Tuberculose is een meldingsplichtige ziekte in Nederland. Het RIVM houdt elk jaar bij hoeveel mensen tuberculose krijgen. Op deze pagina staan de cijfers van 2024, vergeleken met de jaren ervoor.
In 2024 werden er in Nederland 768 patiënten gemeld met tuberculose (tbc). Dit waren 4,3 patiënten per 100.000 inwoners. Het aantal meldingen was daarmee:
- Hoger dan tijdens de coronapandemie (2020-2022: gemiddeld 643 patiënten per jaar; 3,7 per 100.000 inwoners).
- Op hetzelfde niveau als vóór de coronapandemie (2019: 754 meldingen met eveneens een incidentie van 4,3 per 100.000 inwoners).
Kenmerken van patiënten met tuberculose in 2024
Geslacht en leeftijd
Net als in voorgaande jaren hadden in 2024 meer mannen dan vrouwen tuberculose (tabel 1). De mediane leeftijd van de tbc (Tuberculose)-patiënten was 36 jaar (25-75% kwartiel: 24-50 jaar). Dit betekent dat de helft van de patiënten 36 jaar of jonger was. Er waren 35 kinderen jonger dan 15 jaar. Daarvan waren er 15 jonger dan 5 jaar (n=10 in 2022, n=9 in 2023). Er waren in 2024 relatief meer patiënten ouder dan 65 jaar (15% ten opzichte van 13% in 2022 en 12% in 2023).
| 2022 N (%) | 2023 N (%) | 2024 N (%) | |
|---|---|---|---|
| Gemiddelde populatie per jaar volgens CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) (x 1.000.000) | 17,7 | 17,9 | 18 |
| Totaal aantal tbc-patiënten | 635 | 703 | 768 |
| Incidentie (per 100.000 inwoners) | 3,6 | 3,9 | 4,3 |
| Geslacht ratio (man t.o.v. vrouw) | 1,6 | 1,7 | 1,7 |
| Mediane leeftijd (jaren) | 39 | 35 | 36 |
| Leeftijd <15 jaar | 21 (3,3) | 24 (3,4) | 35 (4,6) |
| Leeftijd ≥65 jaar | 84 (13) | 86 (12) | 115 (15) |
| In buitenland geboren* | 509 (80) | 574 (82) | 622 (81) |
| Incidentie (per 100.000 inwoners) personen geboren in Nederland | 0,8 | 0,9 | 1 |
| Incidentie (per 100.000 inwoners) personen geboren in het buitenland | 20 | 20,2 | 20,9 |
| Woonplaats in grote steden (a) | 147 (23) | 160 (23) | 202 (26) |
Geboorteland
Immigranten en asielzoekers uit landen waar tuberculose veel voorkomt, worden bij binnenkomst in Nederland verplicht onderzocht op tuberculose. In 2024 was 81% (n=622) van alle patiënten in het buitenland geboren. Van één patiënt was het geboorteland (nog) niet geregistreerd. Figuur 2 laat door de jaren heen zien hoeveel tbc-patiënten in Nederland waren geboren en hoeveel niet. Het aantal tbc-patiënten geboren in Nederland in 2024 was hoger (n=145) dan in 2023 (n=128). Het procentuele aandeel van patiënten geboren in Nederland bleef nagenoeg gelijk; 18% in 2023 en 19% in 2024.
De grootste groepen patiënten geboren in het buitenland kwamen uit:
- Eritrea (n=96)
- Somalië (n=45)
- Marokko (n=44)
In figuur 3 staat de top 5 van geboortelanden van de patiënten van 2024 vergeleken met de jaren 2019 tot en met 2023. Onder de patiënten uit Eritrea en Somalië, landen waar tuberculose veel voorkomt, waren veel asielzoekers die korter dan 2,5 jaar in Nederland waren op het moment van diagnose: 59 van de 96 patiënten uit Eritrea en 20 van de 45 patiënten uit Somalië. Van deze groep was bijna de helft (46%) jonger dan 18 jaar.
