een arbeidsongeval 's nachts iets groter is dan overdag. Mogelijk komt dit door vermoeidheid. Meer informatie over nachtwerk en veiligheid? Bekijk de website Onderzoek naar arbeidsveiligheid.
Maatregelen voor minder ongezond werken in de nacht
Er zijn nog geen maatregelen bekend waarvan is bewezen dat deze de effecten op de gezondheid verminderen of voorkomen. Om negatieve gezondheidseffecten te voorkomen is het belangrijk het dag-nachtritme van je lichaam zo min mogelijk te verstoren. Lees er meer over op Maatregelen voor minder ongezond werken in de nacht.
Onderzoek van het RIVM over nachtwerk
Het RIVM onderzoekt de effecten die nachtwerk heeft op de gezondheid en welke maatregelen die gezondheidsrisico’s kunnen verminderen. De resultaten van deze onderzoeken publiceert het RIVM in wetenschappelijke artikelen en rapporten. Bekijk deze publicaties op Onderzoek van het RIVM.
Kennisplatform Nachtwerk
Het RIVM coördineert het Kennisplatform Nachtwerk. Dit is bedoeld voor brancheverenigingen, vakbonden, organisaties en bedrijven waar nachtwerk veel voorkomt. Het doel is om kennis te delen uit wetenschap, beleid en praktijk.
Jaarlijks organiseert het kennisplatform een bijeenkomst, waarin deelnemers uit de sectoren waar nachtwerk veel voorkomt bij elkaar komen. Daarnaast is er deelname vanuit kennisinstellingen, toezicht en beleid. Het RIVM voert de coördinatie van het kennisplatform uit in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).
Meer weten over het kennisplatform? Stuur dan een e-mail naar nachtwerk@rivm.nl.