Vliegtuiggeluid wordt weergegeven met geluidmaten. Er zijn verschillende geluidmaten. Hoe dat in de praktijk werkt, is best ingewikkeld. Deze pagina beschrijft welke geluidmaten er zijn voor vliegtuiggeluid. Ook staan hier antwoorden op vragen als: Wat is het geluidniveau van vliegtuigen, wat is geluidbelasting en welke geluidmaten zijn er voor beide termen?
Geluidniveau en geluidbelasting
Voor metingen en berekeningen van vliegtuiggeluid is het verschil tussen ‘geluidniveau’ en ‘geluidbelasting’ belangrijk.
- Het geluidniveau is het geluid tijdens een individuele vliegtuigbeweging. Dit is het deel van de vlucht dat je waarneemt als je buiten staat en een vliegtuig langs ziet vliegen Dit gaat dus altijd over een kort moment. Het geluidniveau kan per vliegtuigbeweging verschillen. Bijvoorbeeld door andere weersomstandigheden of het vlieggedrag van een piloot. Geluidniveaus kun je zowel berekenen als meten.
- De geluidbelasting is het totale vliegtuiggeluid over een langere periode. Bijvoorbeeld voor een dag, een maand of een jaar. De geluidniveaus van alle overvliegende vliegtuigen over eenzelfde periode worden dan bij elkaar opgeteld. Dit geeft een beter overzicht van de geluidsituatie over langere perioden. Bij het bepalen van de geluidbelasting wordt meestal rekening gehouden met het tijdstip van de vliegbeweging. Vliegtuigbewegingen in de avond en nacht tellen zwaarder mee, want dan ervaren mensen meer hinder van vliegtuiggeluid dan overdag. De geluidbelasting over een langere periode wordt gebruikt voor (internationale) wet- en regelgeving.
Werken met decibellen
Onderstaande infographic geeft een indruk van geluidbronnen met verschillende geluidniveaus.
Download Volledige vergelijking van geluidbronnen (infographic)
| Geluidsniveau | Geluidbron | Vermogen |
|---|---|---|
| 100dB(A) | Cirkelzaag | |
| 90dB(A) | Goederentrein | 90km/u <25m> |
| 90dB(A) | Boeing 747-400 | 500m vol vermogen |
| 80dB(A) | Passagierstrein | 120km/u <25m> |
| 80dB(A) | Vrachtwagen | 80km/u <25m> |
| 80dB(A) | Airbus A319 | 500m vol vermogen |
| 70dB(A) | Personenauto | 80 (kilometer)/u <25m> |
| 70dB(A) | Airbus A319 | 1.000m vol vermogen |
| 60dB(A) | Normaal gesprek tussen personen | <1m> |
| 60dB(A) | Airbus 319 | 2.000m vol vermogen |
| 50dB(A) | Radio op de achtergrond | <1m> |
| 30dB(A) | Tikkende klok | <1m> |
| 20dB(A) | Druppelende kraan | <1m> |
Decibel is de eenheid om aan te geven hoe hard een geluidniveau of geluidbelasting is. Als het geluid toeneemt, neemt ook het aantal decibellen toe. Mensen kunnen geluiden horen tot 140 decibel. 0 decibel is de drempel voor het menselijk oor. Dat wil niet zeggen dat er dan geen geluid is, alleen kunnen mensen het niet horen.
De geluidbelasting wordt bepaald door decibellen bij elkaar op te tellen. Voor dit optellen wordt een logaritmische schaal gebruikt, in plaats van een lineaire. Dit is een wiskundige methode die ervoor zorgt dat de uitkomst van de optelsom geen heel groot getal wordt. Deze methode is internationaal afgesproken. Het betekent dat het optellen van decibellen anders gaat dan het optellen van bijvoorbeeld meters of seconden. Een verdubbeling van het geluidniveau, dus het optellen van twee dezelfde waarden, is hetzelfde als een toename van 3 (decibel). Bij het optellen van verschillende geluidniveaus valt een lage waarde vrijwel weg tegen een hoge waarde. Zie de rekenvoorbeelden hieronder.
Enkele rekenvoorbeelden:
50 dB + 50 dB = 53 dB
60 dB + 60 dB = 63 dB
60 dB + 40 dB = 60,04 dB
Geluidmaten om vliegtuiggeluid te beschrijven
Het geluidniveau en de geluidbelasting kunnen in verschillende geluidmaten worden uitgedrukt. Deze maten gaan uit van het perspectief van iemand op de grond die het geluid van een overvliegend vliegtuig waarneemt.
Het menselijk gehoor is voor sommige frequenties gevoeliger dan voor andere. Om aan te sluiten bij het geluid dat een mens hoort worden geluidmaten vaak bepaald met een zogenoemde A-weging. De A-weging zorgt er bijvoorbeeld voor dat vooral lagere frequenties minder zwaar meetellen omdat het menselijk oor minder gevoelig is voor lagere frequenties. De A-weging is internationaal gangbaar om geluid vast te stellen. Ook bij ander omgevingsgeluid, zoals van wegverkeer en de industrie, wordt deze weging gebruikt.