Tuberculose bij vluchtelingen uit Oekraïne
In 2024 werden 15 tbc (Tuberculose)-patiënten met geboorteland Oekraïne gemeld. Dertien van hen kregen de diagnose in Nederland. Twee patiënten hadden de diagnose al vóór de komst naar Nederland en vervolgden de behandeling in Nederland. In 2022 waren er 13 patiënten en in 2023 waren dat er 20 (figuur 4). Het aantal Oekraïense tbc-patiënten in Nederland is lager dan verwacht op basis van de geschatte incidentie in Oekraïne (73 per 100.000 inwoners). Van maart 2022 tot en met december 2024 werden er in totaal bijna 119.000 vluchtelingen uit Oekraïne geregistreerd in Nederland. Vluchtelingen uit Oekraïne worden niet standaard op tuberculose onderzocht bij binnenkomst in Nederland.
Verdeling van patiënten over Nederland
In 2024 was de incidentie van tuberculose per 100.000 inwoners het hoogste in Oost-Groningen (52 patiënten per 100.000 inwoners). Daar staat in Ter Apel het grootste aanmeldcentrum voor asielzoekers in Nederland. Asielzoekers (en immigranten) uit landen waar tuberculose veel voorkomt, worden bij binnenkomst in Nederland verplicht onderzocht op tuberculose (figuur 5).
Zoals in voorgaande jaren woonde in 2024 meer dan 20% (n=202, 26%) van de tbc (Tuberculose)-patiënten in één van de vier grote steden (tabel 1), In 2024 is de tbc-incidentie in alle vier de grote steden gestegen ten opzichte van 2023 en lag alleen in Amsterdam onder de 10 per 100.000 inwoners.
- Amsterdam (6,3 per 100.000 inwoners)
- Rotterdam (10,1 per 100.000 inwoners)
- Den Haag (11,4 per 100.000 inwoners)
- Utrecht (10,2 per 100.000 inwoners)
Regionale verschillen in kenmerken van tbc-patiënten
In tabel 2 staan de belangrijkste kenmerken van de tbc-patiënten in de vier Regionaal Expertise Centrum (REC)-regio’s vergeleken met het gemiddelde voor heel Nederland. De incidentie van tuberculose is het hoogst in de twee meest verstedelijkte REC (Regionaal Expertise Centrum)-regio’s (Noord-West en Zuid-Holland).
| Noord-Oost N (%) | Noord-West N (%) | Zuid- Holland N (%) | Zuid N (%) | Heel Nederland* N (%) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Gemiddeld aantal inwoners in 2024 | 5.118.108 | 4.842.463 | 3.851.929 | 4.180.986 | 17.993.485 |
| Totaal aantal patiënten 2024 en % van totaal in Nl | 181 (24) | 224 (29) | 213 (28) | 150 (20) | 768* (100) |
| Incidentie per 100.000 | 3,5 | 4,6 | 5,5 | 3,6 | 4,3 |
| Geslacht ratio (man t.o.v. vrouw) | 2,6 | 1,3 | 1,6 | 2,1 | 1,7 |
| Leeftijd < 15 jaar | 5 (2,8) | 11 (4,9) | 9 (4,2) | 10 (6,7) | 35 (4,6) |
| Leeftijd ≥ 65 jaar | 17 (9) | 37 (17) | 42 (20) | 19 (13) | 115 (15) |
| In buitenland geboren^ | 151 (83) | 224 (81)# | 166 (78) | 124 (83) | 622 (81)# |
Nationaal plan tuberculosebestrijding
In het Nationaal plan tuberculosebestrijding 2021-2025 is als doel gesteld dat het aantal patiënten per 100.000 inwoners (de incidentie) in 2025 nog maar de helft is van het aantal in 2015. De incidentie van 5,1 per 100.000 in 2015 moet dus naar een incidentie van 2,6 per 100.000 in 2025.De incidentie van 4,3 per 100.000 in 2024 loopt achter op schema om dit doel te halen (figuur 7).