Voorkomen van ziek worden door werk

Arbeidsgerelateerde zorg kan voorkomen dat werkenden ziek worden door werk. Ook wordt arbeidsgerelateerde zorg ingezet om werkenden te behandelen of begeleiden als ze door gezondheidsproblemen niet of minder inzetbaar zijn. Bedrijfsartsen zijn gespecialiseerd in de relatie tussen werk en gezondheid en hebben een belangrijke rol bij de duurzame inzetbaarheid van werkenden. Maar niet alleen. Samenwerking tussen bedrijfsartsen, andere arboprofessionals en zorgverleners als huisartsen en medisch specialisten, draagt bij aan goede zorg voor werkenden.

Platform Arbeidsgerelateerde zorg

Het RIVM coördineert het platform Arbeidsgerelateerde Zorg. Dat bestaat sinds 2016 en wordt vormgegeven met halfjaarlijkse bijeenkomsten. Doel van dit platform is uitwisseling van kennis, informatie en initiatieven met betrekking tot arbeidsgerelateerde zorg. Ook fungeert het platform als klankbord. De leden van dit platform zijn vertegenwoordigers van beroepsverenigingen van (zorg)professionals in de curatieve en bedrijfsgezondheidszorg, ministeries en kennisinstituten.

Kennis delen en samenwerken binnen Zorg en Werk Netwerk

Het Zorg en Werk Netwerk is een online community voor kennisdeling, samenwerking en communicatie rondom het thema arbeidsgerelateerde zorg. Alle professionals op het gebied van arbeidsgerelateerde zorg kunnen zich aanmelden en met elkaar in contact komen. Denk hierbij aan medisch specialisten, bedrijfsartsen of huisartsen, maar ook onderzoekers of beleidsmakers. Binnen het netwerk krijgen professionals kennis over lopende initiatieven, publicaties en evenementen. Ook kunnen zij zelf kennis delen en met elkaar in gesprek gaan. Bijvoorbeeld over zorg op het werk, arbocuratieve samenwerking of werk ook (naast herstel van de klacht) als doel van een behandeling door een medisch specialist stellen.

Samenwerking curatieve en arbozorgprofessionals

Om werkenden met gezondheidsproblemen duidelijk te adviseren en te behandelen, is afstemming en samenwerking tussen huisartsen, medisch specialisten en bedrijfsartsen cruciaal. Deze arbocuratieve samenwerking is niet vanzelfsprekend. Uit praktijkvoorbeelden blijkt dat een goede samenwerking kan bijdragen aan een betere gezondheid, werkbehoud en re-integratie van zieke werknemers. Het RIVM heeft tips voor samenwerking opgesteld, ook zijn er  inspiratievideo's.

Podcastserie “Casuïstiek arbocuratieve samenwerking – Verbeter de zorg voor je patiënten

In Nederland zijn de medische zorg en arbozorg vaak nog twee verschillende werelden, terwijl mentale en fysieke klachten, maar ook allergieën kunnen worden veroorzaakt of verergerd door het werk. En andersom kan ziekte invloed hebben op het functioneren in werk. De zorg voor patiënten en daarmee ook het welzijn van patiënten kan aanzienlijk verbeteren als die link tussen zorg en werk wordt gelegd. 

In de 3-delige podcastserie “Casuïstiek arbocuratieve samenwerking – Verbeter de zorg voor je patiënten” laten we aan de hand van concrete voorbeelden zien wat die samenwerking kan opleveren en hoe je dat voor elkaar krijgt. De podcastserie is een initiatief van het Platform Arbeidsgerelateerde Zorg, dat wordt gecoördineerd door het RIVM in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Deze podcastserie is mogelijk gemaakt met financiering van ZonMW Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie).

Vindbaarheid bedrijfsartsen

Een veelgehoord knelpunt voor de beperkte arbocuratieve samenwerking, is de vindbaarheid van bedrijfsartsen voor andere artsen, in het bijzonder huisartsen. Om dit aan te pakken, bracht het RIVM de mogelijkheden voor een database met bereikbaarheidsgegevens van bedrijfsartsen in kaart. Samen met beroepsverenigingen NHG Nederlands Huisartsen Genootschap (Nederlands Huisartsen Genootschap) en NVAB Wetenschappelijke vereniging van bedrijfsartsen (Wetenschappelijke vereniging van bedrijfsartsen) heeft het RIVM de toepassing van een bestaande applicatie (Patiëntoverleg) getest. In dit rapport zijn de resultaten beschreven van de ervaringen en gebruik van deze app onder huisartsen en bedrijfsartsen.

Reizend symposium

Om het knelpunt van elkaar niet kennen of kunnen vinden weg te nemen, is vanuit het platform Arbeidsgerelateerde Zorg een reizend symposium georganiseerd. Doel hiervan is het stimuleren van fysieke ontmoetingen en kennisuitwisseling tussen curatieve en arbozorgprofessionals in de regio. In 2024 en 2025 waren er in zes regio’s symposia waarin nieuwe inzichten en best practices rondom arbeidsgerelateerde zorg zijn gedeeld. Ook was er aandacht voor de generieke richtlijnmodule Arbeidsparticipatie. Het programma voor het reizend symposium ligt klaar voor toekomstig gebruik.