Vier meest gebruikte geluidmaten
In Nederland worden de volgende vier geluidmaten het vaakst gebruikt voor de beschrijving van geluidniveaus en geluidbelasting door vliegtuiggeluid:
- Het maximale A-gewogen geluidniveau (Level A max); LAmax
- Geluidbelasting bij dag, avond en nacht (Level day-evening-night); Lden
- Geluidbelasting ’s nachts (Level night) Lnight
- Kosten-eenheid (Ke)
De maten Lden, Lnight en Ke zijn opgenomen in de Nederlandse regelgeving en zijn belangrijk om de effecten van geluid van vliegkeer te bepalen. De Lden en Lnight zijn volgens de (World Health Organization) het meest geschikt om de geluidsituatie en de effecten daarvan te beschrijven. De WHO gebruikt deze maten bijvoorbeeld ook in de gezondheidskundige richtlijnen voor omgevingsgeluid. In de Programmatische Aanpak Meten Vliegtuiggeluid is onderzocht of er naast Lden en Lnight nog andere maten kunnen helpen de effecten van vliegtuiggeluid beter te voorspellen. Uit dit onderzoek blijkt dat Lden en Lnight voldoende geschikt zijn voor lange termijn hinder. Voor korte termijn hinder is meer onderzoek nodig. Zie resultaten van het onderzoek: Aanvullende indicatoren van geluid van civiele luchtvaart voor voorspelling van hinder.
LAmax
De LAmax is het maximale A-gewogen geluidniveau dat wordt ontvangen tijdens één vliegtuigbeweging. Hierbij is niet bekend hoe lang een vliegtuigbeweging duurt. Het biedt dus beperkte informatie om de geluidsituatie van een langere periode te beschrijven. De LAmax dient als basis voor het bepalen van de geluidmaat Ke.
Lden
De Lden is een internationale maat voor geluidbelasting en wordt meestal bepaald voor de periode van één jaar. Lden heet daarom ook wel de ‘jaargemiddelde geluidbelasting’.
De waarde van Lden wordt bepaald door geluidniveaus voor de dagperiode (tussen 07-19 uur), avondperiode (tussen 19-23 uur) en nachtperiode (tussen 23-07 uur) bij elkaar op te tellen. Mensen ervaren in de avond en nacht meer hinder van vliegtuiggeluid. Ook kan het mensen dan in hun slaap storen. Daarom wordt bij de geluidniveaus in de avond en nacht als ‘straffactor’ respectievelijk 5 en 10 dB opgeteld. Vliegtuiggeluid in de avond telt daardoor ruim drie keer zwaarder mee dan overdag. Vliegtuiggeluid in de nacht telt 10 keer zwaarder mee dan overdag.
Lnight
Lnight is net als de Lden, een internationale maat voor geluidbelasting. De Lnight is te vergelijken met de Lden, maar geeft alleen de geluidbelasting voor vliegverkeer tijdens de nachtperiode. Daarnaast wordt bij Lnight geen straffactor gebruikt omdat het niet bij de dag opgeteld hoeft te worden.
Ke
De Ke (Kosten-eenheid) is een Nederlandse maat voor geluidbelasting voor vliegverkeer. De Ke wordt bepaald op basis van de maximale geluidniveaus van bewegingen gedurende één jaar waarbij op verschillende tijdstippen in een etmaal ‘straffactoren’ worden gebruikt. De Ke wordt op dit moment alleen nog gebruikt voor militaire luchthavens (inclusief luchthaven Eindhoven).
Er zijn ook andere geluidmaten die voor het weergeven van vliegtuiggeluid worden gebruikt:
SEL
Het SEL (Sound Exposure Level) is een A-gewogen maat voor het geluid tijdens een gehele vliegtuigbeweging (in tegenstelling tot de LAmax). Op basis van het SEL wordt onder andere de Lden en de Lnight berekend.
NAx
NAx (Number Above x dB) staat voor het aantal vliegbewegingen in een bepaalde periode waarvan het geluidniveau een bepaalde waarde (x) overschrijdt.
TAx
TAx (Time Above x dB) staat voor de tijd waarin het geluidniveau boven een bepaalde drempelwaarde (x) ligt. Hier gaat het dus om hoe lang een bepaald niveau is overschreden.
EPNL
EPNL (Effective Perceived Noise Level) is een internationale maat om aan te geven hoeveel geluid een vliegtuig tijdens een beweging maakt. Deze maat wordt gebruikt bij de productie van een vliegtuig om te bewijzen dat het vliegtuig aan de meest actuele geluidseisen voldoet.