Het Centrum Infectieziekteonderzoek, Diagnostiek en laboratorium Surveillance (IDS) voert bij het RIVM meerdere referentietaken uit. Hieronder zie je welke referentietaken het RIVM uitvoert voor de publieke gezondheid. Daarnaast is (Centrum Infectieziekteonderzoek, Diagnostiek en laboratorium Surveillance) door de Europese commissie aangewezen als EU referentielaboratorium voor de publieke gezondheid op het gebied van Vector-borne viral pathogens, Food- and water-borne bacteria, Food- and water-borne viruses en Respiratory viruses.

Informatie volgt

Aanvraagformulier

Referentietaak

Het referentielaboratorium Bacteriële voedselinfecties (BVI) dient als kenniseenheid voor door voedsel overdraagbare ziekteverwekkers. Jaarlijks karakteriseert het referentielaboratorium BVI duizenden monsters van Salmonella, (Shigatoxineproducerende E. coli-stammen), Listeria monocytogenes, Shigella, Campylobacter en Yersinia. Medisch-microbiologische laboratoria sturen deze monsters in, in het kader van surveillance.  

Door deze karakterisering beschikt het referentielaboratorium over een steeds uitgebreidere stammencollectie. Ook blijven we hierdoor op de hoogte van de laatste trends en ontwikkelingen in deze ziekteverwekkers, én van de technische ontwikkelingen rondom de detectie en typering ervan.  

Het referentielaboratorium BVI werkt continu aan de verbetering en uitbreiding van tools voor diagnostiek en typering. Ook doen we veel onderzoek en geven we trainingen aan andere laboratoria in Nederland en Europa.

Tot slot dient het referentielaboratorium BVI ook als kenniseenheid voor Vibrio cholerae. Door klimaatverandering zullen infecties met dit pathogeen in de toekomst waarschijnlijk vaker voorkomen.  

Wat stuurt u in?

Voor landelijke kiemsurveillance roept het referentielaboratorium BVI alle laboratoria op om isolaten in te sturen van:  

  • Salmonella
  • STEC
  • Listeria monocytogenes
  • Shigella  
  • Yersinia

Voor Campylobacter bestaat een sentinelsurveillance waarbij een aantal geselecteerde laboratoria isolaten insturen.

Het insturen van isolaten gebeurt op Rijkskosten en is daarom kosteloos voor het laboratorium dat het materiaal instuurt.  

Verder roepen wij laboratoria op om:

  • Elke laboratorium-bevestigde infectie met STEC, L. monocytogenes, Shigella of Salmonella (Para)Typhi aan de (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) te melden conform de Wet publieke gezondheid.
  • STEC-PCR-positieve feces in te sturen naar het RIVM als het laboratorium zelf geen kweek uitvoert.
    • Let op: Verstuur fecesmonsters zo vers mogelijk, dit vergroot de kweekkansen. Om dit te doen voordat uw eigen diagnostiek is afgerond, kunt u een swab door de (polymerase chain reaction)-positieve feces halen en direct versturen in Amies-medium.  
    • Feces en fecesswabs in Amies-medium voor STEC-kweek kunt u op dezelfde manier naar (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu - Centrum Infectieziekteonderzoek, Diagnostiek en Screening) sturen als isolaten: via de door het RIVM verstrekte groene diagnostiek-enveloppen met adreslabel “IDS identificatie/typering”, samen met een ingevuld aanvraagformulier. Op dit formulier vinkt u onder het kopje “Aanvraag voor typering van bacterie-reinculturen” (onderaan de 1e pagina) “Escherichia coli (STEC/VTEC) op faeces” aan.  

Doel van kiemsurveillance

De doelen van de kiemsurveillance op basis van whole genome sequencing (WGS) zijn:

  • Identificatie van clusters patiënten. Dit wordt gebruikt voor uitbraakonderzoek (inclusief bronopsporing) en mogelijke interventies in samenwerking met andere autoriteiten.  
  • Inzicht krijgen in en monitoren van circulerende stammen in relatie tot risicogroepen en ernstige ziektebeelden.
  • Inzicht krijgen in reservoirs en transmissieroutes.

