Luchtverontreiniging is schadelijk voor mens en natuur. Daarom is het belangrijk om de uitstoot van vervuilende stoffen te beperken. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu monitort de hoeveelheid van deze stoffen in de lucht, onderzoekt effecten van luchtverontreiniging en levert kennis waarop overheden maatregelen kunnen baseren.

Thumbnail

De concentratie van vervuilende stoffen in de Nederlandse lucht nam de afgelopen decennia af, omdat veel bedrijven en ook wegverkeer schoner zijn geworden. Ondanks die verbetering brengt luchtverontreiniging nog steeds schade toe aan natuur en de gezondheid van mensen.

Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu schat dat jaarlijks een paar duizend Nederlanders enkele maanden eerder overlijden als gevolg van luchtverontreiniging. Langdurige blootstelling aan fijn stof verergert bestaande ziekten, zoals aandoeningen van hart- en vaatstelsel en luchtwegen en longen. In de natuur bedreigt luchtverontreiniging de diversiteit aan planten- en dierensoorten.

Meten en modelleren luchtkwaliteit

Het RIVM meet en presenteert samen met andere overheden de luchtkwaliteit in Nederland. Met behulp van modellen berekent het RIVM de luchtkwaliteit op iedere plek in Nederland. De modellen worden daarbij met de meetgegevens geijkt.

Daarnaast ondersteunt het RIVM iedereen die zelf luchtkwaliteit wil meten. Via het kennisportaal Samen meten aan luchtkwaliteit stellen we informatie beschikbaar over sensoren, relevante stoffen en het gebruik van data. Ook stimuleren we de uitwisseling van kennis over nieuwe meetmethoden door partijen bijeen te brengen.

Gezondheidseffecten van luchtverontreiniging

Het RIVM onderzoekt de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging met toxicologisch en epidemiologisch onderzoek. Met toxicologisch onderzoek geven we antwoord op de vraag: hoe schadelijk is het als je wordt blootgesteld aan een stof en wat zijn de schadelijke effecten precies? Dit onderzoek bestaat uit het doen van proeven in het laboratorium.

Met epidemiologisch onderzoek onderzoeken we de daadwerkelijke effecten die mensen die aan luchtverontreiniging zijn blootgesteld, ondervinden. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door het combineren en doorrekenen van grote datasets.

App Luchtkwaliteit

(Beeldtitel: De app 'Mijn Luchtkwaliteit'. Wat kun je ermee? Jennifer:)

RUSTIGE MUZIEK

JENNIFER: Ik krijg het heel benauwd van uitlaatgassen van auto's en met name scooters, en je krijgt dan echt zo'n gevoel alsof je door zo'n hele dikke stofdoek ademt, eigenlijk, als je daarachter staat.
VOICE-OVER: Jennifer heeft longklachten.
Voor haar is het belangrijk om te weten hoe de luchtkwaliteit is zodat ze zich daarop kan voorbereiden. Daarvoor gebruikt ze de luchtkwaliteit-app.
HANS BERKHOUT: De luchtkwaliteit-app is een samenwerking van verschillende partijen. Daarnaast hebben we ook nog advies gevraagd van het Longfonds en Milieudefensie.

(Een mobiel met de app erop.)

