De meeste infecties worden veroorzaakt door een virus, zoals bij verkoudheid of griep. Andere infecties ontstaan door bacteriën, zoals bij een blaasontsteking of longontsteking. Infecties die worden veroorzaakt door bacteriën kunnen worden bestreden met antibiotica. Ze doden de bacteriën of remmen hun groei. Als een antibioticum regelmatig tegen een bacterie wordt gebruikt, kan die bacterie ‘resistent’ worden. De bacterie is dan niet meer gevoelig voor het antibioticum. Wanneer je een infectie krijgt met zo’n resistente bacterie, helpen de antibiotica niet meer. De resistente bacteriën worden niet geremd, waardoor je erg ziek kunt worden. Dit soort infecties zijn dan moeilijker te behandelen.

We weten dat steeds meer bacteriën niet meer goed reageren op antibiotica. Dit komt doordat er in de wereld veel te vaak antibiotica gebruikt worden als het eigenlijk niet nodig is. Doordat steeds meer bacteriën ongevoelig (resistent) worden voor antibiotica, wordt het in de toekomst steeds moeilijker om ‘simpele’ infecties te bestrijden. Daarom is het belangrijk dat we in Nederland, maar ook wereldwijd, actie ondernemen om resistentie tegen te gaan. Zo schrijven artsen alleen antibiotica voor als dat echt nodig is. Daarnaast is het belangrijk dat je als patiënt antibiotica op de juiste manier gebruikt en dus het advies van je arts opvolgt. Ook kan je helpen om de verspreiding van resistente bacteriën van de ene naar de andere persoon te voorkómen door handhygiëne maatregelen toe te passen.

Eén antibioticum werkt tegen één of meerdere soorten bacteriën. Het ligt dus aan de soort bacterie die de infectie veroorzaakt, welk type antibioticum nodig is om de infectie te bestrijden. Bacteriën die resistent zijn tegen eerstekeuze antibiotica of tegen meerdere groepen antibiotica noemen we bijzonder resistente micro-organismen (BRMO). Voorbeelden van bekende BRMObijzonder resistente micro-organismen’s zijn:

Wanneer een bacterie resistent wordt tegen alle beschikbare antibiotica, kunnen we een infectie met deze bacterie niet meer behandelen. Daarom wordt er onderzoek gedaan naar alternatieven. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van bacteriofagen.

Filmpje: Wat is antibioticaresistentie?

Bacteriën komen overal voor.
Van sommige kun je ziek worden.
Om weer beter te worden zijn soms antibiotica nodig.
Sommige bacteriën zijn ongevoelig voor antibiotica.
Dat heet resistent.
Als antibiotica te vaak worden gebruikt, dan komen er steeds meer resistente bacteriën.
De antibiotica werken niet meer en het wordt moeilijker om weer beter te worden.
Daarom is het belangrijk dat artsen antibiotica alleen voorschrijven wanneer dat écht nodig is.
Ben je besmet met een resistente bacterie?
Dan kun je deze ongemerkt verder verspreiden.
Dit is vooral gevaarlijk voor kwetsbare mensen, zoals ouderen en zieken.
Wat kun je doen tegen antibioticaresistentie?
Gebruik alleen antibiotica als je arts dit voorschrijft,
Neem geen restjes antibiotica of antibiotica van anderen,
Was regelmatig je handen.
Vooral wanneer je contact hebt met kwetsbare mensen.
Meer weten?
Ga naar rivm.nl/antibioticaresistentie

Ziekteverschijnselen

Alle mensen kunnen resistente bacteriën bij zich dragen, maar niet iedereen wordt daar ziek van. Daarom weten veel mensen niet dat zij resistente bacteriën bij zich dragen. Het is mogelijk dat je resistente bacteriën bij je draagt en deze na verloop van tijd weer kwijt raakt. Echter, in sommige gevallen kan een infectie tot (ernstige) ziekte of sterfte leiden, maar hoe vaak dit voorkomt is onbekend. Dit komt omdat mensen vaak overlijden met resistente bacteriën en niet door resistente bacteriën. Kwetsbare mensen die al verzwakt of ziek zijn hebben een grotere kans dat een infectie leidt tot (ernstige) ziekte of sterfte. Het is daarom belangrijk om te zorgen dat, wanneer je een resistente bacterie bij je draagt,  je deze niet verspreidt naar anderen. In de zorg komen we de voor infecties meest kwetsbare mensen het meest tegen. Hier zijn daarom goede infectiepreventie en gepast gebruik van antibiotica van belang.

