Meningokokkenziekte is een zeer ernstige infectieziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie, de meningokok. De infectie geeft een ernstig ziektebeeld zoals hersenvliesontsteking of een bloedvergiftiging, die zich snel kan ontwikkelen tot een shock waar veel mensen aan overlijden. Er zijn verschillende typen meningokokken. In Nederland worden mensen vooral ziek van de typen B, C, W en Y.

Vaccinatie tieners

In het voorjaar van 2019 krijgen tieners een uitnodiging voor een prik tegen meningokokkenziekte type A, C, W en Y. Jongeren geboren in 2001, 2002 of tussen 1 januari en 1 mei 2004 krijgen een uitnodiging voor een prik in maart of april dit voorjaar. Jongeren die in 2003 of 2005 zijn geboren, krijgen een uitnodiging voor een vaccinatie in mei of juni. In 2018 heeft een deel van de 14-jarigen deze uitnodiging al gehad. Eind 2019 hebben alle jongeren van 14 t/m 18 een uitnodiging voor vaccinatie ontvangen. Kijk voor meer informatie hierover op de website www.deelditnietmetjevrienden.nl. In 2020 zal de prik tegen meningokokkenziekte type A,C, W en Y worden opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma.

Wat is meningokokkose of meningokokkenziekte?

Meningokokkose, of meningokokkenziekte is een verzamelnaam voor ziekten die worden veroorzaakt door een bacterie, de meningokok. De bacterie is van mens op mens overdraagbaar. De bacterie bevindt zich gewoonlijk in de neusholte van gezonde mensen zonder ziekteverschijnselen te veroorzaken. Als deze bacterie in de bloedbaan of in het zenuwstelsel komt kan het ernstige ziektebeelden geven zoals bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking. Dit noemen we invasieve ziekten.
Een invasieve infectie met meningokokken kan ernstige ziektebeelden geven zoals hersenvliesontsteking (meningitis) of bloedvergiftiging (sepsis). Er zijn verschillende typen meningokokken waarvan in Nederland voornamelijk B, C, W en Y voorkomen.

Wat is meningokokkenziekte?

Meningokokkenziekte kun je krijgen door verschillende meningokokkenbacteriën.

De bacterie kan in de neus of keel zitten, zonder dat je ziek hoeft te worden.
Door te hoesten, niezen of zoenen kun je een ander besmetten.

Voor baby’s en tieners is de ziekte het meest gevaarlijk.
Na besmetting kún je na 1-10 dagen ziek worden.

Komt de bacterie in je bloed of hersenen terecht, dan kun je binnen enkele uren ernstig ziek worden door een bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking.
Bij hersenvliesontsteking krijg je een stijve nek, baby’s hebben pijn bij het verschonen.

Bij bloedvergiftiging ontstaan bloeduitstortingen op de huid.
Dit zijn ernstige complicaties waar kinderen gehandicapt van kunnen raken of zelfs aan kunnen overlijden.

Sinds 2002 krijgen peuters van 14 maanden een inenting tegen de meningokok, type C.
Vanaf 2018 krijgen peuters en tieners een inenting tegen meningokokken typen A, C, W en Y, omdat die bacteriën steeds meer voorkomen.

Meer weten Kijk op www.rijksvaccinatieprogramma.nl

Ziekteverschijnselen

Een groot aantal mensen draagt de meningokok tijdelijk bij zich in de neus of keel zonder dat zij zelf ziek worden. Zo nu en dan dringt de meningokok verder het lichaam binnen en veroorzaakt een ernstige infectie. Meningokokkeninfectie is een verraderlijke ziekte door het snelle verloop ervan.

  • De eerste verschijnselen zijn vaak verkoudheid, hangerigheid en een grieperig gevoel.
  • Na het opkomen van de eerste verschijnselen verergert de ziekte snel, met hoge koorts.
  • Een signaal dat duidelijk op ernstige ziekte wijst is nekstijfheid, dit is een symptoom van hersenvliesontsteking.
  • Heel jonge kinderen kunnen luierpijn krijgen. Ze huilen dan heftig bij het verschonen.
  • Een ander alarmsignaal is onderhuidse bloedinkjes (paars/rode puntjes) die niet weg te drukken zijn. Dit kan duiden op bloedvergiftiging.

Besmetting

De overdracht van de meningokok gaat van mens op mens via druppeltjes vanuit de neus-keelholte. Besmetting gebeurt door het inademen van kleine druppeltjes of via direct contact zoals zoenen. De bacteriën kunnen weken tot maanden in de neus- en keelholte blijven zonder ziekte te veroorzaken. Ook zonder ziekteverschijnselen geldt dat degene die de bacterie bij zich draagt anderen kan besmetten. De tijd tussen besmetting en begin van de ziekte ligt meestal tussen 1 en 3 dagen, maar kan soms tot 10 dagen oplopen.

Vaccinatie

Er zijn vaccinaties tegen verschillende typen meningokokken. Vaccinatie tegen Meningokokken C maakt sinds september 2002 deel uit van het Rijksvaccinatieprogramma. De vaccinatie wordt gegeven op de leeftijd van 14 maanden. In 2018 is deze vaccinatie vervangen door een combinatievaccin die bescherming biedt tegen 4 typen meningokokken: A, C, W en Y. Ook tieners krijgen deze combinatievaccinatie ACWY aangeboden. Voor meningokokken B is eveneens een vaccinatie beschikbaar. Deze is niet opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma, maar wel beschikbaar op eigen kosten.

Hoe vaak komt het voor?

Sinds de invoering van de meningokokken C-vaccinatie in 2002 is het aantal ziektegevallen door dit type sterk afgenomen van bijna 300 in 2001 naar minder dan 10 per jaar. Het aantal ziektegevallen daalde zowel in gevaccineerde als niet- gevaccineerde leeftijdsgroepen door minder verspreiding/circulatie. Ziekte door type B meningokokken is sinds eind jaren ’90 sterk gedaald en momenteel zijn er ongeveer 70 ziektegevallen per jaar door type B. Ziekte door type W meningokokken neemt sinds 2015 toe (Zie Toename meningokokkenziekte serogroep W sinds oktober 2015). Vanwege deze toename wordt het huidige vaccinatie programma tegen meningokokken uitgebreid met vaccinatie tegen meningokokken W (Zie ook Minister past vaccinatie tegen meningokokken aan). Jaarlijks zijn er 10-20 patiënten met meningokokkenziekte door type Y.

Aantal gevallen van invasieve meningokokkenziekte per jaar

Figuur 1. Aantal patiënten met invasieve meningokokkenziekte veroorzaakt door type B, C, W en Y, 1992-2018. De gegevens zijn afkomstig van het Nederlands Referentielaboratorium voor Bacteriële Meningitis (AMCAcademic Medical Center/RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu).