Andere groepen met een verhoogd risico op tuberculose

Lokaal/regionaal screeningsbeleid kan gemaakt worden op basis van lokale surveillancedata, inclusief informatie uit WGS over verhoogde transmissie, en specifieke kenmerken van de groep. Afhankelijk van de achtergrondprevalentie en de uitvoerbaarheid moet beoordeeld worden welke interventie het meest gepast is.Gedacht kan worden aan: “Passieve opsporing” door laagdrempelig zelfverwijzing of verwijzing via instellingen (bijv. Huisartsenpost voor ongedocumenteerden) vanwege voor tuberculose relevante klachten of symptomen. Regelmatig contact tussen GGD en instellingen gericht op deze doelgroepen is essentieel om alertheid voor tuberculose in stand te houden en verwijzing te faciliteren.Contactonderzoek Rond een infectieuze patiënt dient altijd contactonderzoek te worden verricht. In bepaalde gevallen kan het contactonderzoek als aanleiding gebruikt worden voor eenmalige screening van de gehele risicogroep waar de patiënt afkomstig uit is.ScreeningScreening op TBI kan overwogen worden, bijv. bij drugsverslaafden en daklozen die (gaan) deelnemen aan methadonverstrekkings-, of huisvestingsprogramma’s.Periodieke radiologische screening kan overwogen worden als de incidentie of prevalentie structureel boven de 50 gevallen per 100.000 ligt. De periodieke screening kan gestopt worden als de verheffing voorbij is, en kan dus gezien worden als outbreak management.OnderbouwingIn een aantal Nederlandse steden was er aan het begin van deze eeuw een verhoogde incidentie van tuberculose onder drugsverslaafden en dak- en thuislozen. Deze groepen hadden een verhoogd risico op tuberculose door een combinatie van biologische, sociale en epidemiologische factoren, zoals een hiv-infectie (met name bij intraveneus druggebruik), slechte huisvesting met veel personen in kleine, slecht geventileerde ruimtes, deficiënte voeding, in combinatie met een beperkte toegang tot medische zorg, zorgmijdend gedrag of gebrekkige deelname aan preventieve interventies zoals contactonderzoek. Onder daklozen bevinden zich bovendien uitgeprocedeerde asielzoekers uit tuberculose endemische landen, die ongedocumenteerd en onverzekerd zijn en arbeidsmigranten uit Oost-Europa.Na de eeuwwisseling is de incidentie onder Amsterdamse, Rotterdamse en Haagse drugsverslaafden en daklozen door intensieve periodieke screening en verbeterde toegang tot zorg en huisvesting, sterk gedaald tot enkele patiënten per jaar (Keizer 1998, De Vries 2007, Van Hest 2016). Onder uitgeprocedeerde asielzoekers en arbeidsmigranten is de epidemiologische situatie variabel en minder voorspelbaar door nieuwe instroom uit endemische landen. Voor deze groepen is de aanwezigheid van een voorziening voor laagdrempelige diagnostiek bij klachten en ondersteuning bij de behandeling, essentieel.Regulier contactonderzoek is de meest effectieve interventie voor vroege opsporing van tuberculose en tbc-infectie. Enerzijds omdat de motivatie voor deelname aan een contactonderzoek relatief hoog is wanneer zich een geval van tuberculose voordoet binnen de risicogroep en anderzijds omdat deze vorm van actieve screening een hoog percentage secundaire tbc-gevallen en personen met een TBI oplevert. Wanneer niet alle contacten traceerbaar zijn en het contactonderzoek ontoereikend is, kunnen zich binnen korte tijd meer patiënten van tuberculose voordoen. In deze situaties kan het zinvol zijn deze risicogroep gedurende een bepaalde periode te screenen (Kiers 2014).LiteratuurVan Hest R, De Vries G. Active tuberculosis case-finding among drug users and homeless persons: After the outbreak. European Respiratory Journal. 2016;48(1):269–71.Keizer ST, Langendam MW, van Deutekom H, Coutinho RA, van Ameijden FJ. Tuberculose bij HIV-positieve en HIV-negatieve drugsgebruikers in Amsterdam. Ned Tijdschr Geneeskd. 1998;142:184–9.Kiers A, Bakema G, Vries G de. Uitbraak van tuberculose onder daklozen in Noord-Nederland. Tegen de Tuberculose. 2014;110(1):24–7.De Vries G, van Hest RA, Richardus JH. Impact of Mobile Radiographic Screening on Tuberculosis among Drug Users and Homeless Persons. Am J Respir Crit Care Med. 2007;176:201–7.