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij diagnostiek? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigen we u graag uit om contact op te nemen.

  • Telefoonnummer voor inhoudelijke vragen: 06-21684108  
  • E-mailadres: IDS-info@rivm.nl

Aanvraagformulier

Referentietaak

Het referentielaboratorium Bijzondere bacteriële infecties (BBI) dient als kenniseenheid voor zeldzame, maar hoog-pathogene ziekteverwekkers. Het referentielaboratorium BBI determineert en karakteriseert monsters van Bacillus anthracis, Brucella (species)., Francisella tularensis en Yersinia pestis. Medisch-microbiologische laboratoria (MML’s) sturen deze monsters in, in het kader van confirmatie-diagnostiek. Voor botulisme-diagnostiek werkt het referentielaboratorium BBI samen met Wageningen Bioveterinary Research in Lelystad. 

Door het ondersteunen van (medisch microbiologisch laboratorium)’s bij confirmatie-diagnostiek van deze ziekteverwekkers, beschikt het referentielaboratorium over een steeds uitgebreidere stammencollectie. Ook blijven we hierdoor op de hoogte van de laatste trends en ontwikkelingen op het gebied van veroorzakers van ernstige bacteriële infecties, en de technische ontwikkelingen rondom de detectie en typering ervan. 

Het referentielaboratorium BBI werkt continu aan de verbetering en uitbreiding van tools voor diagnostiek en typering. Ook doen we veel onderzoek en delen we onze kennis met andere laboratoria in Nederland en Europa. 

Wat stuurt u in?

Het referentielaboratorium BBI roept alle laboratoria op om, na telefonisch overleg, isolaten en klinisch materiaal in te sturen van (verdenking op): 

  • Bacullis anthracis
  • Brucella spp.
  • Francisella tularensis
  • Yersinia pestis

Raadpleeg het Diagnostisch Vademecum voor specificaties van het klinisch materiaal. 

Het referentielaboratorium voert confirmatie-diagnostiek uit met qPCR en typering met (Whole Genome Sequence). Dit gebeurt op rijkskosten en is daarom kosteloos voor het laboratorium dat de materialen instuurt.

Wij vragen laboratoria ook om, na telefonisch overleg, elke laboratorium-bevestigde infectie met Bacillus anthracis, Brucella spp., Clostridium botulinum, Francisella tularensis of Yersinia pestis aan de (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) te melden conform de Wet publieke gezondheid. 

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij diagnostiek? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigt het referentielaboratorium BBI u graag uit om contact op te nemen. 

Selectie van rapporten en publicaties 

Informatie volgt

Informatie volgt

Aanvraagformulier

Referentietaak

Het referentielaboratorium Enterovirussen (EV) voert monitoring uit op enterovirussen, inclusief poliovirussen. Dit doen we via klinische en rioolwateronderzoeken. Het referentielaboratorium levert wetenschappelijk advies, rapporteert over trends en werkt samen met andere instellingen op nationaal en internationaal niveau aan monitoring en onderzoek. Het referentielaboratorium is een gespecialiseerd WHO-laboratorium voor polio, en ondersteunt vanuit die rol ook andere landen bij diagnostiek.

Bij klinische surveillance typeert het referentielaboratorium (externe veiligheid)-positieve monsters van patiënten om poliovirus uit te sluiten en non-polio enterovirussen (NPEV) te monitoren. NPEV’s, zoals EV-A71 en EV-D68, kunnen ook ernstige ziekte veroorzaken, waaronder polio-achtige verlamming, hersenvliesontsteking en ernstige hand-voet-mondziekte.

Wat stuurt u in?

Voor surveillance roept het referentielaboratorium EV alle laboratoria op om materialen in te sturen die positief testen op:

  • enterovirus 
  • enterovirus/rhinovirus 

Voor surveillance gebeurt het insturen van materialen op Rijkskosten en is het kosteloos voor het laboratorium dat het materiaal instuurt.

