Hepatitis is een ontsteking van de lever. Als de ontsteking ontstaat door een virus, spreekt men van virale hepatitis. Virale hepatitis is wereldwijd de meest voorkomende leverziekte. Virussen zijn uiterst kleine deeltjes die, in tegenstelling tot bacteriën, ongevoelig zijn voor antibiotica. Virusinfecties zijn dus niet te genezen met antibiotica. Er zijn momenteel zes verschillende vormen van virale hepatitis bekend. Deze worden aangeduid met de eerste letters uit het alfabet: hepatitis A, B, C, D, E en G. Deze brochure is opgesteld door het Nationaal Hepatitis Centrum en na opheffing daarvan overgenomen door het RIVM.

Overzicht van bijzondere meldingen, clusters en epidemieën van infectieziekten in binnen- en buitenland tot en met 18 oktober 2012

E.J.M. de Coster, I. Veldhuijzen, R. van Hunen De bestrijding van hepatitis B bestaat uit bronopsporing met contactonderzoek en vaccinatie rond hepatitis B-dragers. De GGD is verantwoordelijk voor het contactonderzoek. Hepatitis B-dragers worden in kaart gebracht en contacten gescreend, gevolgd door vaccinatie van vatbare contacten. Bij op een na alle GGD’en van regio Zuid-Holland wordt het screenen en eventueel vaccineren van contacten uitbesteed aan de huisartsen. De ervaring leert dat de benodigde maat-regelen niet altijd genomen worden. In de regio Zuid-Holland is onderzoek gedaan naar de doeltreffendheid van het contactonderzoek door de GGD of huisarts en de invloed van determinanten hierop. De conclusie is dat de GGD het screenen en vaccineren van contacten het best in eigen hand kan houden. Om dit mogelijk te maken moeten wel de nodige finan-ciële middelen beschikbaar komen.

In januari 2004 is een onderzoek gestart naar de moleculaire epidemiologie van het hepatitis B virus (HBV) met als doel om de effectiviteit van het landelijke HBV vaccinatieprogramma voor gedragsgebonden risicogroepen en de verspreiding van HBV in Nederland te bestuderen. Alle GGD-en en de meeste laboratoria doen mee aan het onderzoek, wat inhoudt dat zij van alle patiënten met een acute HBV-infectie epidemiologische gegevens en een bloedmonster insturen. Inmiddels is in Nederland, mede op basis van gegevens uit dit onderzoek, ook overgegaan op universele vaccinatie tegen hepatitis B en worden alle kinderen geboren na 1-8-2011 ook gevaccineerd tegen hepatitis B.

A.J. Bouwman-Notenboom, A.J. van Diemen, A. van Heerwaarden, C. Schout In 2011 ging de campagne China onder de Dom van start, in navolging van China aan de Maas (Rotterdam, 2009) en China aan de Noordzee (Den Haag, 2010). (1) Bij deze eerdere campagnes werden Chinezen gescreend op hepatitis B. In China ligt het percentage dragers van hepatitis B tussen de 8 en 15% (afhankelijk van de provincie) terwijl dat in Nederland 0,3% bedraagt. (1) Bij de campagnes in Rotterdam en Den Haag werd bij Chinese migranten een hepatitis B-dragerschapspercentage van respectievelijk 9 en 5% gevonden. (1, 2) De prevalentie van hepatitis C in China is 3% (3), terwijl dit in de Nederlandse bevolking geschat wordt op 0,1-0,4%. (4)

R.P.M. Koene, M.F. Lohuis , J. Terpstra , R. Wessel De GGD heeft een regiefunctie bij de begeleiding van de hepatitis B-patiënten en hun gezinsleden en doet bron- en contactonderzoek. De huisarts verwijst zijn patiënt, nadat chronische hepatitis B is vastgesteld, naar de specialist en voert vervolgens screening en vaccinatie uit. De effectiviteit van zowel het screenings- en vaccinatiebeleid door de huisarts, alsook van het doorverwijzen is onbekend. Met een interventieonderzoek is nagegaan of de GGD effectiever is dan de huisarts in het screenen en vaccineren van contacten van een hepatitis B-patiënt en het doorverwijzen van hepatitis B-patiënten naar de specialist.

F.D.H. Koedijk, M.A.B. van der Sande, S.J.M. Hahné In 2010 werden 191 gevallen van acute hepatitis B in Nederland gemeld (incidentie: 1,2/100.000 inwoners), een afname van 8% in vergelijking met 2009. Bij zowel mannen als vrouwen blijft onbeschermd seksueel contact de meest gerapporteerde risicofactor voor acute hepatitis B.

M. van Dam, I.M.S. van Ouwerkerk, J.H.T.C. van den Kerkhof, A. Timen Het vaccinatieprogramma hepatitis B-risicogroepen wordt sinds 2002 uitgevoerd. Binnen het programma krijgen harddruggebruikers, sekswerkers en mannen die seks hebben met mannen (MSM) gratis vaccinatie aangeboden tegen HBV. In 2010 is de vaccinatiestrategie bij harddruggebruikers onderzocht en geëvalueerd door het RIVM. Ook is gekeken naar het voorkomen van acute HBV-infecties bij harddruggebruikers in de afgelopen jaren. Naar aanleiding van deze evaluatie is besloten dat er onvoldoende epidemiologische onderbouwing is om harddruggebruikers in het kader van dit programma nog collectief als groep te blijven vaccineren. De belangrijkste reden hiervoor is dat de GGD’en de laatste jaren bij bron- en contactonderzoek intraveneus druggebruik niet meer als relevante transmissieroute bij acute infecties identificeren. Vanaf 2012 wordt eventuele vaccinatie van individuele harddruggebruikers een taak van de verslavingszorg op basis van individuele zorgverlening. Om de verslavingszorg in deze nieuwe taak te ondersteunen heeft het RIVM aan het Trimbos-instituut de opdracht gegeven voor een onderzoek naar de huidige uitvoeringspraktijk van dit programma voor de betrokken doelgroep. Zie het artikel Hepatitis B-vaccinatieprogramma voor de risicogroep druggebruikers in dit bulletin.

F.M.C. de Vries, E.A. de Gee, A. van der Poel Sinds 2002 wordt het vaccinatieprogramma HBV-risicogroepen uitgevoerd. Binnen dit programma krijgen mensen uit bepaalde risicogroepen gratis vaccinaties aangeboden tegen HBV-virus, omdat zij gezien hun levensstijl een verhoogd risico lopen om geïnfecteerd te raken. Druggebruikers zijn één van de doelgroepen. Begin 2011 is besloten om druggebruikers per 1 januari 2012 niet meer collectief als groep te vaccineren binnen dit programma. Daarbij is de wens uitgesproken dat vaccinatie van individuele druggebruikers geïntegreerd wordt binnen de verslavingszorg. Naar aanleiding van deze beleidswijziging heeft het Trimbos-instituut in opdracht van het RIVM in de periode van april tot en met juli 2011 een kwalitatief onderzoek uitgevoerd naar de stand van zaken van het huidige vaccinatieprogramma binnen de verslavingszorg. De resultaten tonen aan dat er vooral verschillen bestaan tussen verslavingszorginstellingen in de organisatie en uitvoering van het programma voor druggebruikers. Om deze reden zijn op basis van de verzamelde gegevens algemene actiepunten beschreven, die de kans op een optimale uitvoering kunnen vergroten.