Zeevarenden

Screening om de twee jaar van zeevarenden die afkomstig zijn uit, of woonachtig zijn in, gebieden met een door de WHO geschatte tbc-incidentie van > 50 per 100.000 inwoners (zie Landenlijst Tuberculose)Nader onderzoekBij personen met een afwijkende longfoto nader onderzoek om actieve tuberculose te bevestigen c.q. uit te sluiten. Personen met tuberculose worden behandeld volgens de NVALT-richtlijn Behandeling tuberculose.WetgevingDe Regeling bemanning zeeschepen heeft per 1 juni 2025 het Keuringsreglement voor de Zeevaart 2012 vervangen waarin het risicogebied omschreven stond als een gebied buiten Nederland, waar het risico van besmetting met tuberculose groter is dan het besmettingsrisico voor de Nederlandse bevolking, blijkend uit een jaarlijks voorkomen van tuberculose in het desbetreffende land dat hoger is dan 50 gevallen per 100.000 inwoners en dat als zodanig is geregistreerd door de WHO. In Artikel 3.6.2.c van de Regeling bemanning zeeschepen staat dat in geval de keurling afkomstig is uit of woont in een door de Wereldgezondheidsorganisatie aangewezen risicogebied, de uitslag van een onderzoek op tuberculose niet langer dan één maand voorafgaand aan de keuring heeft plaatsgevonden.De geldigheidsduur van de Geneeskundige verklaring zeevaart is maximaal 2 jaar, met andere woorden: zeevarenden moeten elke twee jaar gekeurd worden. Procedure screening(zie: Handleiding medische keuring scheepvaart van het Ministerie Leefomgeving en Transport). Het onderzoek naar tuberculose kan uitgevoerd worden met behulp van een thoraxfoto, een huidtest (THT of Siiltibcy) of bloedonderzoek (IGRA-test).

