Leefstijl verbeteren op het werk

Een gezonde leefstijl draagt bij aan een betere gezondheid. Omdat mensen veel tijd doorbrengen op het werk, is dit een ideale plek om aandacht te besteden aan een gezonde leefstijl. Tot nu toe ligt de focus daarbij vaak op de individuele medewerker en het geven van voorlichting over een gezonde leefstijl. Dit heeft vaak weinig effect als de werkomgeving een gezonde leefstijl verder niet aanmoedigt. Een bredere benadering, die we een ‘integrale aanpak’ noemen, heeft mogelijk meer impact. Het RIVM en de HAN Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen) (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen) deden onderzoek naar het effect en de invoering van een integrale aanpak voor een gezonde werkplek. In deze brochure staan de belangrijkste resultaten van het onderzoek en de daaruit geleerde lessen. 

Stappenplan 

De integrale aanpak in dit onderzoek van het RIVM en de HAN bestond uit een catalogus en een stappenplan voor invoering van activiteiten op het werk. De catalogus geeft activiteiten waarmee u de leefstijl van uw medewerkers kunt verbeteren. Het stappenplan helpt bij het succesvol invoeren van de integrale aanpak. Denk bijvoorbeeld aan het oprichten van een werkgroep bestaande uit medewerkers, HR human resources (human resources )-professionals en leidinggevenden.

Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) voor werkenden

Een GLI is een bewezen effectief, erkende en vergoede interventie waarin de combinatie van bewegen, voeding en gedragsverandering centraal staat. De GLI wordt aangeboden aan volwassenen met een verhoogd gezondheidsrisico door hun gewicht. Er zijn signalen dat veel werkenden die baat kunnen hebben bij deelname aan de BeweegKuurGLI, niet deelnemen of voortijdig uitvallen. Dit belemmert de gezondheidswinst en mogelijk duurzame inzetbaarheid. Inzicht is nodig in factoren die deelname bevorderen en uitval voorkomen. Daarom is het RIVM met twee regionale zorgorganisaties en de interventie-eigenaar van de erkende GLI Beweegkuur een onderzoek gestart. Doel  is het doorontwikkelen en evalueren van de BeweegKuurGLI die aansluit bij de behoeften en mogelijkheden van werkenden. Het onderzoek loopt nog.

Gezondheidsbevordering

Duurzame inzetbaarheid is gebaat bij het verbeteren van de gezondheid. Het RIVM voerde een systematische review uit van de literatuur naar het effect van gezondheidsbevorderende interventies op de werkplek. De resultaten lieten gunstige effecten zien van beweeg- en/of voedinginterventies voor gewichtsgerelateerde uitkomsten. Ook toonde de review een positief effect aan voor mentale gezondheid, met name van interventies die gebruik maken van e-health en cognitieve gedragstherapie. Voor klachten aan spieren, zenuwen en gewrichten bleken interventies gericht op krachttraining effectief.

Toolkit met maatregelen voor zeven thema’s

Bij een integrale (brede) aanpak wordt de gezondheid gestimuleerd vanuit meerdere invalshoeken. Gericht op zowel het individu als de werkomgeving. Zo’n aanpak op de werkvloer is veelbelovend, maar ook schaars. Het RIVM heeft meegewerkt aan de toolkit CHRODIS Chronic Diseases and promoting healthy ageing across the life-cycle (Chronic Diseases and promoting healthy ageing across the life-cycle)+. De toolkit geeft werkgevers ondersteuning om een integraal aanbod aan maatregelen samen te stellen en zo de gezondheid en duurzame inzetbaarheid van medewerkers te bevorderen. De toolkit bestaat uit 7 thema’s, namelijk: voeding, beweging, ergonomie, mentale gezondheid en welzijn, herstel van werk, teamgeest en sfeer, roken en alcohol. Voor ieder thema zijn concrete maatregelen uitgewerkt. Veel maatregelen zijn relatief eenvoudig in te voeren: ze vragen geen grote investeringen op het gebied van personeel, tijd of materiaal.

Minder zitten door thuiswerkers

Tegenwoordig werken veel mensen hybride, dus zowel thuis als op kantoor. Wanneer we thuiswerken, zitten we vaak meer dan als we op kantoor zijn. Dit kan een negatieve invloed hebben op de gezondheid. Het RIVM heeft daarom meegedaan aan het Click2Move-project. Hierbij is een digitale interventie ontwikkeld om de zittijd te verminderen. Deze digitale interventie bestaat uit een app en een bewegingsmeter. Onderzocht wordt of de interventie helpt om meer te bewegen, en er wordt gekeken naar de ervaringen in de praktijk. Op de website: Click2Move Project staat meer informatie over het project. Ook zijn hier trainingsmaterialen te vinden. Deze materialen bieden werkgevers en arboprofessionals kennis en instrumenten om het Click2Move programma te implementeren.

Succesfactoren voor preventie in het MKB

Er zijn verschillende maatregelen om de gezondheid en duurzame inzetbaarheid van werknemers te bevorderen. Deze kunnen bijvoorbeeld gericht zijn op het verbeteren van arbeidsomstandigheden of het stimuleren van een gezonde leefstijl. Toch vindt implementatie nog te weinig plaats, door zowel werkgever als werknemer en vooral in het midden- en kleinbedrijf (MKB). Daarom onderzocht het RIVM wat de bevorderende en belemmerende factoren zijn voor het gebruik van preventieve activiteiten door MKB-werkgevers en hun medewerkers. Vanuit deze informatie zijn 10 succesfactoren geformuleerd. Op basis van best practices en wetenschappelijke literatuur zijn per succesfactor implementatiestrategieën opgesteld. Deze strategieën zijn opgenomen in de “MKB preventie tool”. De MKB preventie tool fungeert als een keuzehulp met informatie over elke fase van het implementatieproces, goede voorbeelden en praktische tips en tools. Ook omvat het een implementatieplan met een palet aan strategieën voor toepassing van preventieve arbozorg in het MKB. Meer informatie over het onderzoek en de succesfactoren is te vinden in de brochure: Handreiking voor MKB werkgevers.

