Onze werktijden veranderen: we werken steeds minder vaak binnen standaard werktijden (8.00- 18.00 uur). Dit komt onder andere door de globalisering en technologische vooruitgang, maar bijvoorbeeld ook de verruiming van de winkeltijdenwet in 1996 en het feit dat we steeds meer online winkelen. De verwachting is dat deze trends de komende decennia nog verder toenemen (VTV2018).

In 2019 werkten ruim 1,3 miljoen mensen soms of regelmatig in de nacht (Bron: CBS). Onder nachtwerk wordt verstaan minimaal 1 uur werken tussen 0.00 ’s nachts en 06.00 uur ’s-ochtends. Werken tijdens de nacht verstoort het dag-nachtritme van het lichaam. De Gezondheidsraad heeft in 2017 geconcludeerd dat (langdurig) nachtwerk leidt tot een verhoogd risico op slaapproblemen, diabetes mellitus (type 2), en hart- en vaatziekten.

Maatregelen

Er zijn op dit moment nog geen maatregelen bekend, waarvan is bewezen dat deze gezondheidseffecten kunnen verminderen. Het lijkt voor het voorkomen van negatieve gezondheidseffecten wel van belang het dag-nachtritme van je lichaam zo min mogelijk te verstoren. Ook heeft de Gezondheidsraad in 2015 geconcludeerd dat het doen van een korte ‘powernap’ en het uitvoeren van diensten in een voorwaarts-roterend rooster (ochtenddienst- avonddienst - nachtdienst) gunstige effecten lijken te hebben op aspecten als vermoeidheid en alertheid.

Wat doet het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu?

Het RIVM onderzoekt of en hoe nachtwerk de gezondheid schaadt. Hierbij zoeken we ook naar preventieve maatregelen die gezondheidsrisico’s kunnen verminderen. De resultaten van deze onderzoeken zijn gepubliceerd in wetenschappelijke artikelen  of andere type publicaties.
Zo is in 2018 en 2019 geïnventariseerd wat de informatiebehoefte is van respectievelijk werknemers en werkgevers omtrent werken in de nacht. 

Het RIVM coördineert het Kennisplatform Nachtwerk. Dit kennisplatform is bedoeld voor organisaties en bedrijven waar nachtwerk veelvuldig voorkomt en heeft tot doel om kennisdeling te bevorderen en daarmee de kennis uit wetenschap, beleid en praktijk verder te implementeren.  Hiervoor wordt 2x per jaar een bijenkomst georganiseerd. 

Wat is het dag-nachtritme?

Het menselijk lichaam heeft een interne klok, ook wel de biologische klok genoemd. Hierdoor hebben we allemaal een dag-en-nachtritme van ongeveer 24 uur. Dit ritme wordt ook wel het circadiane ritme genoemd (‘circa één dag’). Dit zien we duidelijk terug in het slaap-waakritme, maar ook in een groot aantal andere lichaamsprocessen. Zo beïnvloedt de biologische klok processen zoals hormoonafgifte (o.a. melatonine en cortisol) en glucose huishouding. Verschillende lichaamsfuncties, waaronder lichaamstemperatuur, honger en verzadiging, worden ook gereguleerd door de biologische klok. De biologische klok zorgt er dus voor dat de processen in ons lichaam op het juiste moment gebeuren.  Verstoringen in de biologische klok kunnen optreden door verschillende oorzaken, zoals nachtwerk, een jetlag of door langdurig gebruik van lichtgevende schermen in de avond.