Asielzoekers

Screening bij binnenkomst in Nederland is vereist voor asielzoekers uit landen met een WHO-geschatte tbc-incidentie van ≥ 50 per 100.000 inwoners (zie Landenlijst Tuberculose).Asielzoekers jonger dan 12 jaar worden onderzocht met een TBI-test en symptoomscreening via de Vragenlijst Tuberculoseonderzoek.Asielzoekers van 12 jaar en ouder worden middels een thoraxfoto gescreend op tuberculose.Asielzoekers van 12 jaar en ouder afkomstig uit landen met een WHO-geschatte tbc-incidentie van ≥ 200 per 100.000 inwoners en een aantal andere landen (zie Landenlijst Tuberculose) komen tevens in aanmerking voor TBI screening óf röntgenologische vervolgscreening.Nader onderzoekPersonen met een positieve TBI-test krijgen een preventieve behandeling aangeboden wanneer actieve tuberculose is uitgesloten (zie CPT-richtlijn Preventieve tuberculosebehandeling).Bij personen met een afwijkende longfoto doet de GGD nader onderzoek om actieve tuberculose te bevestigen c.q. uit te sluiten. Personen met tuberculose worden behandeld volgens de NVALT-richtlijn Behandeling tuberculose. Personen met een afwijkende longfoto passend bij inactieve, eerder onbehandelde tuberculose krijgen een preventieve behandeling aangeboden (zie CPT-richtlijn Preventieve tuberculosebehandeling).WetgevingIn Artikel 3.21 van het Vreemdelingenbesluit is vastgelegd dat aan een vreemdeling met een beoogd verblijf van langer dan 90 dagen die de nationaliteit bezit van een van de bij ministeriële regeling vast te stellen landen een verblijfsvergunning wordt verleend, indien hij of zij bereid is een onderzoek naar of behandeling voor tuberculose te ondergaan en daaraan mee te werken. Uitgezonderd van de binnenkomstscreening op tuberculose zijn vreemdelingen uit de Europese Unie,  Europese Economische Ruimte (IJsland, Liechtenstein en Noorwegen), Australië, Canada, Israël, Japan, Monaco, Nieuw Zeeland, Suriname, de Verenigde Staten van Amerika en Zwitserland, en overige staten die op de landenlijst van de CPT zijn uitgezonderd. De landenlijst maakt onderscheid in screeningscriteria voor immigranten en asielzoekers. Periodieke evaluatieDe Wbo vereist periodieke evaluatie van het screeningsbeleid.  De laatste evaluatie betrof de periode 2019-2023:De tbc-prevalentie bij de screening van asielzoekers uit landen met een WHO-geschatte tbc-incidentie van ≥ 50 per 100.000 inwoners was 276 per 100.000 gescreende personen (131 bij asielzoekers uit landen met een tbc-incidentie van 50-99/100.000, 196 bij asielzoekers uit landen met een tbc-incidentie van 100-199/100.000 en 420 bij asielzoekers uit landen met een tbc-incidentie van ≥ 200/100.000 [inclusief Eritrea en Ethiopië]).Procedure binnenkomstscreening en vervolgscreeningEen asielzoeker wordt meestal opgevangen in de centrale ontvangstlocatie (COL) (Zie: Procesopvanglocatie (pol) en centrale ontvangstlocatie (col) | Dienst Terugkeer en Vertrek). Na identificatie en registratie wordt de persoon binnen twee dagen gescreend op tuberculose. (Zie: Asiel aanvragen in Nederland | IND) Daarna volgt plaatsing in een procesopvanglocatie (POL). Daar verblijven asielzoekers gedurende hun voorbereidingstermijn en de behandeling van de algemene asielprocedure, waarna overplaatsing naar een asielzoekerscentrum (azc) plaatsvindt. Na zes maanden wordt de asielzoeker door de GGD uitgenodigd voor vervolgscreening.De CPT heeft het ministerie geadviseerd de radiologische vervolgscreening te vervangen door eenmalige screening op TBI. Een aantal GGD’en zijn een implementatiepilot gestart. Het is de bedoeling dat dit over enige tijd landelijk wordt ingevoerd.Asielzoekers die op TBI zijn onderzocht hoeven niet voor röntgenologische vervolgscreening opgeroepen te worden, tenzij er een TBI is aangetoond en geen preventieve behandeling wordt gestart.De röntgenologische vervolgscreening is halfjaarlijks gedurende twee jaar.LiteratuurMulder AC, Schimmel H, De Vries G. Evaluatie tuberculosescreening immigranten en asielzoekers, 2019-2023. Bilthoven: RIVM; 2025.

