Microplastics komen op verschillende manieren in het milieu terecht:
- Slijtage: Door dagelijks gebruik van plastic producten (zoals banden, kleding of verf) slijten er kleine deeltjes af.
- Afbraak: Grotere stukken plastic breken onder invloed van zonlicht, wind en water langzaam af tot microplastics.
- Direct gebruik: Sommige producten bevatten microplastics die tijdens gebruik direct in het milieu komen, bijvoorbeeld via verzorgingsproducten.
- Afval: Tijdens de verwerking of het achterlaten van plastic afval kunnen microplastics vrijkomen.
Deze deeltjes verspreiden zich naar het milieu en komen in het water, lucht en bodem. Vanaf hier kunnen ze op andere plekken terecht komen, zoals in sediment of organismen.
Welke bronnen van microplastics zijn er?
De belangrijkste bronnen van microplastics in het milieu zijn:
- Zwerfafval: Grote stukken plastic afval (macroplastics) die in de natuur terechtkomen en langzaam uiteenvallen in steeds kleinere deeltjes.
- Autobanden: Door slijtage tijdens het rijden komen kleine rubberdeeltjes vrij die in de lucht, het water en de bodem terechtkomen.
- Verf: Slijtage van verflagen op gebouwen, schepen of wegen zorgt voor vrijkomende microplastics, ook bij het opschuren van verflagen.
- Textiel: Tijdens het dragen, wassen en drogen van synthetische kleding (zoals fleece, acryl en polyester) en huishoudelijk textiel (zoals tapijten en gordijnen) komen vezels vrij die in het milieu terechtkomen.
- Landbouwplastics: Kunststoffen die in de landbouw worden gebruikt, zoals folie en netten, kunnen verweren en fragmenteren.
- Kunststofpellets: Dit zijn kleine plastic korrels, gebruikt als grondstof in de industrie. Deze kunnen tijdens transport of verwerking in het milieu komen en uit elkaar vallen in kleinere deeltjes.
- Cosmetica: Sommige verzorgingsproducten bevatten microplastics als scrub- of glansmiddel.
Er zijn nog meer bronnen, zoals rubberkorrels voor kunstgrasvelden en sommige pesticiden, maar de grootste zijn gelukkig bekend. Daardoor kunnen gerichte maatregelen genomen worden om de uitstoot naar het milieu te voorkomen.
Het RIVM heeft voor het jaar 2022 een overzicht gemaakt waar deze deeltjes voor het grootste deel vandaan komen. In de figuur hieronder staat wat de uitstoot is van microplastics door deze bronnen.
Maatregelen om de uitstoot van microplastics te verminderen
Het is belangrijk om in kaart te brengen hoeveel microplastics in het milieu terechtkomen en hoe ze zich verspreiden. Die informatie is nodig om in te schatten welke maatregelen het meeste effect hebben om plasticvervuiling gericht aan te pakken.
Beperkte maatregelen om de drie grootste bronnen aan te pakken kunnen al effect hebben. In 2025 publiceerde het RIVM een rapport over de maatregelen die genomen kunnen worden om de uitstoot van microplastics uit textiel (o.a. kleding en schoenen) te verminderen.
Daarbij is niet alleen het effect van een maatregel belangrijk, maar ook de kosten en uitvoerbaarheid. Andere productieprocessen voor plastic, of andere materialen hebben ook effect op het milieu. Ook daar moet naar gekeken worden.
Voor de productie van katoenen kleding worden bijvoorbeeld pesticiden gebruikt en is er land nodig om katoenplanten te laten groeien. Het RIVM beveelt aan om deze verschillende punten mee te nemen om het effect van maatregelen goed tegen elkaar te kunnen afwegen.