Wij wilden dat mensen mee konden doen met de meetwaarden in de app.
Daarom hebben we een luchtkwaliteitsindex gemaakt die gezondheid koppelt aan de meetwaarden.
Op deze manier kunnen mensen zelf beter bepalen wanneer ze gaan sporten of een drukke weg mijden. En dat is wat we voor ogen hadden.
De ozon is 5, dus dat is matig.
En de luchtkwaliteit is dan ook direct 5.
VOICE-OVER: Jennifer gebruikt de app vooral om te kijken of haar klachten direct te maken hebben met de luchtkwaliteit in haar omgeving.
JENNIFER: Ik ben er met name naar op zoek gegaan toen ik echt een zomer het heel benauwd had.
Echt zo erg dat ik niet meer kon slapen. En toen ben ik bij de app terechtgekomen en toen heb ik dat opgezocht en dat klopte wel aardig.
VOICE-OVER: Jennifer kijkt niet alleen naar haar eigen omgeving maar vergelijkt ook diverse locaties met elkaar om zo verschillen zichtbaar te krijgen.
JENNIFER: Ik ben op de luchtkwaliteit-app van RIVM aan het kijken op verschillende locaties, wat daar de luchtkwaliteit op dit moment is.
Ik gebruik de app ook op dagen dat ik het bijvoorbeeld heel benauwd heb om dan te kijken wat eigenlijk de luchtkwaliteit op dat moment is.
Of ik kijk een beetje vooruit om dan te kijken van: nou, kan het zijn dat het de komende dagen iets benauwder weer wordt en misschien moet ik dan wat meer astmamedicatie meenemen.
VOICE-OVER: Gebruikers kunnen dus met informatie van de app hun activiteit of medicatie aanpassen.
Ook kunnen ze instellen dat de app een waarschuwing geeft.
Nou ja, op de app zie je bijvoorbeeld ook dat de wegen zo af en toe heel rood kleuren dat je daar goed de uitstoot ziet.
Dus op dagen dat het echt heel benauwd is dan ga ik door het parkje naar het station fietsen.
VOICE-OVER: De makers willen graag weten wat u van de app vindt.
Heb je ook nog een tip voor ons?
-Ja.
Bij 'Mijn locatie', bij de 'Luchtkwaliteit' zie ik staan: Bent u gevoelig voor luchtverontreiniging, overweeg dan lichamelijke inspanning te verminderen.
Ik denk juist dat beweging in Nederland juist toegejuicht moet worden in plaats van verminderd dus ik zou juist zeggen: Wanneer kan je dan wel bewegen en waar kan je dan wel bewegen als je dat niet nu en niet hier kan?
Goeie tip. Heeft u ook nog een tip voor ons?
Mail ons dan op info@luchtmeetnet.nl.

(Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het beeld wordt lichtblauw met wit. Beeldtekst: Download de app in de appstore. Meer informatie: www.luchtmeetnet.nl. Hester Volten en Miranda Braam. Een productie van het RIVM. Copyright 2017. De zorg voor morgen begint vandaag.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT NOG EVEN VERDER EN EBT WEG

(Daarnaast staan de logo's van de DCMR milieudienst Rijnmond, de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant, de GGD Amsterdam, de Omgevingsdienst Regio Arnhem en het wapen van de provincie Limburg.)

Luchtkwaliteitskaarten

Uitleg van de luchtkwaliteitskaarten en gegevens die te vinden zijn op de offici‘le website luchtmeetnet.nl en de experimentele website samenketen.rivm.nl/uurkaart/

Luchtkwaliteit

Het RIVM monitort de uitstoot van vervuilende stoffen in de lucht, onderzoekt effecten van luchtverontreiniging op mens en natuur en levert de kennis waarop overheden hun maatregelen baseren.

(Beeldtekst: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Een duinlandschap vanuit de lucht. Kinderen spelen op het strand. Een meisje wordt ingesmeerd. Gerrit Hiemstra:)

VREDIGE MUZIEK

GERRIT HIEMSTRA: Het is zo dat morgen een kans is op matige smog in het midden van het land. Dat is een bericht van het RIVM dat vandaag naar buiten kwam. En dat is voor de meeste mensen geen probleem maar als je last van de luchtwegen hebt, is dat wel een probleem.

(Beeldtitel: Luchtkwaliteit. Een hemel met grijze en witte wolken. Voice-over:)

DE VREDIGE MUZIEK EBT WEG

VOICE-OVER: Slechte luchtkwaliteit is een gevaar voor het welzijn van mensen. Verkeer, industrie en veehouderij zijn bronnen die de luchtkwaliteit negatief beïnvloeden. Het RIVM meet de kwaliteit van de lucht in Nederland en adviseert overheden. Dat is een complex proces.

De kracht van het RIVM is dat het de totale keten bestrijkt.

