In Noord-Brabant en Noord-Limburg wonen veel mensen in de buurt van één of meer veehouderijen. Sommige mensen vragen zich af of het ongezond is om in de buurt van een veehouderij te wonen.

In 2016 verscheen het rapport 'Veehouderij en gezondheid omwonenden (VGOLivestock farming and the health of local residents)'. In 2017 verscheen een tweede rapport; 'Veehouderij en gezondheid omwonenden - aanvullende analyses'.

In 2019 zijn verschillende vervolgonderzoeken gestart om oorzaken te vinden voor eerdere resultaten. In de huidige onderzoeken gaan we na waarom mensen die wonen in de buurt van geitenhouderijen vaker een longontsteking hebben. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Universiteit Utrecht, Wageningen URWageningen University en Research centre en NivelNederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg voeren samen de VGO onderzoeken uit.

Belangrijkste resultaten

Uit alle VGOLivestock farming and the health of local residents onderzoeken gezamenlijk komen de volgende resultaten.

Meer longontsteking
Rond geitenhouderijen komt vaker longontstekingen voor. In sommige onderzoeken zien we dat ook voor pluimveehouderijen, maar in mindere mate dan bij geitenhouderijen. Gemiddeld zijn er elk jaar 1650 mensen met een longontsteking op 100.000 inwoners. Van de 1650 longontstekingen worden er ruim 200 veroorzaakt doordat mensen in de buurt wonen van geitenhouderij of pluimveehouderij. Bij geiten is de oorzaak onbekend. Het is onwaarschijnlijk dat het door Q-koorts komt. In de vervolgonderzoeken die in 2019 zijn gestart wordt naar oorzaken van de longontstekingen gezocht.

Minder astma en allergie
Bij mensen die dicht bij een veehouderij wonen komen astma en neusallergie minder voor.

Minder goede longfunctie
Mensen die in de buurt van minimaal 15 veehouderijen wonen hebben een minder goede longfunctie. Ook is de longfunctie lager bij als er veel ammoniak in de lucht is. Ammoniak komt uit mest. De afstand tot de veehouderij is hierbij niet van invloed.

Niet vaker ziekteverwekkers
Een aantal ziekteverwekkers komen niet vaker voor bij mensen die dichtbij veehouderijen wonen in vergelijking met de algemene bevolking. Het gaat om hepatitis E-virus infecties, de resistente ESBLExtended spectrum beta-lactamases-bacteriën en Clostridium difficile. Resistente bacteriën zijn ongevoelig voor een aantal antibiotica en daarom moeilijker te behandelen.

Hieronder vind je een lijst met externe wetenschappelijke publicaties over VGOLivestock farming and the health of local residents.

Let op: sommige publicaties zijn alleen te bereiken door middel van inlog of betaling.