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij diagnostiek? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigen we u graag uit om contact op te nemen.

Selectie rapporten en publicaties 

Informatie volgt

Aanvraagformulier

Referentietaak

Het referentielaboratorium Invasieve mycosen (IM) dient als kenniseenheid voor door schimmels veroorzaakte infectieziekten. De referentietaken zijn verdeeld over het (Radboud University Medical Centre) en het RIVM: 

  • primaire diagnostiek en signaleringsfunctie ligt bij het Radboudumc. Dit bestaat uit: 
    • primaire ontvangst van klinische materialen
    • basissurveillance van bijvoorbeeld Aspergillus fumigatus
    • bijhouden van een referentiecollectie door opslag van klinische isolaten/materialen
  • De verdiepende surveillance op basis van whole genome sequencing (WGS) ligt bij het RIVM.

De data zijn beschikbaar voor beide partijen. Gezamenlijk zijn het Radboudumc en het RIVM verantwoordelijk voor preparedness en response, bijvoorbeeld bij opkomende pathogenen zoals Candidozyma auris en Trichophyton indotineae, en voor interventie en uitbraakonderzoek.

Het referentielaboratorium IM werkt continu aan verbetering en uitbreiding van tools voor diagnostiek, typering en (Antimicrobial Resistance)-analyse. Ook is het referentielaboratorium nauw betrokken bij verschillende onderzoeken op het gebied van diagnostiek, surveillance en One Health. We zorgen voor meer bewustwording en delen kennis met andere betrokken partijen in Nederland en internationaal door het geven van trainingen, delen van data en geven van advies.

Welke diagnostiek bieden we aan?

  • Schimmel-isolaat: determinatie morfologisch/MALDI-TOF/moleculair; (Minimum inhibitory concentration)-bepaling volgens (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) voor gisten en filamenteuze schimmels, inclusief dermatofieten.
  • Serologie: Aspergillus: antigeen; Candida: antigeen/antistof; Cryptococcen: antigeen; Coccioides: antistof; Histoplasma: antigeen op urine (sneltest) en (Enzyme-Linked Immunosorbent assay) op (Broncho Alveolaire Lavage) en serum; Histoplasma: antistof; Coccioides: antigeen; Blastomyces: antigeen; Blastomyces: antistof.
  • Moleculair: Candida: (polymerase chain reaction); Candidozyma auris: PCR; Aspergillus: PCR (inclusief azoolresistentie); panfungal: PCR; Mucorales: PCR en Histoplasma: PCR.

Let op: zie het aanvraagformulier voor het soort materiaal en de hoeveelheden

Wat stuurt u in?

Het referentielaboratorium IM roept alle laboratoria op om alle gekweekte type VII-isolaten van de volgende schimmels op te sturen naar het Radboudumc: 

  • Candidozyma auris
  • Candida parapsilosis
  • Trichophyton indotineae 
  • Trichophyton mentagrophytes 

Het Radboudumc voert confirmatiediagnostiek en resistentiebepaling uit en zorgt voor opslag in de referentiecollectie. De isolaten zullen met het RIVM gedeeld worden voor landelijke surveillance met (Whole Genome Sequence). 

Voor A. fumigatus bestaat een sentinelsurveillance waarbij een aantal geselecteerde laboratoria isolaten insturen. 
Voor surveillance gebeurt het insturen van materialen op rijkskosten en is kosteloos voor het laboratorium dat het materiaal instuurt. 

Doel van landelijke surveillance

De doelen van de landelijke surveillance met WGS zijn:

  • Identificatie van clusters patiënten. Dit gebeurt voor uitbraakonderzoek (inclusief bronopsporing) en mogelijke interventies in samenwerking met andere autoriteiten.
  • Inzicht krijgen in en monitoren van de aanwezigheid van schimmelziekteverwekkers in relatie tot risicogroepen en ernstige ziektebeelden.
  • Inzicht krijgen in resistentiemechanismen, reservoirs en transmissieroutes.

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij diagnostiek? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigen we u graag uit om contact op te nemen.

  • Telefoonnummer voor inhoudelijke vragen (RIVM): 06-31144284
  • Telefoonnummer voor medische vragen (Radboudumc): 06-50008338
  • E-mailadres: IDS-info@rivm.nl

Selectie rapporten en publicaties

Informatie volgt

Informatie volgt

Informatie volgt

Aanvraagformulier

Referentietaak

Het referentielaboratorium (Rijksvaccinatie programma) bacterieel is het landelijke kennispunt voor de bacteriële ziekteverwekkers waar het Rijksvaccinatieprogramma tegen vaccineert, zoals Bordetella pertussis (kinkhoest), Corynebacterium diphtheriae (difterie), en Clostridium tetani (tetanus). Jaarlijks ontvangt en karakteriseert het referentielaboratorium monsters van medisch-microbiologische laboratoria (MML’s) uit heel Nederland. Op deze manier houden we zicht op de aanwezigheid, de verspreiding en de kenmerken van deze ziekteverwekkers. Ook volgen we ontwikkelingen in resistentie en vaccindekking.

Het referentielaboratorium RVP werkt continu aan innovatie van diagnostiek en typering. Ook dragen we actief bij aan onderzoek en delen we kennis met andere laboratoria via (inter)nationale netwerken en trainingen. Het referentielaboratorium RVP werkt nauw samen met het RIVM-CIb en andere partners om de volksgezondheid te beschermen, uitbraken te signaleren en advies te geven over vaccinatiebeleid.

Wat stuurt u in?

Wij vragen alle laboratoria om, in het kader van diagnostiek, landelijke surveillance en uitbraakonderzoek, de volgende materialen in te sturen:

  • Bordetella pertussis (kinkhoest): klinische isolaten en/of (polymerase chain reaction)-positief materiaal, bij voorkeur vóór de start van antibiotica. Vanaf medio 2026 kunt u ook onderzoek naar macrolide-resistentie aanvragen.
  • Corynebacterium diphtheriae: klinisch materiaal (swabs) en isolaten voor toxine-gen-detectie.
  • Clostridium tetani: isolaten bij verdenking op tetanus.

Inzendinstructies

Inzending van materiaal voor referentiediagnostiek en typering in het kader van de RVP-surveillance is kosteloos voor het laboratorium dat het materiaal instuurt. Gebruik de door het RIVM verstrekte verzendmaterialen en aanvraagformulieren. Voor actuele informatie en aanvraagformulieren zie: Aanvraagformulier Bacteriologie, Parasitologie, Virologie voor typering/ detectie/ identificatie (humaan)

Doel van de surveillance

De doelen van de surveillance zijn:

  • Snelle identificatie van clusters en uitbraken. 
  • Monitoring van circulerende stammen.
  • Signaleren van antibioticaresistentie, zoals macrolide-resistentie bij B. pertussis.
  • Wetenschappelijk en beleidsmatig advies kunnen geven, bijvoorbeeld over nieuwe vaccins en vaccinatiestrategieën.

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij diagnostiek of het insturen van materiaal? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigen we u graag uit om contact op te nemen.

  • Telefoonnummer voor inhoudelijke vragen: 06-21684108
  • E-mailadres: IDS-info@rivm.nl 

Aanvraagformulier

Referentietaak

Het referentielaboratorium voor bof-, mazelen- en rodehondvirus (BMR) dient als kenniseenheid voor bof-, mazelen- en rodehondvirus. Het referentielaboratorium draagt bij aan de beperking van de verspreiding van deze pathogenen door primaire en bijzondere laboratoriumdiagnostiek en labsurveillance. De primaire diagnostiek doen we vooral voor (Gemeentelijke Gezondheidsdienst)’en bij uitbraakonderzoeken. Bijzondere laboratoriumdiagnostiek bestaat uit onder andere de mazelenvaccin- vs. wild type-PCR en de anti-mazelen (Immunoglobulin G) aviditeitstest.