Samenwerken in multidisciplinair overleg

Beroepsziekten worden vaak pas laat herkend, waardoor klachten erger worden en mensen onnodig uitvallen op hun werk. Een belangrijke oorzaak hiervan is dat artsen en andere deskundigen vaak onvoldoende samenwerken. Zo weet een longarts niet altijd wat er op de werkvloer gebeurt, terwijl een bedrijfsarts of arbeidshygiënist juist wél inzicht heeft in blootstelling aan schadelijke stoffen. Door beter samen te werken in een multidisciplinair overleg (MDO) kunnen professionals sneller signalen oppakken, betere diagnoses stellen en samen goede behandel- en preventieplannen maken. 

Vanuit Lexces werkt het Amsterdam UMC Universitair Medisch Centrum (Universitair Medisch Centrum) samen met het RIVM aan een onderzoek naar de meerwaarde van zulke MDO’s. In deze MDO’s zijn een longarts, bedrijfsarts en arbeidshygiënist betrokken. Daarbij kijken we of patiënten sneller en betere zorg ontvangen, en of ze daardoor langer en gezond kunnen werken. Ook onderzoeken we of dit soort samenwerking kosteneffectief is.

Samenwerking tussen arboprofessionals onderling

Ook is samenwerking tussen arboprofessionals onderling van belang bij goede zorg voor werkenden. Denk daarbij aan samenwerking tussen de kerndeskundigen. Dit zijn de bedrijfsarts, arbeidshygiënist, veiligheidskundige en de arbeids- en organisatiedeskundige. Deze samenwerking is niet altijd vanzelfsprekend. 

Samenwerking arbeidshygiënist en bedrijfsarts

Zo is er nauwelijks samenwerking tussen de arbeidshygiënist en de bedrijfsarts. Hierdoor is er te weinig een koppeling tussen blootstelling aan gevaarlijke stoffen op de werkvloer en gezondheidsrisico’s. Dit kan ertoe leiden dat de bedrijfsarts niet of niet op tijd signaleert dat er mogelijk sprake is van een beroepsziekte. Het RIVM werkt samen met het Amsterdam UMC aan een onderzoek dat zich richt op het ontwikkelen, implementeren en evalueren van een hulpmiddel dat bijdraagt aan deze vertaling. Dit onderzoek is gefinancierd vanuit het Lexces-programma. 

Er zijn ook goede voorbeelden van samenwerking tussen zorgverleners uit verschillende disciplines. De podcastserie Casuïstiek arbocuratieve samenwerking – Verbeter de zorg voor je patiënten laat met concrete voorbeelden zien wat samenwerken kan opleveren en hoe je dat voor elkaar krijgt.

Arbeidsgerelateerde zorg voor zzp’ers

In Nederland steeg het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) de afgelopen jaren continu. Net als werknemers hebben zzp’ers te maken met risico’s op gezondheidsproblemen die mede door het werk veroorzaakt worden of gevolgen hebben voor de inzetbaarheid. Werknemers in loondienst hebben recht op arbeidsgerelateerde zorg. Voor zzp’ers is dit niet standaard beschikbaar.

Daarom onderzocht het RIVM of deze zorg voor hen beter toegankelijk te maken is. Zo zijn mogelijkheden onderzocht om arbeidsgerelateerde zorg te koppelen aan de in het pensioenakkoord voorgestelde verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV). Daarna heeft het RIVM in gesprek met betrokken partijen een opzet uitgewerkt voor een pilot, waarin arbeidsgerelateerde zorg toegankelijk wordt gemaakt voor zzp’ers. Het doel daarvan is onderzoeken wat zzp’ers ervaren als zij toegang krijgen tot arbeidsgerelateerde zorg wanneer zij een AOV afsluiten. Deze ervaringen kunnen worden gebruikt bij de verdere uitwerking van de verplichte AOV voor zzp’ers.

Het RIVM onderzocht ook hoe arbeidsgerelateerde zorg voor zzp’ers vormgegeven kan worden. In 2024 voerden we een verkenning uit om inzicht te krijgen in het gebruik van deze zorg door zzp’ers. Daarnaast is gekeken naar hun behoeften. Uit deze verkenning bleek dat de meeste zelfstandigen het erg zouden vinden als ze door hun werk klachten krijgen of arbeidsongeschikt raken. Toch maken ze weinig gebruik van zorg om dit te voorkomen. Daarom hebben we in 2025 zzp’ers geïnterviewd over redenen waarom ze geen gebruikmaken van preventieve arbeidsgerelateerde zorg. In dit onderzoek is ook gekeken naar wat ervoor nodig is zodat ze de zorg wel gaan gebruiken. De komende jaren gaat het RIVM verder met deze resultaten. We gaan samen met zzp’ers en belangrijke partijen werken aan een programma dat zzp’ers helpt om makkelijker gebruik te kunnen maken van deze zorg. Het RIVM gaat dit programma ook testen in de praktijk.