Preventie door bedrijfsarts

Vaak bestaat de zorg van bedrijfsartsen uit het begeleiden van werknemers die door gezondheidsklachten niet meer of minder kunnen werken. Maar bedrijfsartsen hebben ook een belangrijke rol in het voorkómen van werkgerelateerde gezondheidsklachten. Echter komen zij aan deze preventieve taak onvoldoende toe. Het RIVM onderzocht hoe de uitvoering van preventieve taken door de bedrijfsarts verbeterd kan worden.

Hiertoe heeft het RIVM eerst in kaart gebracht welke belemmeringen een rol spelen bij de uitvoering van preventieve taken. Belangrijke belemmeringen zijn onvoldoende kennis over de inhoud en meerwaarde van preventie bij werknemers en werkgevers, onvoldoende multidisciplinaire samenwerking, en onvoldoende kennis en vaardigheden bij de bedrijfsarts. Uit een onderzoek naar gedragsdeterminanten van bedrijfsartsen bleek dat de eigen-effectiviteitsverwachting van bedrijfsartsen en de sociale steun vanuit werkgevers geassocieerd zijn met de tijd die bedrijfsartsen besteden aan preventieve taken.

Effectiviteit van preventieve interventies door arboprofessionals

Ook is er een systematische review uitgevoerd om in kaart te brengen wat de effecten zijn van preventieve interventies door arboprofessionals op stress gerelateerde klachten. Uit de negen geïncludeerde studies bleek dat er grote variatie bestaat in type interventies, doelgroepen, betrokken professionals en effecten. Er is daarom meer onderzoek nodig naar de effecten van preventieve interventies en taken.

Vervolgens is een interventie  voor bedrijfsartsen ontwikkeld, met als doel bedrijfsartsen te ondersteunen in hun preventieve rol. De interventie wordt uitgevoerd binnen drie bijeenkomsten van bestaande intervisie groepen (ICT). Daarin stelt iedere bedrijfsarts een doel om in de dagelijkse werkzaamheden met preventie aan de slag te gaan, bespreekt dit met collega’s en gaat dit in praktijk brengen. Uit de evaluatie hiervan blijkt dat de interventie goed is uitgevoerd en het bewustzijn over het belang van preventie onder deelnemers heeft vergroot. Ook lukte het veel bedrijfsartsen om werkdoelen op te stellen om meer met preventie aan de slag te gaan. Bedrijfsartsen die hebben deelgenomen aan de interventie bleken na een half jaar, maandelijks 5 uur meer tijd te besteden aan het geven van (secundair) preventief advies tijdens verzuimbegeleiding dan bedrijfsartsen die de interventie niet hadden gevolgd. Echter, de totale tijd die bedrijfsartsen aan preventie besteden verschilde niet tussen de interventie en controlegroep. De interventie wordt nu doorontwikkeld tot een volwaardige bij- en nascholing voor bedrijfsartsen.

Overzicht bewezen interventies voor verzuimpreventie

Vanwege de persoonlijke, financiële en maatschappelijke gevolgen moet ziekteverzuim zo veel mogelijk worden voorkomen. De informatie over maatregelen waarmee dat kan, is nu versnipperd. Het RIVM heeft daarom een overzicht gemaakt van maatregelen die wetenschappelijk zijn onderzocht of die in de praktijk worden gebruikt. Het overzicht geeft betrokkenen handvatten en inspiratie, maar ook inzicht in kennis die nog ontbreekt. Alle resultaten zijn beschreven in dit rapport Verzuimpreventie in beeld, Overzicht van kennis om verzuim door ziekte te voorkomen.

In een scoping review zijn beschikbare en wetenschappelijk onderbouwde interventies op het gebied van verzuimpreventie in kaart gebracht. Daarnaast is een overzicht gemaakt van beschikbare goede praktijken, beschreven in de grijze literatuur, die in Nederland en Europa op het gebied van verzuimpreventie worden ingezet. De resultaten laten zien dat interventies die zich richten op zowel individuele als omgevingscomponenten effectief lijken om verzuim te voorkomen. Tegelijkertijd ontbreekt er nog kennis over de effectiviteit en werkzame mechanismen van activiteiten die worden ingezet om verzuim te voorkomen. Hierdoor is er behoefte aan een betere onderbouwing van de ontwikkeling en effectiviteit van activiteiten die zijn gericht op het voorkomen van verzuim.

Handreiking voor werkgevers en werknemers

In interviews met werknemers en werkgevers geven zij aan zelf veel te kunnen doen aan het voorkomen van ziekteverzuim. Het is belangrijk om blijvend aandacht te besteden aan een goede relatie tussen werknemer en leidinggevende. Zo wordt het makkelijker om (dreigend) verzuim bespreekbaar te maken en acties in te zetten om verzuim te kunnen voorkomen. De resultaten van de interviews zijn de basis voor een handreiking voor werkgevers en werknemers over wat zij kunnen doen om ziekteverzuim te voorkomen.