Varkensgriep is een besmettelijke ziekte bij varkens. De ziekte wordt veroorzaakt door verschillende griepvirussen. Het RIVM brengt die virussen in kaart. Dit heet surveillance. Deze surveillance geeft informatie over de aanwezigheid van varkensgriepvirussen bij varkens. Ook helpt deze kennis om een eventuele besmetting van een mens met varkensgriep te begrijpen. Op deze pagina leest u meer over de surveillance van varkensgriep.
Waarom is surveillance van varkensgriep belangrijk?
Varkensgriepvirussen komen op veel varkensbedrijven voor. Mensen en varkens kunnen besmet raken met elkaars griepvirussen of die van vogels. Als een varken meerdere griepvirussen tegelijk heeft, zouden deze virussen zich kunnen vermengen tot een nieuwe griepvirusvariant. De kans hierop is klein, maar als dit virus makkelijk mensen besmet, kunnen in één keer veel mensen griep krijgen. Daarom is het belangrijk om te weten welke griepvirussen er in Nederland rondgaan, óók onder varkens.
Hoe ziet de surveillance van varkensgriep eruit?
In opdracht van de ministeries van VWS (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) en LVVN (Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) hebben in 2022-2023 de volgende organisaties samen een pilotonderzoek gedaan:
- Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
- Gezondheidsdienst voor Dieren (Royal GD)
- Erasmus Medisch Centrum (Erasmus MC)
- Wageningen Bioveterinary Research (WBVR)
In deze pilot hebben zij een surveillancesysteem opgezet om griepvirussen die rondgaan bij varkens te kunnen volgen. In 2024 en 2025 werd deze surveillance voortgezet. In samenwerking met dierenartspraktijken werden monsters verzameld op varkensbedrijven. De dierenartsen namen met wattenstaafjes monsters uit de neus en verzamelden met kauwtouwen in de varkensstallen speekselmonsters.
De GD (Gezondheidsdienst voor Dieren) verzamelde ook nog via andere routes monsters om te onderzoeken op varkensgriep. Bijvoorbeeld van dode varkens die mogelijk besmet waren met griep. Of neus- en speekselmonsters die voor andere doeleinden van gezonde dieren waren verzameld.
PCR-test (polymerase chain reaction)
Alle monsters werden getest met een PCR (polymerase chain reaction) op griepvirussen die kunnen voorkomen bij zoogdieren, mensen en vogels. Op basis van de resultaten maakten de onderzoekspartners een selectie voor verder onderzoek naar o.a. genetische kenmerken (via whole genome sequencing), bescherming door vaccins en gevoeligheid voor antivirale medicijnen.
Platform met genetische sequenties
De genetische sequenties van de virussen deelden de onderzoekspartners met elkaar in een online platform. In dit platform analyseerden zij hoe de verschillende virussen aan elkaar verwant waren. Daarnaast hebben zij in dit platform sequenties toegevoegd van andere griepvirussen van bijvoorbeeld mensen of van bestaande vaccins. Op die manier konden de partners onderzoeken of er overlap was met deze virussen.
Resultaten van het vervolgonderzoek 2024-2025
In de periode 1 juli 2023 tot en met 16 september 2025 hebben de onderzoekspartners 2.237 monsters verzameld. In totaal vonden zij griepvirus in 484 monsters.
n het online platform zijn nu in totaal data van 251 virussen van varkens beschikbaar. De virussen behoren tot bekende subtypes. Uit verdere analyses bleek dat er uitwisseling is van genetische informatie tussen verschillende virussen. Dit betekent dat de virussen veranderen. Ook was er een aantal keer overeenkomst met griepvirussen van mensen. Dit betekent dat een virus van een mens naar een varken is gegaan. In de pilot zijn ook aanwijzingen gevonden voor overdracht van virussen van varkens naar mensen. Er zijn tijdens de pilot en het vervolg geen nieuwe varianten gevonden waarin een varkensgriepvirus zich met een mensengriepvirus of vogelgriepvirus vermengd had.
Gevoeligheid voor medicijnen
De onderzoekers hebben ook de gevoeligheid van varkensgriepvirussen voor antivirale medicijnen onderzocht. Deze medicijnen krijgen mensen als ze ernstig ziek zijn door griep. De gevoeligheid is belangrijk om te weten, voor als mensen besmet raken met deze virussen en behandeling nodig hebben. In 2024-2025 hebben de onderzoekspartners 25 gekweekte virussen getest. Alle geteste varkensgriepvirussen bleken net zo gevoelig voor antivirale medicijnen als seizoensgriepvirussen van mensen.
Ook keken de onderzoekspartners in hoeverre de antigene eigenschappen van de 25 gekweekte virussen veranderd zijn ten opzichte van virussen uit de pilotperiode. Antigene eigenschappen zijn de eigenschappen van het virus die een reactie van het afweersysteem veroorzaken. Te veel verandering zou ervoor kunnen zorgen dat bestaande vaccins mogelijk niet meer goed werken. Ten opzichte van 2022 en 2023 waren er wel veranderingen te zien, maar er werden geen volledig nieuwe varianten gevonden.
Conclusie
De afgelopen jaren zijn er geen nieuwe varianten van varkensgriepvirus gevonden. Wel veranderen de virussen. Er blijft dus een kans bestaan dat daar een keer een variant uit voortkomt die zich makkelijker verspreidt onder mensen. Daarom is het belangrijk om de aanwezigheid van varkensgriepvirussen in Nederland te blijven volgen en te vergelijken met andere griepvirussen uit Nederland en de rest van Europa. Het surveillancesysteem en de database hiervoor zijn al aangelegd in dit onderzoek.
Rapport vervolgonderzoek
Lees meer in het rapport Rapportage Varkensinfluenza surveillance 2024-2025