Tetanus is een ernstige besmettelijke ziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie. De bacterie kan het lichaam binnenkomen via een wond. Mensen kunnen elkaar niet besmetten. De infectie geeft spierkrampen met vaak ernstige, levensbedreigende gevolgen. Bescherming tegen tetanus kan alleen maar door vaccinatie. Tetanusvaccinatie wordt aan alle kinderen in Nederland aangeboden via het Rijksvaccinatieprogramma. Tetanus komt nog sporadisch voor in Nederland.

Wat is tetanus?

Tetanus wordt veroorzaakt door de bacterie Clostridium tetani. De tetanusbacterie komt in het lichaam via een wond waar vuil afkomstig van bijvoorbeeld de straat in is gekomen. De bacterie maakt gifstoffen aan die ernstige spierkrampen kunnen veroorzaken. De tijd tussen besmetting en de eerste verschijnselen is meestal 3-21 dagen, maar kan zelfs een paar maanden zijn.

Video: Wat is tetanus?

Tetanus wordt veroorzaakt door het gif van de bacterie Clostridium tetani. Deze bacterie zit in grond en in straatvuil.

Je kunt besmet raken door een wondje of via een dierenbeet. Na drie dagen tot drie weken wordt je dan ziek.

Dat begint met hoofdpijn en geprikkeldheid. Daarna verkrampen je spieren en krijg je moeite met slikken en ademhalen. Ook kan je problemen met je hart krijgen. Zonder behandeling is tetanus dodelijk.

Sinds de jaren 50 worden kinderen ingeent tegen tetanus. Babies krijgen in hun eerste jaar vier inentingen. Als kinderen vier en negen jaar zijn, krijgen ze er nog een keer een. Zij kunnen dan voorlopig geen tetanus krijgen.

De ziekte komt nu bijna niet meer voor in Nederland. Volwassenen die gaan reizen of een verwonding oplopen hebben soms extra tetanus vaccinaties nodig. Die kunnen ze krijgen via de huisarts of in het ziekenhuis.

Meer weten? Ga naar rijksvaccinatieprogramma.nl

Wat zijn symptomen van tetanus?

De gifstoffen kunnen rondom de wond waarmee je de bacterie hebt opgelopen stijfheid geven. Daarnaast kunnen er pijnlijke spierkrampen optreden. Door de spierkrampen kan iemand slikklachten krijgen en ademhalingsproblemen. Iemand kan ook helemaal verkrampen, waardoor het lichaam als een soort hoepel krom trekt. Als complicaties kunnen er botbreuken en hartproblemen ontstaan. Zonder goede behandeling is tetanus dodelijk. Als behandeling worden hoge doseringen antistoffen tegen de gifstof gegeven.

Besmetting en preventie van tetanus

Mensen kunnen elkaar niet besmetten. Besmetting is alleen mogelijk als iemand een open wond heeft en die wond in contact komt met bijvoorbeeld straatvuil, stof, (paarden)mest of grond. Dit kan ‘direct’ contact zijn met straatvuil, bijvoorbeeld als je op straat gevallen bent en je been aan iets hebt open gehaald, maar ook ‘indirect’ als je gebeten wordt door een beest dat straatvuil in zijn bek heeft. Ook een klein wondje, bijvoorbeeld van een prik aan een doornstruik in de tuin, kan genoeg zijn om tetanus op te lopen.

Iemand die tetanus heeft gehad en dit heeft overleefd, is niet beschermd tegen een volgende tetanusinfectie. Er moet in het bloed een bepaald niveau van antistoffen aanwezig zijn om de bacterie direct bij binnenkomst op te ruimen. Dit niveau bereik je alleen door vaccinaties. Als iemand met een wond naar de huisarts of de spoedeisende hulp gaat, wordt dan ook altijd gekeken of opnieuw vaccineren nodig is. Tetanusvaccinatie wordt sinds 1957 aangeboden aan alle kinderen in Nederland via het Rijksvaccinatieprogramma (RVPRijksvaccinatie programma). Aan reizigers met een verre bestemming worden ook tetanusvaccinaties gegeven.

Hoe vaak komt tetanus voor in Nederland?

Tetanus komt ongeveer 0 tot 5 keer per jaar voor, meestal bij oudere mensen die geboren zijn voor invoering van het RVPRijksvaccinatie programma. Voordat de vaccinatie werd ingevoerd, stierven er elk jaar ongeveer 50 mensen aan tetanus. Na invoering van de vaccinatie is de sterfte veel lager (Figuur 1 en 2). In de periode 2004-2015 is er één sterfgeval als gevolg van tetanus gemeld.

Tetanus: meldingen per jaar

Thumbnail

Figuur 1. Meldingen van tetanus van 1952-2017. 

* Voor deze jaren zijn geen gegevens bekend omdat tetanus toen niet meldingsplichtig was.

Tetanus: sterfte per jaar

 

Thumbnail

Figuur 2. Tetanus sterfte van 1950-2017.