Besmetting en juist gebruik antibiotica

Mensen raken op verschillende manieren besmet met een resistente bacterie. Bijvoorbeeld door opname in een verpleeghuis, een ziekenhuis (in het buitenland), of door contact met (boerderij)dieren. Vaak gebeurt het zonder dat het merkbaar is. Je kunt dus besmet raken met een resistente bacterie, ook al heb je nog nooit zelf antibiotica gebruikt. Vooral voor kwetsbare mensen, zoals ouderen en zieken, kan dit problemen veroorzaken.

  • Gebruik alleen antibiotica als dat volgens de arts noodzakelijk is. Overleg dus altijd eerst met een arts, ook in het buitenland.
  • Neem dagelijks de voorgeschreven hoeveelheid in en doe dat op het juiste tijdstip. Sla geen inname over.
  • Stop een antibioticumkuur nooit op eigen initiatief. Eerder stoppen is soms mogelijk, maar overleg daarover altijd eerst met een arts.
  • Gebruik geen restjes antibiotica of antibiotica van anderen. Bij elke infectie moet een arts beoordelen of een antibioticumkuur nodig is, welk antibioticum geschikt is en hoe lang de kuur moet duren.
  • Zorg voor goede handhygiëne om verspreiding te voorkómen; was bijvoorbeeld je handen met zeep na een toiletbezoek.

Hoe voorkom je verspreiding van resistente bacteriën?

(Beeldtitel: Hoe voorkom je verspreiding van resistente bacteriën? Een animatie. Voice-over:)

STILTE

RUSTIGE MUZIEK

VOICE-OVER: Bacteriën, daar kun je ziek van worden.

Sommige bacteriën zijn resistent.

Dan werkt behandeling met antibiotica niet goed, of zelfs helemaal niet.

Daardoor kun je heel ziek worden, of zelfs overlijden.

(Een poppetje valt om.)

Je kunt resistente bacteriën ook bij je dragen zonder dat je daar direct ziek van wordt.

Maar ze kunnen zich dan wel verspreiden.

Verspreiding van resistente bacteriën is gevaarlijk vooral voor mensen met een zwakke gezondheid.

Je kunt resistente bacteriën krijgen via bijvoorbeeld een opname in een verpleeghuis of ziekenhuis bij ziekenhuisopnames in het buitenland of door contact met landbouwhuisdieren.

Daarom is goede hygiëne, zoals handen wassen, belangrijk.

Is iemand besmet met zo'n resistente bacterie dan is het belangrijk dit snel te weten om zo verspreiding te voorkomen.

Daarom vragen artsen naar mogelijke contacten met resistente bacteriën.

Of je behandeld bent in andere verpleeghuizen of ziekenhuizen of in een ziekenhuis in het buitenland bent geweest of contact hebt gehad met landbouwhuisdieren.

Iedereen moet hier alert op zijn.

Zo houden we de kans op verspreiding klein.

(Beeldtekst: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. www.rivm.nl/antibioticaresistentie.)

Resistentie in Nederland

Antibioticaresistentie is een wereldwijd probleem. Uit cijfers van het Europese Centrum voor Infectieziektebestrijding blijkt dat de resistentiecijfers in Nederland voor de belangrijkste resistente bacteriën laag zijn in vergelijking met andere Europese landen. In Nederland worden relatief weinig antibiotica gebruikt. Hier is het alleen verkrijgbaar als een arts dit voorschrijft. Ook is er in de gezondheidzorg veel aandacht voor goede hygiënemaatregelen. We weten dat bacteriën wereldwijd in toenemende mate ongevoelig worden voor antibiotica. Daarom blijft bestrijding van antibioticaresistentie hoog op de agenda. Resistente bacteriën komen overal voor: in dieren, gezondheidszorg, voeding, milieu, innovatie en internationaal. Dat maakt een integrale aanpak (One Health) noodzakelijk. Maatregelen worden in al deze relevante domeinen genomen.

Informatie voor professionals

ABR in de zorg

ABRantibioticaresistentie in de zorg

ABR in dieren, voedsel en milieu

Varkens
ABRantibioticaresistentie in dieren, voedsel en milieu

Internationale samenwerking ABR

Meerdere wereldbollen
Internationale samenwerking ABRantibioticaresistentie

Nationale aanpak antibioticaresistentie

pillendoosjes
Nationale aanpak ABRantibioticaresistentie