Herijking bodemregelgeving en het (her)gebruik van secundaire bouwstoffen hierin
Op basis van de uitkomsten van de eerder uitgevoerde evaluatie en knelpuntenanalyse (Evaluatie normeringskader (her)gebruik secundaire bouwstoffen), onderzoekt het RIVM in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) hoe het normeringskader voor hergebruik van bouwstoffen kan worden herzien om de gesignaleerde knelpunten te ondervangen. Dit project heeft als doel om de kennisbasis voor hergebruik van secundaire bouwstoffen te actualiseren. Deze kennis kan worden gebruikt om het normeringskader voor bouwstoffen op termijn te actualiseren.
Onderzoek naar de effecten van een hoge pH van secundaire bouwstoffen en de invloed daarvan op het vrijkomen van stoffen uit deze materialen (etappe 1)
Sinds 2025 doet het RIVM onderzoek naar de hoge pH van secundaire bouwstoffen en naar de invloed daarvan op het vrijkomen van stoffen uit deze materialen. Dit onderzoek heet het pH-onderzoek (ook wel etappe 1 genoemd in de Kamerbrief ‘Staalslak en beleidskader secundaire bouwstoffen’ met kenmerk IENW/BSK-2025/311549).
Het doel van het onderzoek is beter te begrijpen onder welke omstandigheden bouwstoffen in de praktijk effecten kunnen veroorzaken. Met die kennis kan hier in de toekomst beter rekening mee worden gehouden bij het toepassen van bouwstoffen.
Het ministerie van (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat) wordt in de zomer van 2026 inhoudelijk geïnformeerd over de eerste bevindingen. Een uitgebreid rapport volgt begin 2027, als ook het onderzoek naar de milieu- en gezondheidseffecten van staalslakken is afgerond.
Onderzoek naar de effecten van staalslakken voor gezondheid en milieu (etappe 2)
In juli 2025 heeft het ministerie van IenW een tijdelijke stop afgekondigd voor bepaalde toepassingen staalslakken via de Tijdelijke regeling verbod en vergunningplicht toepassing LD- en ELO-staalslak. Volgens de afspraken moet dit tijdelijke verbod ter acceptatie worden voorgelegd aan de Europese Commissie. Als er Europese acceptatie komt van het tijdelijke verbod, wordt er een (Europese Unie)-restrictietraject in werking gezet en zal Bureau (Registration, Evaluation, Authorisation and restriction of Chemicals)/ RIVM een Annex XV restrictiedossier opstellen. Hiervoor moet het RIVM relevante informatie verzamelen over de samenstelling, blootstelling en effecten van staalslakken voor zowel mensen, als het milieu. De werkzaamheden rond het restrictiedossier nemen 2-3 jaar in beslag bij het doorlopen van gehele traject. Inmiddels is de zogenoemde call-for-evidence van start gegaan (27 mei t/m 8 juli 2026), waarin alle betrokken partijen in de gehele EU worden gevraagd om relevante informatie over de toepassing en bijbehorende risico's aan te leveren. Aan de hand daarvan zal Bureau REACH de noodzaak voor een Europese restrictiemaatregel beoordelen.
Tegelijkertijd met het tijdelijke verbod op het gebruik van staalslakken heeft het ministerie van IenW in twee Kamerbrieven (kenmerk IENW/BSK-2025/181266 en IENW/BSK-2025/311549) aangekondigd aanvullend onderzoek te laten doen naar de risico’s van staalslakken. Het gaat om risico’s voor mensen door direct contact met staalslakken en om risico’s voor het milieu door het uitlogen van metalen en water met een hoge pH.
De resultaten van dit onderzoek worden gecombineerd met de uitkomsten van het lopende pH-onderzoek en het eerdergenoemde restrictieonderzoek. Samen leveren deze onderzoeken kennis op die nodig is voor het voorbereiden van nationale maatregelen na afloop van de tijdelijke regeling voor staalslakken.
De rapportage wordt begin 2027 verwacht.
Veld- en laboratoriumonderzoek naar bouwstoffen met een hoge pH (etappe 3)
Het RIVM gaat samen met TNO onderzoek doen naar emissies die kunnen vrijkomen uit bouwstoffen met een hoge pH, zoals staalslakken. Daarbij wordt gekeken naar de effecten hiervan op de (chemische) kwaliteit van bodem, grondwater en klein nabijgelegen oppervlaktewater en het bodemleven. Samen vormen deze onderdelen het bodemwatersysteem. Onderdeel van het onderzoek is een veld- en laboratoriumonderzoek dat door RIVM wordt aangestuurd en inhoudelijk wordt ondersteund door TNO. Daarnaast worden deskundigen en belanghebbenden vooraf uitgenodigd om mee te denken over de invulling van het onderzoek.
Aanleiding voor dit onderzoek is de conclusie uit de evaluatie van het normeringskader voor hergebruik van secundaire bouwstoffen dat er in het huidige beleid onvoldoende rekening is gehouden met belangrijke eigenschappen van secundaire bouwstoffen. Dit zijn in ieder geval de hoge pH en het oxidatie reductiepotentiaal (Eh). Hierdoor zijn milieuproblemen, zoals de problematiek rondom staalslakken te verklaren. Naast de evaluatie van het normeringskader door het RIVM, signaleerde het ILT op basis van meerdere praktijkgevallen dat er ongewenste effecten optreden bij het gebruik van staalslakken ondanks dat werd voldaan aan wet- en regelgeving. Op dit moment is onvoldoende duidelijk onder welke omstandigheden een milieuprobleem kan ontstaan. Dit is namelijk afhankelijk van de toepassingssituatie, de bouwstofeigenschappen en de eigenschappen van bodem, grond- en naastgelegen oppervlaktewater. De uitkomsten van dit onderzoek worden in de loop van 2028 verwacht.
De kennis die binnen de verschillende lopende onderzoeken wordt opgedaan, wordt op termijn gebruikt voor een actualisatie van het normeringskader voor (hergebruik) van bouwstoffen met een hoge pH.