Het Centrum Gezondheid en Milieu (CGM) ondersteunt en adviseert de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) en andere overheden bij incidenten, rampen en crises. Op deze pagina staan vier voorbeelden uit de praktijk.
Twee voorbeelden van gezondheidsonderzoek bij rampen en crisis
Gezondheidsonderzoek wordt gedaan om erachter te komen of een ramp of crisis negatieve gevolgen heeft voor de lichamelijke of mentale gezondheid van de mensen die de ramp of crisis meemaken of meemaakten. Ook wordt vaak onderzocht of getroffenen nog behoefte hebben aan hulp of steun.
Schietincident in een tram in Utrecht
Op 18 maart 2019 was er in een tram op het 24 Oktoberplein in Utrecht een schietpartij met terroristisch motief. Vier mensen werden bij deze aanslag gedood. Veel anderen zijn gewond geraakt of bedreigd. Een ingrijpende gebeurtenis met impact op de mentale gezondheid van getroffenen. Een aantal dagen na de aanslag vroeg de directeur Publieke Gezondheid van de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) advies aan het Crisis Expert Team Psychosociale hulpverlening en Gezondheidsonderzoek bij rampen (CET PSH (psychosociale hulpverlening) GOR) over de invulling van een gezondheidsonderzoek bij rampen. Als secretariaat van het CET (Crisis Expert Team) PSH GOR hebben CGM-medewerkers een vergadering met de experts georganiseerd en hun advies opgeschreven. Naar aanleiding van dit advies heeft de GGD regio Utrecht een onderzoek gedaan waarin getroffenen werden geïnterviewd over hun zorg- en ondersteuningsbehoeften.
Gezondheidsonderzoek COVID-19
Begin 2020 verspreide het nieuwe coronavirus zich zo snel dat COVID-19 een pandemie werd. Al snel werd duidelijk dat deze pandemie ook grote gevolgen zou hebben voor de volksgezondheid in Nederland. Daarom gingen in maart 2020 maatregelen in om de verspreiding van het virus te remmen. Omdat dit een landelijke gezondheidscrisis was, werd dit gezondheidsonderzoek landelijk gecoördineerd door het CGM. Het Netwerk GOR-COVID-19 werd opgezet, waaraan GGD GHOR Nederland (Gemeentelijke / Gemeenschappelijke GezondheidsDienst – Geneeskundige HulpverleningsOrganisatie in de Regio), Nivel, ARQ (Nationaal Psychotrauma Centrum ) Nationaal Psychotrauma Centrum, alle GGD’en en het RIVM meewerkten. Het onderzoek liep van 2021 tot eind 2025 en bestond uit meerdere deelonderzoeken. Zo voerden de GGD’en extra Gezondheidsmonitors uit. Vanuit het CGM werkten onderzoekers mee aan een literatuuronderzoek en een kwartaalonderzoek. In dit programma werden ook bijeenkomsten georganiseerd voor regionale en landelijke beleidsmakers en professionals om de resultaten te presenteren en te bespreken wat de betekenis hiervan was voor de praktijk.
Lees meer: Gezondheidsonderzoek COVID-19
Twee voorbeelden van psychosociale hulp bij rampen en crisis
Psychosociale hulp bij rampen en crisis gaat over hulp en steun voor mensen die de heftige gebeurtenis meemaken. Het is belangrijk dat dit niet alleen achteraf gebeurt, maar zo snel mogelijk tijdens de ramp of crisis. Dat kan alleen met goede voorbereiding vooraf.
Steunpunt coronazorgen (2020-2022)
De coronacrisis leidde bij veel mensen tot gevoelens van stress, angst en eenzaamheid. ARQ (Nationaal Psychotrauma Centrum ) Nationaal Psychotraumacentrum en het RIVM hebben daarom in opdracht van het ministerie van VWS (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) de website Steunpunt Coronazorgen opgericht. Het doel van deze website was om de mentale gezondheid van de samenleving tijdens en na de coronacrisis te bevorderen. Het Steunpunt was vooral bedoeld voor mensen die het mentaal zwaar hadden door de crisis. Bijvoorbeeld mensen die bang waren voor infectie, mensen met een kwetsbare gezondheid, mensen met post-covid en zorgmedewerkers.
Het Steunpunt Coronazorgen bood van 2020 tot 2022 naast hulplijnen ook uitgebreide informatie, tips en ervaringsverhalen. Psychologen stelden deze informatie zorgvuldig samen op basis van de behoeften die leefden in de maatschappij. Deze informatie kon mensen helpen om te begrijpen waar hun gevoelens en reacties vandaan kwamen. En hoe ze daarmee om konden gaan, om er minder last van te hebben.
PSH voor Oekraïense vluchtelingen in Nederland – Loket ontheemden Oekraïne PSH (2022-heden)
Rusland viel op 24 februari 2022 Oekraïne binnen, waardoor er ook grote aantallen Oekraïense ontheemden naar Nederland kwamen. Op 12 april 2022 kwam het Crisis Expertteam PSH GOR bij elkaar om te bepalen wat er nodig was (GOR en PSH) zodat deze vluchtelingen de juiste zorg en ondersteuning zouden krijgen.
Volgens het CET (Crisis Expert Team) was er een gerichte, uniforme en systematische aanpak nodig in de organisatie van psychosociale hulpverlening (PSH) en gezondheidsonderzoek (GOR) om de behoeften en problemen goed in beeld te krijgen. Wat betreft PSH is hieruit het Loket Ontheemden Oekraïne Psychosociale Hulpverlening (LOOP) ontstaan. Het CGM is (samen met ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum) binnen het LOOP de kennispartner op het gebied van PSH en GOR.
Voor mensen die werken met Oekraïense vluchtelingen en vragen hebben over psychosociale ondersteuning brengt dit loket vraag en aanbod bij elkaar. Zodat Oekraïners zo goed mogelijk ondersteund worden. Medewerkers van het LOOP zien hierdoor ook waar medewerkers van opvanglocaties vaak tegenaanlopen en zoeken naar een oplossing die vervolgens op meerdere plekken gebruikt kan worden. Zo ontwikkelen ze handreikingen, organiseren ze inloopuren en kennisbijeenkomsten.
Lees meer: Loket Ontheemden Oekraïne PSH – Ondersteuning professionals ontheemden Oekraïne