De resultaten die hier beschreven worden zijn gebaseerd op de vraag ‘‘Heeft u nog opmerkingen over de coronamaatregelen in het algemeen, dan kunt u dat hieronder schrijven”. Deze vraag werd gesteld aan het einde van de vragenlijst.

  • 16% van de deelnemers liet een opmerking achter. Deze deelnemers zijn vaker niet gevaccineerd, hebben wat minder draagvlak voor maatregelen en wat minder vertrouwen in het coronabeleid dan deelnemers die geen opmerking maken. Antwoorden zijn daarmee niet representatief voor de gemiddelde deelnemer aan het vragenlijstonderzoek of de Nederlandse bevolking. Wel laten ze zien wat er speelt onder een deel van de deelnemers aan het onderzoek.
  • De beschreven resultaten kunnen gebruikt worden om patronen over de tijd in het vragenlijstonderzoek te duiden en signalen op te vangen over zaken die spelen in de samenleving.

Deelnemers die de open vraag hebben beantwoord benoemen vaak wat ze vinden van de adviezen en communicatie vanuit de overheid en delen hun zorgen en onvrede. Deze meetronde schetst een tweedeling: aan de ene kant is er een groep die blijdschap deelt over de versoepelingen en vrijheden. Deze groep benoemt dat het voelt alsof corona voorbij is. Aan de andere kant geeft een groep aan zorgen te hebben over het gebrek aan richtlijnen, de stijgende besmettingen, het besmettingsrisico en een mogelijke opleving van het virus in het najaar. Een gebrek aan voorbereiding van een toekomstplan (vaccineren en nieuwe realistische maatregelen) en informatie en communicatie vanuit de overheid baart deze groep wel zorgen.  

Ten opzichte van de vorige meetronde vullen ongeveer evenveel deelnemers een vrije opmerking (toen 17%) in. Een klein aantal deelnemers uit een sterk ongenoegen gericht op de overheid. De opmerkingen in deze meetronde zijn minder gericht op thema’s die voorheen veel zorg of onvrede met zich meebrachten, zoals versoepelen van maatregelen, terug naar ‘normaal’ of het coronatoegangsbewijs. Daarentegen reflecteren meer deelnemers dan voorheen op de maatregelen die tijdens de pandemie zijn genomen. Hieronder beschrijven we de belangrijkste thema’s:

In de vorige meetronde (19) zagen we verschillende belevingen van de ernst van het virus, die ook in deze meetronde weer naar voren komen. Aan de ene kant geven deelnemers aan dat corona nu voorbij is of dat zij het nog maar als een griepje zien. Zij benoemen blij te zijn dat zij nu weer meer kunnen en hun vrijheid weer terug te hebben.

Citaat 1

‘Ik ben gewoon blij dat de meeste maatregelen geschrapt zijn.’

‘Doordat alles gelukkig weer mag. Geniet ik daar van en ben niet met Corona bezig.’

‘Ik vind het prima hoe het nu is, zo min mogelijk beperkingen. Laten we accepteren dat we moeten leven met het virus en de beperkingen achter ons laten.’

Aan de andere kant maakt een groep deelnemers zich zorgen omdat corona nog niet weg is. Zij benoemen zorgen over een mogelijke opleving van het virus in het najaar. De mate waarin deze zorgen worden ervaren verschilt tussen twee groepen. De ene groep benoemt blij te zijn met hoe het nu gaat (‘coronavakantie’), maar voorzichtig te willen zijn met betrekking tot het najaar. Hierbij benoemen deelnemers vaak niet meer terug te willen naar strenge maatregelen of een harde lockdown.

1. extra citaat

‘Heel fijn dat we een paar maanden coronavakantie hebben.’

‘Voelt allemaal of er niets aan de hand is. Dit is lijkt mij de valkuil. Maak mij zorgen over het najaar.’

‘Maak me vooral zorgen over hoe de overheid in het najaar omgaat met een nieuwe opleving van lichte seizoensgebonden ziektes als Corona of influenza etc. Heb het ernstige vermoeden dat ze weer alles aangrijpen om verwoestende restricties door te voeren die niet te verantwoorden zijn.’

De andere groep benoemt naast zorgen over een opleving, ook zorgen over de nu al oplopende besmettingen en de ziekte- en long-covid gevallen (verhoogde risicoperceptie). Deelnemers benoemen dat anderen het idee hebben dat corona er niet meer is en niemand zich nog aan de adviezen lijkt te houden (risicoperceptie van anderen). Binnen deze groep worden zorgen om (te) soepele maatregelen genoemd. Deze zorgen gaan vaak samen met de behoefte om een mogelijke opleving en strengere maatregelen te voorkomen. 

1. extra citaat (2)

‘Corona lijkt geen belangrijke rol meer te spelen. MAAR, dat virus is nog steeds onder ons en KAN gevaarlijk muteren. NOCHTANS, is het onverstandig steeds een dreiging op de achtergrond in leven te houden. Het gevaar blijft dreigen.’

Iedereen denkt in mijn omgeving dat het corona virus weg is. Ik vind nog steeds dat je alert moet zijn op wat je doet. Iedereen knuffelt weer terwijl ik dat niet altijd prettig vind. Snap ook niet zo goed dat op Schiphol geen mondkapjes zijn. Je komt in aanraking met allemaal mensen uit diverse landen. Ik ben ervan overtuigd dat in september het corona virus er weer is. En wat dan? Lockdown. […]  Daar maak ik mij wel zorgen over.

Een groep deelnemers die deze ronde zorgen benoemt, geeft aan behoefte te hebben aan meer informatie en communicatie vanuit de overheid. Sinds de laatste versoepelingen hebben zij weinig van de overheid gehoord. Enkele deelnemers benoemen expliciet dat de overheid hier steken heeft laten vallen. Vanwege zorgen over een slechte naleving van adviezen door mensen in hun omgeving, hebben deelnemers behoefte aan het blijven benadrukken van adviezen. Deelnemers benoemen dat het hen zou helpen als de overheid de adviezen blijft benadrukken, zodat zij zich minder bezwaard voelen in het uitvoeren van deze gedragingen en hopen dat dit zorgt voor meer sociale acceptatie.

Citaat 2

‘Overheid moet de bevolking er op blijven wijzen de hygiëne en afstand te respecteren dit heeft niet alleen op corona een positieve uitwerking maar ook op andere mogelijke besmettingen door contacten en verminderde hygiëne.’

‘Voor veel mensen lijkt het coronavirus volledig verdwenen te zijn. Sociale handelingen, zoals handen schudden en zoenen, lijken weer toe te nemen. Ik zou mezelf daar liever méér van onthouden, maar voel me onder druk staan door mijn omgeving om weer gewoon 'mee te doen'.

‘Jammer dat er weinig aandacht is voor corona besmettingen, bijv. over hoe deze te voorkomen. Ik mis sturing: de overheid lijkt nu af te wachten totdat het mis gaat. Het lijkt me verstandiger om nu al te communiceren over een (eventueel) verslechterende situatie rond corona.’

Een groep deelnemers heeft zorgen over de voorbereiding van de overheid op een mogelijke opleving van het virus in het najaar. Deelnemers benoemen weinig vertrouwen te hebben dat de overheid alert is op toenemende  besmettingen en tijdig zal ingrijpen. Dit wordt vaak samen genoemd met behoefte aan sturing en zorgen over strengere maatregelen in de toekomst. Deelnemers benoemen hun behoefte aan een duidelijk toekomstgericht plan bij een opleving, bijvoorbeeld over het vaccinatiebeleid (komt er een herhaalprik?) en mogelijke maatregelen. Ook voorzorgsmaatregelen worden genoemd; hoe zit het met de ziekenhuisbedden en het draagvlak in de samenleving?

Citaat 3

‘Ik ben bezorgd dat de overheid niet goed voorbereid is op een nieuwe golf in het najaar. Ik wil niet nog een lockdown.’

‘Het zou fijn zijn als de overheid regelmatig bericht geeft over de situatie, over eventuele oplevingen, over een visie bij nieuwe uitbraken of varianten en over de situatie in de zorg. Nu is het vooral stil. Ik zou graag meer een planmatigere informatie willen horen. Zodat we voorbereid zijn op een volgende golf.’

‘Waar is onze overheid ? Waar zijn de maatregelen ? We staan aan de vooravond van de volgende golf en onze regering staat nog steeds in slaapstand. Zijn we voorbereid op een nieuwe golf qua personeel in vitale beroepen? Ik zou graag info hebben over voorbereidingen voor de herfst en mogelijkheid voor extra booster. ’

Een andere groep deelnemers benoemt dat het blijven communiceren en informatie bieden over de situatie, stijgende cijfers en plannen voor in het najaar zou kunnen bijdragen aan het behouden van draagvlak.

Citaat 4

‘Doen alsof corona er niet is, zoals momenteel gebeurt, draagt niet bij aan wat dan ook. Mogelijk is er straks weer een opleving en dan is het nog moeilijker om mensen weer aan de maatregelen te krijgen. Plus, het is gewoon onjuist.’

‘Ik vind dat de overheid meer had mogen doen om draagvlak te behouden en te zorgen dat als het weer nodig is er ook draagvlak is om nieuwe regels toch weer op te volgen.’

In de huidige meetronde zijn er geen maatregelen meer maar gelden adviezen om de verspreiding van het coronavirus te beperken. Deelnemers benoemen dat het hiermee op (eigen) burgerverantwoordelijkheid aan komt. Net als in de vorige ronde is er sprake van een tweedeling over de vraag of burgerverantwoordelijkheid een oplossing is. Een groep deelnemers geeft aan deze verantwoordelijkheid fijn te vinden, en goed om te kunnen gaan met de nieuwe vrijheden. Deelnemers benoemen dat zij hun gezonde verstand gebruiken, zoals bewust afstand houden, zich aanpassen aan de situatie en hun verantwoordelijkheid echt te nemen.

Citaat 4

‘Ik vind dat iedereen zijn eigen verantwoordelijk moet nemen en goed voor zichzelf moet zorgen. Dit betekent ermee omgaan zoals bij een griepvirus, opletten dat je anderen niet besmet en zelf besmet raakt. Nu er velen zijn gevaccineerd zullen de meesten niet meer echt ziek worden, alleen de kwetsbaren en ouderen hebben een hoger risico, die toch al opletten.’

‘Stop met het opleggen van regels, leg de verantwoordelijkheid gewoon bij de mensen op basis van goede eerlijke informatie. En stop al helemaal met passen en andere regels om elkaar te controleren. Het is niet nodig, leidt alleen maar tot verdeeldheid en haat en het is niet wetenschappelijk onderbouwd dat dit ook maar iets helpt. Beter is het om een debat aan te gaan en een eerlijk gesprek met respect voor elkaar.’

Daarnaast is er een grotere groep deelnemers die benoemt dat in hun omgeving de burgerverantwoordelijkheid ver te zoeken is. Zij benoemen dat niemand zich meer aan de adviezen houdt en er geen rekening met anderen wordt gehouden. Dit wordt volgens deze deelnemers als vervelend en onveilig ervaren. Om deze reden ziet deze groep burgerverantwoordelijkheid niet als een oplossing bij een mogelijke opleving in het najaar, maar vindt dat de overheid de regie moet nemen en bepalen welke maatregelen op welk moment gelden. Hierbij worden vooral basismaatregelen genoemd als ventileren, afstand houden, mondkapjes en hygiënemaatregelen.

4. extra citaat

‘De overheid heeft alle maatregelen afgeschaald en legt de verantwoordelijkheid nu uitsluitend bij de burgers. De algemene awareness over Corona in de samenleving is daardoor minimaal. Hierdoor is het nauwelijks mogelijk om op een zinvolle manier op individuele basis maatregelen te nemen. Veel beter zou het zijn om de algemene maatregelen zoals 1,5 meter afstand, zo veel mogelijk thuiswerken weer in te voeren.’

