Naast het grootschalig vragenlijstonderzoek wordt er voor het Coronadashboard driewekelijks een steekproef getrokken die representatief is voor de Nederlandse bevolking en waarvan de resultaten uit te splitsen zijn naar Veiligheidsregio’s. Tussen 5 en 11 oktober 2021 heeft hiervoor de negentiende meting plaatsgevonden. Aan deelnemers is gevraagd naar naleving van en draagvlak voor de basis gedragsregels die gelden in Nederland vanwege de corona-pandemie. Deze rapportage is een beknopt verslag van de belangrijkste veranderingen ten opzichte van de vorige meting. Sinds er stapsgewijs versoepelingen zijn doorgevoerd, worden niet meer alle maatregelen gepresenteerd. De meest recente versoepelingen hebben plaatsgevonden op 25 september 2021. Sindsdien geldt het dringende advies ‘Geef elkaar de ruimte’. Hiermee vervalt de verplichting om 1,5 meter afstand te houden, maar het advies is alsnog om 1,5 meter afstand te houden en drukte te vermijden in situaties waar het coronatoegangsbewijs niet geldt. In deze rapportage wordt 1,5 meter afstand houden nog wel meegenomen maar de resultaten daarvan moeten dus geinterpreteerd worden in de context zonder Coronatoegangsbewijs.

Naleving van de gedragsregels

Figuur 1 geeft een beeld van de naleving van, en het draagvlak voor de basis gedragsregels. De groene en rode lijnen betreffen een statistisch significante verandering ten opzichte van de meting drie weken eerder. Bij de gele lijnen is er geen sprake van een statisch significante verandering omdat de verandering ten opzichte van de ronde ervoor minimaal was. 

De linker grafiek in figuur 1 toont dat in de laatste meetronde (5 – 11 oktober 2021) de naleving van de gedragsregels varieert van 30,1% voor ‘laat je testen bij klachten’ tot 95,2% voor het ‘dragen van een mondkapje in het openbaar vervoer’. 

Vaak handen wassen is ook een gedragsregel waarvan de weinig deelnemers aangeven dat ze deze de afgelopen week hebben nageleefd (32,4%). Hierbij moet wel opgemerkt worden dat het gerapporteerde percentage is gebaseerd op minimaal 10 keer handen wassen per dag, wat een arbitrair afkappunt is. Uit het grootschalig cohort onderzoek van de Corona Gedragsunit blijkt dat wanneer men in een situatie belandt waarin je je handen behoort te wassen (bijvoorbeeld bij thuiskomst, op bezoek gaan, na toiletbezoek, etc), dit in gemiddeld 74% van de gevallen lukt. Dit is dus een andere maat.

De linker figuur geeft ook de ontwikkeling van de naleving tussen de laatste (5 – 11 okt 2021) en de voorlaatste meting (14 – 20 sept 2021). Hieruit blijkt dat van 4 van de 8 gedragsregels de naleving statistisch significant is gedaald. ‘Ventileert de woning’ kende de grootste daling van 18 procentpunt. Dit heeft waarschijnlijk te maken met het koudere weer en men daarom minder vaak een raam of deur open heeft in huis. Hoesten en niezen in de elleboog is iets toegenomen.  Naleving van de andere drie gedragsregels is stabiel. 

figuur 1 naleving gedragsregels ronde 19

Figuur 1: Ontwikkeling van naleving en draagvlak voor de basis gedragsregels (groen: statistisch significante toename; geel: geen statistisch significante toe- of afname)

Draagvlak voor de gedragsregels

In de rechter grafiek van figuur 1 is te zien dat het draagvlak in de laatste meetronde varieert van 64,0% voor ‘houd anderhalve meter afstand’ tot 92,5% voor ‘ventileer de woning’.

Deze figuur toont dat van de 8 gedragsregels er 2 statistisch significant zijn toegenomen, 3  afgenomen en 3 gelijkgebleven: ‘houd anderhalve  meter afstand’ kende de grootste daling van 7 procentpunt. Het draagvlak voor de hygiëne-maatregelen blijft op niveau en stijgt zelfs. 

In ronde 19 hebben we ook gekeken naar het draagvlak voor het verplicht laten zien van het coronatoegangsbewijs voor verschillende locaties: bij horecabezoek binnen, bij concerten en festivals, bij bioscopen en theaters en bij professionele sportwedstrijden (figuur 2). Bij alle locaties zien we een leeftijdseffect, het draagvlak is lager naarmate de respondenten jonger zijn. Zo is bij jongeren (16-24 jaar) is het draagvlak voor het tonen van het coronatoegangsbewijs voor de horeca aanzienlijk minder dan bij ouderen (70+), respectievelijk 49% en 83%. Over het algemeen is het draagvlak van locaties die (potentieel) frequenter bezocht worden (zoals een horecagelegenheid) lager dan locaties die men minder frequent bezoekt (concert of festival).

Figuur 2: Steun voor het corona toegangsbewijs per setting naar leeftijd. Ronde 19

Figuur 2: Steun voor het corona toegangsbewijs per setting naar leeftijd

Trends over tijd

Figuur 3 toont per gedragsregel de trend sinds het begin van de metingen begin oktober 2020. Vanaf die tijd was er elke drie weken een meting naar naleving van en draagvlak voor de gedragsregels onder de bevolking. Tevens is er informatie verzameld over de eigen effectiviteit. Dit houdt in dat aan deelnemers is gevraagd hoe moeilijk of makkelijk ze een maatregel vinden. In figuur 3 is het percentage deelnemers weergegeven dat een maatregel (heel) makkelijk vindt.

