Geluid in de woon- en leefomgeving heeft invloed op de gezondheid van mensen. Geluiden die mensen als prettig ervaren, kunnen een positief effect hebben. Maar geluid kan ook negatieve effecten hebben en schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen. Het RIVM doet onderzoek naar de effecten van vliegtuiggeluid op de gezondheid van mensen.

De blootstelling aan vliegtuiggeluid kan verschillende effecten hebben op het welzijn en de gezondheid van mensen. Voorbeelden zijn:

  • (Ernstige) hinder.
  • (Ernstige) slaapverstoring.
  • Verhoogd risico op hart- en vaatziekten.
  • Stress.
  • Achteruitgang van leerprestaties van kinderen.
  • Verstoring van dagelijkse activiteiten.

Het bewijs dat er een relatie is tussen blootstelling aan geluid en gezondheid is niet voor al deze effecten even groot. Ook komen sommige effecten minder vaak voor.

Wat bepaalt het effect van vliegtuiggeluid?

Welk effect vliegtuiggeluid heeft en in welke mate, hangt af van bijvoorbeeld:

  • het geluidniveau;
  • de frequentie (hoge of lage tonen);
  • hoe lang de blootstelling aan het geluid duurt;
  • hoe vaak het geluid voorkomt;
  • wat het geluid voor de ontvanger betekent.

De blootstelling aan vliegtuiggeluid kan leiden tot hinder. Ook kan het ervoor zorgen dat mensen minder goed slapen en kan het de dagelijkse activiteiten van mensen verstoren.  Ernstige geluidhinder kan een gevoel opwekken van ergernis, afkeer, boosheid, hulpeloosheid of gekwetstheid. Dat komt doordat geluid een negatieve invloed heeft op de gedachten, gevoelens of activiteiten van die persoon.  Op korte termijn kan blootstelling aan omgevingsgeluid leiden tot lichamelijke effecten zoals veranderingen in het stresshormoon cortisol  of bloeddruk en veranderingen in de fases van slaap.

Daarnaast kan hinder een chronische factor van stress zijn. En stress kan op de lange termijn weer tot andere gezondheidseffecten leiden. Mensen die lange tijd aan te veel geluid worden blootgesteld, kunnen last krijgen van bijvoorbeeld verhoogde bloeddruk. Dit verhoogt weer het risico op hart- en vaatziekten.

Niet-akoestische factoren

Uit RIVM-onderzoek blijkt dat het nodig is om systematisch kennis op te bouwen over de effectiviteit van maatregelen die hinder door geluid van vliegtuigen kunnen verminderen. Daarbij is niet alleen een aanpak om geluidsniveaus daadwerkelijk te verlagen van belang. Ook andere factoren die niet direct met het geluid te maken hebben, kunnen van invloed zijn op de mate van hinder of slaapverstoring – de zogeheten niet-akoestische factoren. Iemand kan bijvoorbeeld gevoelig zijn voor een geluid. Daarnaast hangt het ervan af hoe iemand over de bron van het geluid denkt (positief of negatief) en hoe iemand met geluid omgaat. Maar ook de tevredenheid met de woonomgeving heeft invloed op de mate waarin mensen last hebben van geluid van vliegverkeer. Inzicht in deze niet-akoestische factoren en hoe ze met elkaar samenhangen, biedt mogelijke aanknopingspunten om maatregelen te ontwikkelen die de hinder kunnen beperken of verminderen.

Ruim 259.000 mensen hebben ernstige hinder van vliegtuiggeluid

Uit RIVM-onderzoek in 2016  bleek dat gemiddeld ruim 259.000 mensen in Nederland ernstige hinder ervaren door het geluid van vliegverkeer. De pagina ‘meten en berekenen van gezondheidseffecten’ beschrijft hoe dit berekend kan worden.  De kans op ernstige hinder is het grootst in de gebieden met het meeste geluid, maar daar wonen meestal minder mensen. Dit blijkt uit analyses van het RIVM (RIVM-rapport Motie Schonis e.a., 2018). Ook in gebieden waar de geluidbelasting lager is, kan hinder optreden, bijvoorbeeld in gebieden van 45 tot 50  (decibel) (Lden). In deze gebieden wonen in het algemeen meer mensen dan in gebieden waar het geluid harder is. Hierdoor is het totaal aantal mensen dat hinder ervaart hier groter dan in gebieden met een (zeer) hoge geluidbelasting. 

Het RIVM onderzoekt elke vier jaar samen met de (Gemeentelijke Gezondheidsdienst)’en het (Centraal Bureau voor de Statistiek) de gezondheid van de Nederlandse bevolking door middel van de gezondheidsmonitor. In 2024 is in het bijzonder gekeken naar ernstige hinder van vliegverkeer. Op landelijk niveau ervoer 3,4 procent van de volwassenen ernstige geluidshinder door vliegverkeer. In de omgeving van luchthavens ligt dit percentage hoger. Ernstige hinder van geluid van vliegverkeer is dus een lokaal probleem. De figuur hieronder laat per gemeente zien welk percentage inwoners in 2024 ernstige hinder ervaart door vliegtuiggeluid.

Ongeveer 152.00 mensen hebben ernstige verstoring van slaap door vliegtuiggeluid

Volgens berekeningen konden in 2016 ongeveer 152.000 mensen in Nederland niet goed slapen door het geluid van vliegverkeer. De meeste van deze mensen wonen in gebieden met een geluidbelasting tussen 32 en 37 dB (Lnight). Dat blijkt uit analyse van het RIVM: Motie Schonis en de WHO-richtlijnen voor omgevingsgeluid.

Uit de Gezondheidsmonitor 2024 blijkt dat op landelijk niveau 1,5 procent van de volwassenen (18+) ernstige slaapverstoring van geluid van vliegverkeer ervaart. In gemeenten rond sommige luchthavens liggen deze percentages hoger. De figuur hieronder laat per gemeente zien welk percentage inwoners last had van ernstige slaapverstoring.

Verhoogd risico op hart- en vaatziekten

Berekeningen met cijfers uit 2016 laten zien dat in Nederland gemiddeld tien mensen per jaar een hartziekte krijgen door het geluid van vliegverkeer. Deze mensen wonen volgens analyse van het RIVM vooral in gebieden met een geluidbelasting tussen de 55 en 60 dB (Lden).

Gezondheidseffecten meten en berekenen

Lees meer over het meten en berekenen van gezondheidseffecten.