  1. Baliatsas, C., F. Borlee, C. E. van Dijk, B. van der Star, J. P. Zock, L. A. M. Smit, P. Spreeuwenberg, D. Heederik, and C. J. Yzermans. "Comorbidity and Coexisting Symptoms and Infections Presented in General Practice by Copdchronic obstructive pulmonary disease Patients: Does Livestock Density in the Residential Environment Play a Role?" Int J Hyg Environ Health 220, no. 4 (Jun 2017): 704-10. https://dx.doi.org/10.1016/j.ijheh.2017.02.005.
  2. Baliatsas, C., L. A. M. Smit, M. L. A. Duckers, C. E. van Dijk, D. Heederik, and C. J. Yzermans. "Patients with Overlapping Diagnoses of Asthma and Copd: Is Livestock Exposure a Risk Factor for Comorbidity and Coexisting Symptoms and Infections?" BMC Pulm MedMedical Exposure Directive 19, no. 1 (Jun 10 2019): 105. https://dx.doi.org/10.1186/s12890-019-0865-z.
  3. Boers, D., L. Geelen, H. Erbrink, L. A. Smit, D. Heederik, M. Hooiveld, C. J. Yzermans, M. Huijbregts, and I. M. Wouters. "The Relation between Modeled Odor Exposure from Livestock Farming and Odor Annoyance among Neighboring Residents." Int Arch Occup Environ Health 89, no. 3 (Apr 2016): 521-30. https://dx.doi.org/10.1007/s00420-015-1092-4.
  4. Borlée, Floor, C. Joris Yzermans, Floor S. M. Oostwegel, François Schellevis, Dick Heederik, Lidwien A. M. Smit, and VGO Consortium. "Attitude toward Livestock Farming Does Not Influence the Earlier Observed Association between Proximity to Goat Farms and Self-Reported Pneumonia." 3, no. 2 (2019): e041. https://dx.doi.org/10.1097/ee9.0000000000000041.
  5. Borlee, F., C. J. Yzermans, B. Aalders, J. Rooijackers, E. Krop, C. B. M. Maassen, F. Schellevis, B. Brunekreef, D. Heederik, and L. A. M. Smit. "Air Pollution from Livestock Farms Is Associated with Airway Obstruction in Neighboring Residents." Am J Respir Crit Care Med 196, no. 9 (NovNederlandse Orthopaedische Vereniging 1 2017): 1152-61. https://dx.doi.org/10.1164/rccm.201701-0021OC.
  6. Borlee, F., C. J. Yzermans, E. Krop, B. Aalders, J. Rooijackers, J. P. Zock, C. E. van Dijk, C. B. Maassen, F. Schellevis, D. Heederik, and L. A. Smit. "Spirometry, Questionnaire and Electronic Medical Record Based Copd in a Population Survey: Comparing Prevalence, Level of Agreement and Associations with Potential Risk Factors." PLoSPlos One One 12, no. 3 (2017): e0171494. https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0171494.
  7. Borlee, F., C. J. Yzermans, E. J. M. Krop, C. B. M. Maassen, F. G. Schellevis, D. J. J. Heederik, and L. A. M. Smit. "Residential Proximity to Livestock Farms Is Associated with a Lower Prevalence of Atopy." Occup Environ Med 75, no. 6 (Jun 2018): 453-60. https://dx.doi.org/10.1136/oemed-2017-104769.
  8. Borlee, F., C. J. Yzermans, C. E. van Dijk, D. Heederik, and L. A. Smit. "Increased Respiratory Symptoms in Copd Patients Living in the Vicinity of Livestock Farms." EurErasmus Universiteit Rotterdam Respir J 46, no. 6 (Dec 2015): 1605-14. https://dx.doi.org/10.1183/13993003.00265-2015.
  9. de Rooij, M. M. T., L. A. M. Smit, H. J. Erbrink, T. J. Hagenaars, G. Hoek, N. W. M. Ogink, A. Winkel, D. J. J. Heederik, and I. M. Wouters. "Endotoxin and Particulate Matter Emitted by Livestock Farms and Respiratory Health Effects in Neighboring Residents." Environ Int 132 (Nov 2019): 105009. https://dx.doi.org/10.1016/j.envint.2019.105009.
  10. Freidl, G. S., I. T. Spruijt, F. Borlee, L. A. Smit, A. B. van Gageldonk-Lafeber, D. J. Heederik, J. Yzermans, C. E. van Dijk, C. B. Maassen, and W. van der Hoek. "Livestock-Associated Risk Factors for Pneumonia in an Area of Intensive Animal Farming in the Netherlands." PLoS One 12, no. 3 (2017): e0174796. https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0174796.