Wat opvalt is dat draagvlak en naleving voor sommige maatregelen ver uit elkaar liggen. Voor één gedragsregel ('draag mondkapje in ov')  ligt het draagvlak lager dan de naleving. Voor de andere regels ligt het draagvlak juist hoger dan de naleving. 

Voor de indicator ‘blijf thuis bij klachten’ moet opgemerkt worden dat er sprake is van een trendbreuk vanaf ronde 11 wegens een verbeteringsslag die is gemaakt in de berekening. Door het stellen van een extra vraag aan de respondenten houden we nu rekening met geldige redenen om naar buiten te gaan ondanks dat je klachten hebt. Een voorbeeld is om een dringende medische reden of om je te laten testen. Zie ook het verantwoordingsdocument. In meetronde 12 hebben we voor deze gedragsregel de hoogste naleving gemeten: 64,5%. In de 14e meting (begin juli) was het percentage rond de 52% en nu, bij de 19e meting, is het 55,3%.

De gedragsregel ‘testen bij klachten’ kent een wat grillig verloop. Begin juli was de naleving ongeveer 31%. Daarna klom de naleving op tot boven de 40%. In de laatste meting zien we weer een daling naar ongeveer 30%. In het grootschalig cohortonderzoek zien we hier ook een daling. Uit dat onderzoek blijkt dat de daling van het percentage mensen met klachten dat niet meer naar de teststraat gaat, samen gaat met een stijging van het percentage van de mensen met klachten dat een zelftest doet.

Het draagvlak voor de anderhalve meter daalt al vrij lang, en daalt verder in de laatste meetronde. Het draagvlak voor de meeste regels kent al langer een dalende trend. 

Als we kijken naar de eigen effectiviteit, dan zien we dat het percentage deelnemers dat een gedragsregel (heel) makkelijk vindt vaak dezelfde trend volgt als het draagvlak voor diezelfde gedragsregel. De eigen effectiviteit ligt over het algemeen alleen wat lager, waarbij het verschil tussen draagvlak en het percentage deelnemers dat dit (heel) makkelijk vindt het grootst is bij ‘afstand houden’ en ‘vermijd drukke plekken’.     

Figuur 3: Trends in naleving, draagvlak en effectiviteit van de gedragsregels. Ronde 19

Figuur 3: Trends in naleving, draagvlak en effectiviteit van de gedragsregels

Verschillen per regio

Er zijn drie gedragsregels waarvan de steekproefgrootte niet toereikend is voor regionale uitsplitsing wegens te weinig waarnemingen voor een betrouwbaar kaartbeeld. Het betreft: 1) thuisblijven bij klachten, 2) laten testen bij klachten en 3) het dragen van een mondkapje in het openbaar vervoer. Slechts een beperkt aantal respondenten is namelijk in zo’n situatie geweest (dat wil zeggen weinig respondenten hadden coronagerelateerde klachten of hebben aangegeven dat ze in de afgelopen drie weken met het openbaar vervoer hadden gereisd). 

Van de overige vijf gedragsregels zijn regionale kaarten over zowel de naleving als draagvlak beschikbaar. De variatie tussen de regionale cijfers verschilt per gedragsregel. De cijfers van de regio met de laagste waarde en de regio met de hoogste waarde (en het verschil) zijn weergegeven in onderstaande tabel (zie ook figuur 4 en 5).

Tabel 1: Regionale variatie (min, max, verschil) in naleving en draagvlak van gedragsregels. 

Naleving Min(%) Max(%) Verschil(%)
Hoest en niest in de elleboog 58,6 71,2 12,6
Houdt 1,5 meter afstand 54,9 60,2   5,3
Ventileren woning 36,6 51,6 15,0
Wast vaak de handen (>10 keer per dag) 27,1 38,1 11,0
Thuiswerken 48,4 67,1 18,7
Draagvlak Min(%) Max(%) Verschil(%)
Hoest en nies in de elleboog 82,4 93,1  10,7
Houd 1,5 meter afstand 58,7 70,0  11,3
Ventileren woning 89,2 96,9    7,7
Was vaak de handen (>10 keer per dag) 78,8 86    7,2
Thuiswerken 63,3 82,0  18,7

De regionale variatie bij de naleving van de gedragsregels ligt tussen de 5,3% en 18,7% en voor het draagvlak tussen de 7,2% en 18,7%. Bij het naleven van ‘thuiswerken’ zien we de grootste variatie (18,7%) tussen de veiligheidsregio’s. Bij draagvlak zien we de grootste regionale variatie ook bij  ‘thuiswerken’ (eveneens 18,7%).

De kleinste regionale variatie bij naleving zien we bij de gedragsregel ’afstand houden’ (5,3%). Bij draagvlak betreft het ‘handen wassen’ (7,2%). 

Van de gedragsregels zijn er vier als kaart met een regionale uitsplitsing beschikbaar op het Coronadashboard van de Rijksoverheid. 

figuur 4: 1,5 meter afstand houden ronde 19
Figuur 5 ventileren woning ronde 19

 

Over de deelnemers

Aan de negentiende ronde deden 5.357 deelnemers mee. De man-vrouw, leeftijds- en opleidingsverdeling staat gepresenteerd in onderstaande tabel.

De door ons gepresenteerde cijfers worden gewogen naar leeftijd, geslacht en opleidingsniveau zodat ze een zo representief mogelijk beeld geven van de Nederlandse bevolking en de bevolking naar Veiligheidsregio.  

    N=5.357
Geslacht    
  man 50,6%
  vrouw 49,4%
Leeftijd    
  16-24 jaar 11,4%
  25-39 jaar 19,7%
  40-54 jaar 23,9%
  55-69 jaar 25,1%
  70+ 20,0%
Opleidingsniveau    
  laag 22,3%
  midden 40,7%
  hoog 37,0%