'Het idee dat de bevolking de eigen verantwoordelijkheid zal nemen is te zot voor woorden. Het is al heel lang duidelijk dat mensen adviezen naast zich neer leggen en het pas gaan doen wanneer het verplicht wordt. Dat dit nu de strategie is voor de toekomst is diep triest. Ik vind het tenenkrommend dat de regering denkt dat Nederlanders adviezen zullen opvolgen en zelf de verantwoordelijkheid zullen nemen, dat wordt nog lachen als het virus weer opleeft.’

Net als in de vorige meetronde kijken deelnemers terug op de afgelopen periode. Deze ronde is de groep deelnemers die reflecteert op het coronabeleid van de overheid en de bijhorende maatregelen groter geworden. Deelnemers benoemen wat ze beleidsmisstappen in de afgelopen jaren vonden. Zo wordt benoemd dat de steeds wisselende maatregelen en besluiten onbegrijpelijk waren, of dat de maatregelen achteraf een te zware impact hebben gehad. Waar in eerdere rondes deelnemers zich afvroegen of het ‘middel’ niet erger is dan de ‘kwaal’, wordt deze gedachte deze meetronde meerdere keren bevestigd. Een groep deelnemers geeft aan naast de genoemde reflecties op het beleid, weinig vertrouwen te hebben in de overheid. Daarbij geven deelnemers aan te hopen dat de overheid leert van misstappen en dat dit wordt meegenomen in het plan voor een eventuele opleving van het virus. Enkele deelnemers geven daarbij aan nooit meer een harde lockdown of coronatoegangsbewijs te willen.

Citaat 5

‘Blijkt achteraf maar weer, dat veel onnodig leed is veroorzaakt door de coronamaatregels, bv door horeca te sluiten. Leed dat voorkomen had kunnen worden als de overheid zich beter en EERLIJKER door mensen die er echt verstand van hebben had laten voorlichten en daar naar geluisterd had. […] Hele vertrouwen in de overheid is helemaal kwijt door het zwalk beleid waaruit onomstotelijk bewezen is dat het belang van de mensen ondergeschikt is aan het belang van macht, geld etc..’

'De kosten van alle maatregelen bij elkaar zijn het niet waard geweest in relatie tot de resultaten die ze hebben opgeleverd.'

'Hoop dat men geleerd heeft van zin en onzin (bijv. avondklok) van de maatregelen uit het verleden.'

De vragenlijst van meetronde 20 is afgenomen tussen 8 en 12 juni 2022. Sinds de vorige meetronde (9-13 maart 2022) zijn alle coronamaatregelen komen te vervallen. Er is geen thuiswerkadvies meer, en na een positieve zelftest is geen bevestiging bij de  GGD Gemeentelijke Gezondheidsdienst (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) meer nodig. Er gelden nog wel adviezen om verdere verspreiding van het coronavirus te beperken, zoals: hygiëne-adviezen, thuisblijven en (zelf)testen bij klachten, in isolatie gaan na een positieve (zelf)test en vaccineren. De veranderingen in maatregelen zijn terug te vinden in de tijdlijn van coronamaatregelen. Vanwege de andere fase van de pandemie en het afschalen van de maatregelen, wordt het vragenlijstonderzoek na ronde 19 eens per kwartaal uitgevoerd in plaats van zeswekelijks.

Meetrondes

Ronde 1: 17-24 april 2020 | Ronde 2: 7-12 mei 2020 | Ronde 3: 27 mei - 1 juni 2020 | Ronde 4: 17-21 juni 2020 | Ronde 5: 8-12 juli 2020 | Ronde 6: 19-23 augustus 2020 | Ronde 7: 30 september - 4 oktober 2020 | Ronde 8: 11-15 november 2020 | Ronde 9: 30 december 2020 - 3 januari 2021 | Ronde 10: 10-14 februari 2021 | Ronde 11: 24-28 maart 2021 | Ronde 12: 5-9 mei 2021 | Ronde 13: 16-20 juni 2021 | Ronde 14: 28 juli - 1 augustus 2021 | Ronde 15: 8-12 september 2021 | Ronde 16: 20-24 oktober 2021 | Ronde 17: 24-28 november 2021 | Ronde 18: 19-23 januari 2022 | Ronde 19: 9-13 maart 2022 | Ronde 20: 8-12 juni 2022