  11. Hooiveld, M., L. A. M. Smit, F. van der Sman-de Beer, I. M. Wouters, C. E. van Dijk, P. Spreeuwenberg, D. J. J. Heederik, and C. J. Yzermans. "Doctor-Diagnosed Health Problems in a Region with a High Density of Concentrated Animal Feeding Operations: A Cross-Sectional Study." Environ Health 15 (Feb 17 2016): 24. https://dx.doi.org/10.1186/s12940-016-0123-2.
  12. Hooiveld, M., C. van Dijk, F. van der Sman-de Beer, L. A. Smit, M. Vogelaar, I. M. Wouters, D. J. Heederik, and C. J. Yzermans. "Odour Annoyance in the Neighbourhood of Livestock Farming - Perceived Health and Health Care Seeking Behaviour." Ann Agric Environ Med 22, no. 1 (2015): 55-61. https://dx.doi.org/10.5604/12321966.1141369.
  13. Kalkowska, D. A., G. J. Boender, L. A. M. Smit, C. Baliatsas, J. Yzermans, D. J. J. Heederik, and T. J. Hagenaars. "Associations between Pneumonia and Residential Distance to Livestock Farms over a Five-Year Period in a Large Population-Based Study." PLoS One 13, no. 7 (2018): e0200813. https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0200813.
  14. Klous, G., L. A. M. Smit, F. Borlee, R. A. Coutinho, M. E. E. Kretzschmar, D. J. J. Heederik, and A. Huss. "Mobility Assessment of a Rural Population in the Netherlands Using GpsGlobal Positioning System Measurements." Int J Health Geogr 16, no. 1 (Aug 9 2017): 30. https://dx.doi.org/10.1186/s12942-017-0103-y.
  15. Klous, G., L. A. M. Smit, G. S. Freidl, F. Borlee, W. van der Hoek, I. Jzermans CJ, M. E. E. Kretzschmar, D. J. J. Heederik, R. A. Coutinho, and A. Huss. "Pneumonia Risk of People Living Close to Goat and Poultry Farms - Taking Gps Derived Mobility Patterns into Account." Environ Int 115 (Jun 2018): 150-60. https://dx.doi.org/10.1016/j.envint.2018.03.020.
  16. Pijnacker, R., J. Reimerink, L. A. M. Smit, A. B. van Gageldonk-Lafeber, J. P. Zock, F. Borlee, J. Yzermans, D. J. J. Heederik, C. B. M. Maassen, and W. van der Hoek. "Remarkable Spatial Variation in the Seroprevalence of Coxiella Burnetii after a Large Q Fever Epidemic." BMC Infect Dis 17, no. 1 (Nov 21 2017): 725. https://dx.doi.org/10.1186/s12879-017-2813-y.
  17. Post, P. M., L. Hogerwerf, A. Huss, R. Petie, G. J. Boender, C. Baliatsas, E. Lebret, D. Heederik, T. J. Hagenaars, I. Jzermans CJ, and L. A. M. Smit. "Risk of Pneumonia among Residents Living near Goat and Poultry Farms During 2014-2016." PLoS One 14, no. 10 (2019): e0223601. https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0223601.
  18. Smit, Lidwien A. M. and Dick Heederik. "Impacts of Intensive Livestock Production on Human Health in Densely Populated Regions." 1, no. 7 (2017): 272-77. https://dx.doi.org/10.1002/2017gh000103.
  19. Smit, L. A., M. Hooiveld, F. van der Sman-de Beer, A. W. Opstal-van Winden, J. Beekhuizen, I. M. Wouters, C. J. Yzermans, and D. Heederik. "Air Pollution from Livestock Farms, and Asthma, Allergic Rhinitis and Copd among Neighbouring Residents." Occup Environ Med 71, no. 2 (Feb 2014): 134-40. https://dx.doi.org/10.1136/oemed-2013-101485.
  20. Smit, L. A. M., G. J. Boender, W. A. A. de Steenhuijsen Piters, T. J. Hagenaars, E. G. W. Huijskens, J. W. A. Rossen, M. Koopmans, G. Nodelijk, E. A. M. Sanders, J. Yzermans, D. Bogaert, and D. Heederik. "Increased Risk of Pneumonia in Residents Living near Poultry Farms: Does the Upper Respiratory Tract Microbiota Play a Role?" Pneumonia (Nathan) 9 (2017): 3. https://dx.doi.org/10.1186/s41479-017-0027-0.
  21. Smit, L. A., F. van der Sman-de Beer, A. W. Opstal-van Winden, M. Hooiveld, J. Beekhuizen, I. M. Wouters, J. Yzermans, and D. Heederik. "Q Fever and Pneumonia in an Area with a High Livestock Density: A Large Population-Based Study." PLoS One 7, no. 6 (2012): e38843. https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0038843.