KEES VAN LUIJK: Wij meten de kwaliteit van de lucht en van bodem- en grondwater. Dat zetten wij ook in een rekenmodel en in dat rekenmodel zitten eigenlijk alle bronnen. Dus het verkeer, de industrie en alle andere bronnen die er zijn en op die manier kunnen wij zowel met rekenen als met berekening dat geheel goed en betrouwbaar in kaart brengen en dat is ook weer de basis voor ons om het beleid te adviseren om eventueel bij te sturen en de kwaliteit van het milieu te verbeteren.
VOICE-OVER: Het RIVM onderzoekt de gevolgen van luchtverontreiniging voor de mens, want de impact is groot. Langdurige blootstelling aan fijnstof kan aandoeningen aan het hart- en vaatstelsel luchtwegen en longen verergeren. De verbetering van de luchtkwaliteit is vastgelegd in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit het NSL. Die luchtkwaliteit bewaakt het RIVM in het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit.
Zestig vaste meetstations registreren de stoffen in de lucht. Deze metingen gebruikt het RIVM ook in modellen.

(Een man opent een metalen kastdeur. Iemand trekt een ronde filter met een witte kunststof rand uit een houder.)

DE VREDIGE MUZIEK GAAT OVER IN LEVENDIGE MUZIEK

Bij het dorp Cabauw in de Lopikerwaard is een speciale meetlocatie.
Hier staat de 213 meter hoge Cabauw-mast van het KNMI.
Op verschillende hoogtes van de mast zijn instrumenten opgesteld voor metingen van onder andere fijnstof, stikstofoxide, luchtvochtigheid en wind.

(Verkeer rijdt langs een fabriek met rokende schoorstenen.)

DE LEVENDIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Het RIVM meet ook met mobiele apparatuur zoals hier, onder de rook van Pernis. Met behulp van laserlicht wordt de emissie van zwaveldioxide in en rond de verschillende rookpluimen gescand.

Systematisch scant de apparatuur een vooraf bepaald segment van de lucht.

(Een duinlandschap vanuit de lucht gevolgd door een rivierlandschap. Margreet van Zanten:)

DE LEVENDIGE MUZIEK SPEELT VERDER

MARGREET VAN ZANTEN: De meeste mensen weten wel dat luchtverontreiniging slecht kan zijn voor de mens maar daarnaast is er inderdaad ook een effect op de natuur.

In de lucht zitten namelijk allemaal stoffen, zoals bijvoorbeeld ammoniak en die vormen tezamen de stikstofproblematiek.
Als namelijk die stikstofhoudende deeltjes neerkomen in natuurgebieden verstoren ze daar het natuurlijke evenwicht dat heerst en dat leidt dan tot een verarmd ecosysteem.

(Een man rijdt door een bos.)

VOICE-OVER: Internationaal zijn maatregelen genomen om de verarming van het ecosysteem terug te dringen.
Met het TrendMeetnet Verzuring kan gekeken worden welke effecten de maatregelen hebben op lange termijn.
De bemonstering van het grondwater is daarvoor een betrouwbare methode.

(De man giet vloeistof vanuit een slang met een tuit in een plastic flesje.)

DE LEVENDIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Het Meetnet Ammoniak in Natuurgebieden registreert luchtconcentraties van ammoniak.
Dat gaat op een eenvoudige manier.
De buisjes met filter worden meegenomen naar het RIVM.
Deze methode geeft met 236 meetpunten een betrouwbaar beeld van de concentratie ammoniak in heel Nederland.
Het Europese natuurbeleid voor stikstof is in Nederland vastgelegd in de Programmatische Aanpak Stikstof, de PAS.
VAN ZANTEN: Binnen de PAS is het heel belangrijk dat de stikstof die neerslaat in de gebieden, afneemt daar is eigenlijk het hele programma op gebouwd en het RIVM speelt een belangrijke rol in het monitoren of dat daadwerkelijk gebeurt.
VOICE-OVER: Vervuilde lucht houdt zich niet aan landsgrenzen.
Internationaal beleid is daarom een vereiste.
VAN LUIJK: Dat betekent ten eerste dat we het met elkaar op dezelfde manier moeten meten en rekenen, dat we dat met elkaar goed bespreken dat doen we ook regelmatig in internationale overleggen en dat is ook de basis voor ons internationale milieubeleid en ons Europese milieubeleid.
VOICE-OVER: Het gaat in Nederland de goede kant op met de kwaliteit van lucht, bodem en water.
De adviesrol van het RIVM en onafhankelijk onderzoek dragen structureel bij aan een schoner milieu.

(Op een oranje achtergrond verschijnt in blauwe letters de beeldtekst: De zorg voor morgen begint vandaag. De tekst verdwijnt en het beeld wordt wit.)