Het referentielaboratorium ondersteunt laboratoria bij het opzetten en valideren van hun laboratoriumdiagnostiek. Daarnaast geven we advies en ondersteuning aan verschillende autoriteiten op het gebied van volksgezondheid in binnen- en buitenland.

Het referentielaboratorium (Rijksvaccinatie programma) (bof, mazelen,rodehond) heeft verschillende methoden ontwikkeld voor de moleculaire surveillance van bof-, mazelen- en rodehondvirus. Deze methoden gebruiken we om goed zicht te houden op de verspreiding van deze pathogenen in Nederland in aanvulling op de epidemiologische gegevens. RIVM/IDS is ook het nationaal referentielaboratorium voor mazelen en rodehond in Nederland voor de (World Health Organization), samen met het (Erasmus University Medical Center).

Wat stuurt u in?

Informatie over de mogelijkheden van diagnostiek vindt u hier: 

Mazelenvaccin-PCR

U kunt ook monsters insturen voor de mazelenvaccin-PCR voor patiënten die recent gevaccineerd en mogelijk blootgesteld zijn aan mazelen én klinische verschijnselen van mazelen hebben. 

Anti-mazelen IgG aviditeitsbepaling 

Ook kunt u serummonsters insturen voor de anti-mazelen IgG aviditeitsbepaling. Deze kan een indicatie geven van primair of secundair vaccinfalen bij patiënten die een mazeleninfectie doormaken na een eerdere vaccinatie.

PCR+-monsters

Om zicht te houden op de verspreiding van met name mazelenvirus en bofvirus in Nederland, vragen we laboratoria om PCR+-monsters in te sturen voor moleculaire surveillance. Aangezien bof, mazelen en rodehond meldingsplichtig zijn, zal ook via de GGD het verzoek komen om monsters in te sturen voor de moleculaire surveillance/genotypering.

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij diagnostiek? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigen we u graag uit om contact op te nemen.

  • Telefoonnummer voor inhoudelijke vragen: dienstdoende arts-microbioloog 088 6897130, dienstdoende viroloog 088 6897138
  • E-mailadres: IDS-info@rivm.nl

Selectie rapportages en publicaties

Aanvraagformulier

Referentietaak

Het referentielaboratorium (Rijksvaccinatie programma) Hepatitis B-virus (HBV) monitort zowel acute als chronische (hepatitis B virus)-infecties in Nederland. HBV-infectie is een zeer besmettelijke bloedoverdraagbare infectieziekte en is meldingsplichtig in Nederland.

(Gemeentelijke Gezondheidsdienst)’en melden alle acute gevallen en chronische gevallen (eerste diagnose) in het meldsysteem (information system). Alle acute gevallen en chronische gevallen met risicogedrag vraagt het referentielaboratorium daarna op voor verdere typering. Hiermee brengt het laboratorium de circulatie van verschillende HBV-typen en mogelijke clusters in kaart, ter ondersteuning van bron- en contactonderzoek en uitbraakpreventie.

Het referentielaboratorium kijkt ook naar de aanwezigheid van varianten die vaccinfalen of antivirale resistentie kunnen veroorzaken. Verder levert het referentielaboratorium wetenschappelijk advies, rapporteert het over trends en werkt het samen met andere instellingen op nationaal en internationaal niveau aan monitoring en onderzoek.

Wat stuurt u in?

Voor de moleculaire surveillance roept het referentielaboratorium RVP HBV alle laboratoria op om de positieve materialen in te sturen van: 

  • alle acute hepatitis B-besmette personen
  • alle chronische hepatitis B-infecties bij hoogrisicogroepen, zoals mannen die seks hebben met mannen en die via het vaccinatieprogramma voor risicogroepen zijn gescreend 

Het referentielaboratorium RVP HBV zal deze materialen verder typeren conform de Wet publieke gezondheid. 