  22. van der Star, B. J., C. E. van Dijk, J. P. Zock, L. A. M. Smit, C. Baliatsas, D. J. J. Heederik, and C. J. Yzermans. "Healthcare Utilisation Prior to the Diagnosis of Inflammatory Bowel Diseases and the Influence of Livestock Exposure: A Longitudinal Case-Control Study." PLoS One 13, no. 4 (2018): e0195305. https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0195305.
  23. van Dijk, C. E., L. A. Smit, M. Hooiveld, J. P. Zock, I. M. Wouters, D. J. Heederik, and C. J. Yzermans. "Associations between Proximity to Livestock Farms, Primary Health Care Visits and Self-Reported Symptoms." BMC Fam Pract 17 (Feb 19 2016): 22. https://dx.doi.org/10.1186/s12875-016-0421-3.
  24. van Dijk, C. E., J. Garcia-Aymerich, A. E. Carsin, L. A. Smit, F. Borlee, D. J. Heederik, G. A. Donker, C. J. Yzermans, and J. P. Zock. "Risk of Exacerbations in Copd and Asthma Patients Living in the Neighbourhood of Livestock Farms: Observational Study Using Longitudinal Data." Int J Hyg Environ Health 219, no. 3 (May 2016): 278-87. https://dx.doi.org/10.1016/j.ijheh.2016.01.002.
  25. van Dijk, C. E., J. P. Zock, C. Baliatsas, L. A. M. Smit, F. Borlee, P. Spreeuwenberg, D. Heederik, and C. J. Yzermans. "Health Conditions in Rural Areas with High Livestock Density: Analysis of Seven Consecutive Years." Environ Pollut 222 (Mar 2017): 374-82. https://dx.doi.org/10.1016/j.envpol.2016.12.023.
  26. van Duijkeren, E., C. C. H. Wielders, C. M. Dierikx, Aham van Hoek, P. Hengeveld, C. Veenman, A. Florijn, A. Lotterman, L. A. M. Smit, J. T. van Dissel, C. B. M. Maassen, and S. C. de Greeff. "Long-Term Carriage of Extended-Spectrum Beta-Lactamase-Producing Escherichia Coli and Klebsiella Pneumoniae in the General Population in the Netherlands." Clin Infect Dis 66, no. 9 (Apr 17 2018): 1368-76. https://dx.doi.org/10.1093/cid/cix1015.
  27. van Gageldonk-Lafeber, A. B., W. van der Hoek, F. Borlee, D. J. Heederik, S. H. Mooi, C. B. Maassen, C. J. Yzermans, B. Rockx, L. A. Smit, and J. H. Reimerink. "Hepatitis E Virus Seroprevalence among the General Population in a Livestock-Denseaanvullende MRI screening bij vrouwen met hoge borstdensiteit Area in the Netherlands: A Cross-Sectional Population-Based Serological Survey." BMC Infect Dis 17, no. 1 (Jan 5 2017): 21. https://dx.doi.org/10.1186/s12879-016-2160-4.
  28. Wielders, C. C. H., Aham van Hoek, P. D. Hengeveld, C. Veenman, C. M. Dierikx, T. P. Zomer, L. A. M. Smit, W. van der Hoek, D. J. Heederik, S. C. de Greeff, C. B. M. Maassen, and E. van Duijkeren. "Extended-Spectrum Beta-Lactamase- and Pampc-Producing Enterobacteriaceae among the General Population in a Livestock-Dense Area." Clin Microbiol Infect 23, no. 2 (Feb 2017): 120 e1-20 e8. https://dx.doi.org/10.1016/j.cmi.2016.10.013.
  29. Zomer, T. P., V. A. N. Duijkeren E, C. C. H. Wielders, C. Veenman, P. Hengeveld, Van Der Hoek W, D. E. Greeff SC, L. A. M. Smit, D. J. Heederik, C. J. Yzermans, E. J. Kuijper, and C. B. M. Maassen. "Prevalence and Risk Factors for Colonization of Clostridium Difficile among Adults Living near Livestock Farms in the Netherlands." Epidemiol Infect 145, no. 13 (Oct 2017): 2745-49. https://dx.doi.org/10.1017/S0950268817001753.
  30. Zomer, T. P., C. C. Wielders, C. Veenman, P. Hengeveld, W. van der Hoek, S. C. de Greeff, L. A. Smit, D. J. Heederik, C. J. Yzermans, T. Bosch, C. B. Maassen, and E. van Duijkeren. "MrsaMethicillin-resistant Staphylococcus aureus in Persons Not Living or Working on a Farm in a Livestock-Dense Area: Prevalence and Risk Factors." J Antimicrob Chemother 72, no. 3 (Mar 1 2017): 893-99. https://dx.doi.org/10.1093/jac/dkw483.