Immigranten

Screening bij binnenkomst in Nederland is vereist voor immigranten uit landen met een WHO-geschatte tbc-incidentie van ≥ 100 per 100.000 inwoners en een aantal andere landen (zie Landenlijst Tuberculose).Immigranten jonger dan 18 jaar worden onderzocht met een TBI-test en symptoomscreening via de Vragenlijst Tuberculoseonderzoek.Immigranten van 18 jaar en ouder worden middels een thoraxfoto gescreend op tuberculose.Immigranten van 18 jaar en ouder afkomstig uit landen met een WHO-geschatte tbc-incidentie van ≥ 200 per 100.000 inwoners en een aantal andere landen (zie Landenlijst Tuberculose) komen tevens in aanmerking voor TBI-screening óf röntgenologische vervolgscreening, wanneer zij langer dan 6 maanden in Nederland denken te verblijven.Nader onderzoekPersonen met een positieve TBI-test krijgen een preventieve behandeling aangeboden wanneer tuberculose is uitgesloten (zie CPT-richtlijn Preventieve tuberculosebehandeling).Bij personen met een afwijkende longfoto doet de GGD nader onderzoek om actieve tuberculose te bevestigen c.q. uit te sluiten. Personen met tuberculose worden behandeld volgens de NVALT-richtlijn Behandeling tuberculose. Personen met een afwijkende longfoto passend bij inactieve, eerder onbehandelde tuberculose krijgen een preventieve behandeling aangeboden (zie CPT-richtlijn Preventieve tuberculosebehandeling).WetgevingIn Artikel 3.21 van het Vreemdelingenbesluit is vastgelegd dat aan een vreemdeling met een beoogd verblijf van langer dan 90 dagen die de nationaliteit bezit van een van de bij ministeriële regeling vast te stellen landen een verblijfsvergunning wordt verleend, indien hij of zij bereid is een onderzoek naar of behandeling voor tuberculose te ondergaan en daaraan mee te werken. Uitgezonderd van de binnenkomstscreening op tuberculose zijn vreemdelingen uit de Europese Unie,  Europese Economische Ruimte (IJsland, Liechtenstein en Noorwegen), Australië, Canada, Israël, Japan, Monaco, Nieuw Zeeland, Suriname, de Verenigde Staten van Amerika en Zwitserland, en overige staten die op de landenlijst van de CPT zijn uitgezonderd. De landenlijst maakt onderscheid in screeninglanden voor immigranten en asielzoekers.Periodieke evaluatieDe Wbo vereist periodieke evaluatie van het screeningsbeleid.  De laatste evaluatie betrof de periode 2019-2023:De tbc-prevalentie bij de screening immigranten uit landen met een WHO-geschatte tbc-incidentie van ≥ 100 per 100.000 inwoners was 79 per 100.000 gescreende personen (61 bij immigranten uit landen met een tbc-incidentie van 100-199/100.000 en 89 bij immigranten uit landen met een tbc-incidentie van ≥ 200-199/100.000). (Mulder 2025).De waargenomen tbc-prevalentie bij immigranten jonger dan 12 jaar was 11 per 100.000 gescreende personen; de TBI-prevalentie bedroeg 0,6%. De CPT heeft op basis van deze opbrengst het ministerie geadviseerd de tuberculosescreening bij immigranten jonger dan 12 jaar af te schaffen.Procedure binnenkomstscreening en vervolgscreeningEen immigrant heeft bij de Nederlandse ambassade of consulaat in eigen land een toegangs- en verblijfsprocedure (TeV) gestart. Bij aankomst in Nederland dient de immigrant zich binnen drie werkdagen te melden bij de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND) van de politie van de gemeente waar hij of zij verblijft. Indien van toepassing verstrekt de IND de immigrant de instructies en de formulieren voor het tuberculoseonderzoek bij de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD). Het tbc-onderzoek moet binnen drie maanden na de datum waarop de aanvraag voor een verblijfsvergunning is toegewezen worden gedaan. Voor het onderzoek moet de immigrant zelf een afspraak maken bij de GGD. De GGD geeft een verklaring af voor de IND, dat men voor onderzoek is geweest; hierbij worden geen medische gegevens verstrekt.De eerste screening bij binnenkomst is het beste moment om de betrokkene te informeren en tevens de TBI screening aan te bieden, om een optimale dekkingsgraad van de screening te bereiken.Immigranten bij die op TBI zijn onderzocht hoeven niet voor röntgenologische vervolgscreening opgeroepen te worden, tenzij er een TBI is aangetoond en geen preventieve behandeling wordt gestart.De röntgenologische vervolgscreening is halfjaarlijks gedurende twee jaar.LiteratuurMulder AC, Schimmel H, De Vries G. Evaluatie tuberculosescreening immigranten en asielzoekers, 2019-2023. Bilthoven: RIVM; 2025.