Werken is gezond

Mensen met een betaalde baan hebben een betere gezondheid dan mensen die niet werken. Dit heeft deels te maken met selectie: juist gezonde mensen werken het vaakst. Werken zorgt er daarnaast voor dat je gezond blijft. Zo zegt ruim tachtig procent van de werkenden zijn eigen gezondheid goed of uitstekend te vinden. Terwijl ongeveer de helft van de niet-werkenden zijn gezondheid goed vindt. Ook hebben meer werkenden een goede mentale gezondheid, minder beperkingen en zijn ze minder vaak chronisch ziek vergeleken met mensen zonder een betaalde baan. De verschillen nemen toe met het stijgen van de leeftijd en zijn het grootst onder 45- tot 55-jarigen.

Meeste werkenden voelen zich gezond

De meeste werkenden voelen zich gezond. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM naar de gezondheid van de beroepsbevolking in Nederland. Wel verslechtert de mentale gezondheid onder jongvolwassen werkenden. En zijn oudere werkenden lichamelijk minder gezond dan jongere werkenden. Nu de AOW-leeftijd stijgt en mensen steeds langer doorwerken, is de verwachting dat het aantal werkenden met gezondheidsproblemen zal toenemen.

4 tot 5 procent krijgt een werkgerelateerde aandoening

Zo’n vier tot vijf procent van de werkzame beroepsbevolking krijgt een werkgerelateerde aandoening. Dit zijn jaarlijks ongeveer 400.000-500.000 nieuwe gevallen van aandoeningen veroorzaakt door factoren op het werk. Het RIVM schat dat werkgerelateerde aandoeningen van het bewegingsapparaat het meest voorkomen in de werkzame beroepsbevolking, gevolgd door stoffengerelateerde en psychische aandoeningen. Op de website VZinfo zet het RIVM cijfers, oorzaken en gevolgen van werkgerelateerde aandoeningen en beroepsziekten op een rij.

Jaarlijks overlijden ruim 4.000 mensen door hun werk

Ziekten en aandoeningen kunnen leiden tot verminderd functioneren, verminderde kwaliteit van leven en soms zelfs tot sterfte. Zo overlijden jaarlijks ruim 4.000 mensen doordat ze op hun werk blootgesteld zijn (geweest). De meesten van hen overlijden na hun werkzame leven. Verreweg de meeste dodelijke slachtoffers zijn ziek geworden door (langdurige) blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Het RIVM geeft elk jaar een schatting van de sterfte door werkgebonden aandoeningen.

Hoge maatschappelijke schade door werkgerelateerde aandoeningen

Werken is over het algemeen gezond. Maar het kan ook leiden tot ziekte en uitval. Beroepsziekten gaan gepaard met veel persoonlijk leed en hoge (maatschappelijke) kosten doordat mensen tijdelijk uitvallen of zelfs arbeidsongeschikt raken. Het is dan ook van belang werkgerelateerde aandoeningen zoveel mogelijk te voorkomen. Daarvoor is voldoende aandacht voor gezond en veilig werken noodzakelijk.

Psychische klachten belangrijkste oorzaak van langdurig ziekteverzuim

De meest voorkomende oorzaak van langdurig ziekteverzuim zijn psychische klachten. Hieronder vallen bijvoorbeeld burn-outklachten en gedragsstoornissen. In de periode 2013-2023 steeg het ziekteverzuimpercentage door psychische klachten. Psychische klachten zijn met 40 procent de voornaamste oorzaak van langdurig verzuim in 2023. Daarvan zijn29 procent stress-gerelateerde klachten (zoals burn-outklachten) en 11 procent overige psychische aandoeningen zoals gedragsstoornissen. Psychische klachten zijn ook de meest voorkomende reden voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Dit leidt tot hoge kosten voor werkgevers en de maatschappij.

Werkhervatting stimuleren bij psychische klachten

Vanwege het langdurige ziekteverzuim bij psychische klachten en de hoge kans op arbeidsongeschiktheid, is het in belang van de werknemer, werkgever en de maatschappij om zo vroeg mogelijk in te grijpen bij ziekteverzuim en werkhervatting te bevorderen. De werkcontext en de cognities over terugkeer naar het werk spelen hierbij een belangrijke rol.RIVM en Amsterdam UMC Universitair Medisch Centrum (Universitair Medisch Centrum) onderzoeken of de stapsgewijze aanpak leidt tot een snellere en duurzame werkhervatting bij werknemers met psychische klachten. De resultaten van dit onderzoek worden in 2026 verwacht.

Bij de stapsgewijze aanpak start een medewerker na ziekmelding met een E-health programma, waarbij het doel is om positieve cognities over werkhervatting te ontwikkelen. Bij aanhoudend verzuim worden er drie gesprekken met de werknemer en de leidinggevende gehouden begeleid door een onafhankelijke procesbegeleider. Hierbij worden knelpunten in het werk opgelost. Het mogelijk maken van werkaanpassingen en de aanwezigheid van een procesbegeleider bij de gesprekken over werkhervatting wordt gezien als succesfactoren van de stapsgewijze aanpak.

Burn-outklachten vaker in de zorgsector

Zorgverleners rapporteren aanzienlijk vaker burn-outklachten dan andere beroepsgroepen. De gevolgen zijn ingrijpend, zoals meer ziekteverzuim en medische fouten. Het onderwerp krijgt aandacht vanuit de overheid, sectoren en werkgevers en er worden preventieve interventies en maatregelen ingezet. Toch is er in de afgelopen tien jaar sprake van een stijgende trend in burn-outklachten in de zorgsector. Dit vraagt om een andere aanpak met oog voor de complexe samenhang tussen de factoren die hierbij een rol spelen: een systeemaanpak.

Systeemaanpak voor verminderen burn-outklachten in de zorg

Het RIVM heeft samen met zorgverleners in kaart gebracht welke mechanismen een rol spelen bij het aantal zorgverleners met burn-outklachten. Personeelstekorten kunnen bijvoorbeeld burn-outklachten onder zorgverleners versterken. Er zijn ook balancerende mechanismen die het aantal burn-outklachten weer afzwakken. Voorbeelden zijn de steun van leidinggevenden en een groeiend maatschappelijke besef van urgentie, dat aanleiding geeft tot investeringen in zorgpersoneel. Het RIVM onderzoekt welke acties mogelijk zijn om in te grijpen in dit systeem, om te leren of daarmee het aantal zorgverleners met burn-outklachten verminderd kan worden.

Meer informatie

Bekijk de pagina Mentale gezondheid over onderzoek van het RIVM naar psychische aandoeningen en mentale gezondheid.