Veehouderij en gezondheid omwonenden

(Beeldtitel: Veehouderij en de gezondheid van omwonenden. Een foto van kippen in gras. Voice-over:)

STILTE

VOICE-OVER: Het grote Nederlandse onderzoek Veehouderij en Gezondheid Omwonenden loopt in Brabant en Limburg omdat daar veel mensen relatief dicht in de buurt van veehouderijen wonen.
Het onderzoek gaat over de vraag of die bedrijven gezondheidsklachten bij mensen kunnen veroorzaken.
Het eerste VGO-rapport komt uit in juli 2016.
KITTY MAASSEN: In dit onderzoek hebben we bij ongeveer 100.000 mensen huisartsgegevens onderzocht.
Daarnaast hebben we uitgebreid onderzoek gedaan bij ongeveer 2.500 mensen.
Daar hebben we onder andere gekeken naar longfunctie, bloed en ontlasting.
We vonden dat rondom veehouderijen we minder vaak mensen zien die astma of allergieën hebben.
Hepatitis E wordt ook niet vaker gevonden bij mensen rondom veehouderijen.
En ook resistente bacteriën, zoals ESBL-producerende bacteriën en Clostridium difficile, worden niet vaker gevonden.
DICK HEEDERIK: We hebben ook een aantal nadelige gezondheidseffecten gevonden.
Minder COPD rond veehouderijen maar COPD'ers hebben vaker luchtweg- klachten en een hoger medicijngebruik.
Ook hebben we meer longontstekingen gevonden met name rond geitenbedrijven en pluimveebedrijven.
En in het hele gebied, maar ook daarbuiten zien we dat mensen die dicht bij veehouderijen wonen een lagere longfunctie hebben, en dit komt waarschijnlijk door ammoniak en omzetting van die ammoniak in secundair fijnstof.
VOICE-OVER: Er wordt aanvullend onderzoek gedaan dat in juni 2017 tot een aantal extra resultaten leidt.
HEEDERIK: Het aanvullende onderzoek heeft laten zien dat de effecten die we eerder vonden voor pluimvee en geiten dat we die opnieuw vinden, maar over een reeks van jaren.
En dat is een heel sterk argument dat we toch echt met werkelijke verbanden te maken hebben.
We zien dat rondom geitenhouderijen en pluimveehouderijen er vaker longontstekingen voorkomen.
Normaliter hebben ongeveer 1.650 mensen op de 100.000 mensen longontsteking.
Hiervan wijzen wij nu ongeveer 200 patiënten toe aan het wonen in de buurt van die pluimvee- en geitenhouderijen.
Het gaat om iets meer dan 100 rondom pluimveehouderijen en om iets minder dan 100 rondom geitenhouderijen.
Belangrijk hierbij is dat rondom de geitenhouderijen we totaal geen aanwijzing hebben dat het gaat om Q-koorts.
HEEDERIK: Het onderzoek heeft heel duidelijk laten zien dat we effecten op de luchtwegen kunnen verwachten van uitstoot van veehouderijbedrijven.
Met name de luchtkwaliteit is dus heel belangrijk.
Maar we zullen verder onderzoek moeten doen komende jaren om naar hele specifieke oorzaken nog te kijken.

(Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het beeld wordt geel met wit. Beeldtekst: In samenwerking met Universiteit Utrecht, Wageningen UR en NIVEL. Meer informatie? www.rivm.nl/vgo.)

(Dit is een productie van het RIVM. Copyright 2017. De zorg voor morgen begint vandaag.)