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij diagnostiek? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigen we u graag uit om contact op te nemen.

  • Telefoonnummer voor inhoudelijke vragen: 06-54630852
  • E-mailadres: IDS-info@rivm.nl

Selectie rapporten en publicaties 

Referentietaak 

Het RIVM is het nationale referentielaboratorium voor het humaan papillomavirus (HPV). De nadruk van onze surveillancewerkzaamheden ligt op het monitoren van de effectiviteit van het HPV-vaccin dat wordt ingezet binnen het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Dit doen we onder andere via longitudinale en cross-sectionele studies, zoals HAVANA, PASSYON en HEYOU, waarin we anogenitale monsters verzamelen en analyseren, en door het uitvoeren van kiemsurveillance.

Voor de HPV-detectie en -genotypering in de verzamelde monsters maken we gebruik van de SPF10-DEIA-LiPA-methode, aangevuld met screenings-qPCR’s voor HPV16 en HPV18. Daarnaast kunnen we de viral load bepalen voor de hoog-risico HPV-typen, en voor HPV6 en HPV11.

Door de gegevens van gevaccineerde en niet-gevaccineerde personen te vergelijken, monitoren we trends in de aanwezigheid en distributie van (hoog-risico) HPV-typen. Deze gegevens zijn onmisbaar om de impact van vaccinatie op HPV-infecties in de Nederlandse populatie te beoordelen.

Het RIVM gebruikt deze uitgebreide kennisbasis om te adviseren over HPV-vaccinatiebeleid. Daarnaast kunnen medisch-microbiologische laboratoria bij ons terecht voor advies en praktische ondersteuning bij testontwikkeling. Ook zetten we onze expertise graag in voor samenwerking aan HPV-onderzoeken.

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij testontwikkeling? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigen we u graag uit om contact op te nemen.

Selectie rapporten en publicaties 

Aanvraagformulier

Referentietaak

Het referentielaboratorium Tuberculose bevestigt de identificatie van alle Mycobacterium tuberculosis-complex-isolaten en bepaalt hun resistentieprofiel. Daarnaast voert het referentielaboratorium epidemiologische typeringen uit van alle isolaten om de aanwezigheid en verspreiding van tuberculose in Nederland te monitoren.

Het referentielaboratorium Tuberculose werkt continu aan de verbetering en uitbreiding van tools voor diagnostiek en typering. Ook doen we veel onderzoek en geven we trainingen aan andere laboratoria in Nederland en Europa.

Welke diagnostiek bieden we aan? 

Medisch-microbiologische laboratoria (MML’s) sturen alle positieve reinkweken in voor diagnostische en surveillancedoeleinden. Met whole genome sequencing (WGS) voert het referentielaboratorium de determinatie en typering uit en doet het een voorspelling van de gevoeligheidsbepaling. De (Whole Genome Sequence)-genotypering ondersteunt het bron- en contactonderzoek van de (Gemeentelijke Gezondheidsdienst)’en. Indien nodig voeren we een fenotyische gevoeligheidsbepaling uit.

Op aanvraag voeren we een snelle moleculaire gevoeligheidsbepaling uit op kweken of op eluaat (DNA). We voeren dit bovendien uit als confirmatietesten voor de (medisch microbiologisch laboratorium)’s.

Wat stuurt u in?

Tuberculose is volgens de Wet publieke gezondheid een meldingsplichtige ziekte uit groep B1. Daarom vraagt het referentielaboratorium Tuberculose alle laboratoria om M. tuberculosis-isolaten in te sturen voor landelijke surveillance en diagnostiek.
Het insturen van materialen gebeurt op Rijkskosten en is daarom kosteloos voor het laboratorium dat het materiaal instuurt.

Contact

Wilt u advies of ondersteuning bij diagnostiek? Of heeft uw laboratorium interesse in samenwerking? Dan nodigen we u graag uit om contact op te nemen.

Selectie rapporten en publicaties

Informatie volgt