Q-koorts is een infectieziekte die van dieren op mensen kan overgaan (zoönose). In Nederland zijn vooral besmette melkgeiten en melkschapen de bron voor mensen. Q-koorts is niet van mens op mens overdraagbaar. Tussen 2007-2011 was er een Q-koortsepidemie in Nederland.

Wat is Q-koorts?

Q-koorts is een infectieziekte die van dieren kan overgaan op mensen. In Nederland zijn besmette melkgeiten en melkschapen de bron van de ziekte bij mensen. De meeste mensen krijgen Q-koorts door het inademen van lucht waar de bacterie inzit. Dit kan gebeuren tijdens de lammerperiode (februari tot en met mei) van geiten en schapen. Als deze dieren besmet raken met Q-koorts kan de bacterie vrijkomen tijdens de geboorte van de lammetjes.

Ziekteverschijnselen

Q-koorts is niet altijd te herkennen. Meer dan de helft van de mensen met Q-koorts krijgt geen klachten. Als mensen klachten hebben van Q-koorts heet dat acute Q-koorts. De klachten lijken vaak op griep. Soms verloopt acute Q-koorts ernstiger. Dan begint de ziekte in korte tijd met heftige hoofdpijn, hoge koorts en een longontsteking met droge hoest en pijn op de borst. De bacterie kan een leverontsteking veroorzaken. Deze klachten komen echter ook bij andere ziektebeelden voor. Mannen hebben vaker last van Q-koorts dan vrouwen. Ook mensen die roken worden vaker ziek.

Ongeveer 20% van de mensen die acute Q-koorts hebben gehad houden langere tijd klachten. Ze zijn langdurig vermoeid en hebben vaak andere kenmerkende klachten. Deze ziekte heet Q-koortsvermoeidheidssyndroom (QVS).

Soms kan Q-koorts tot een chronische infectie leiden. Dan is er vaak een ontsteking aan een bloedvat of de hartkleppen. Chronische Q-koorts komt meestal voor bij patiënten met een vaataandoening, bij hartkleppatiënten en patiënten met een afweerstoornis. Als zwangere vrouwen besmet raken met Q-koorts hebben ze een iets verhoogd risico om later chronische Q-koorts te krijgen.

Besmetting en preventie

Q-koorts kun je krijgen door het inademen van lucht waar de bacterie in zit. De bacterie komt in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten of schapen. Vooral in vruchtwater en de moederkoek van besmette dieren zitten veel bacteriën. De bacterie kan ook in melk, mest en urine zitten, maar niet in het vlees van de geit of het schaap. Ook andere dieren zoals koeien en huisdieren kunnen besmet zijn en de infectie overdragen op mensen. In Nederland is dit nog niet of nauwelijks gebeurd.

De bacterie kan maanden tot jaren overleven in de omgeving. Het drinken van rauwe melk kan ook een bron van besmetting zijn. Dieren zijn besmettelijk zolang zij de bacterie bij zich dragen. Mensen die Q-koorts hebben kunnen andere mensen niet besmetten.

Bent u zwanger, heeft een vaataandoening of bent u hartkleppatiënt? Of heeft u een verzwakte afweer? Vermijd dan in ieder geval direct contact met melkgeiten en melkschapen. Drink geen rauwe melk en eet geen rauwe melkproducten. De bacterie gaat dood door pasteurisatie of koken.

Hoe vaak komt Q-koorts voor?

U vindt hier informatie over het aantal gemelde acute Q-koortspatiënten in Nederland. De tabel hieronder geeft actuele cijfers.  Meer informatie over de actuele situatie van Q-koorts in Nederland is te zien in de Atlasinfectieziekten.

 

Totaal aantal meldingen per kalenderjaar

2019 18
2018 17
2017 22
2016

12

2015 22
2014

28

2013

19

2012

66

2011

81

2010

504

2009

2354

2008

1000

2007

168

(per 20 november 2019)

Sterfgevallen

Als een patiënt overlijdt aan Q-koorts is dat vrijwel altijd door chronische Q-koorts. Artsen hoeven patiënten met chronische Q-koorts niet te melden bij de GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst en RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Daarom is er geen overzicht van het aantal patiënten met chronische Q-koorts.

Een schatting van het aantal sterfgevallen is beschikbaar vanuit een landelijke database. Deze wordt beheerd door onderzoekers vanuit het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCUUniversitair Medisch Centrum Utrecht Universitair Medisch Centrum Utrecht ), het RadboudumcRadboud University Medical Centre (Radboud universitair medisch centrum), en het Jeroen Bosch ziekenhuis. Q-koorts-deskundigen van die ziekenhuizen hebben op basis van de database vastgesteld dat sinds de epidemie 95 patiënten zeker of waarschijnlijk aan Q-koorts zijn overleden. Daarvan zijn er 86 patiënten overleden aan de gevolgen van chronische Q-koorts en 9 aan acute Q-koorts.

Patiëntervaring Q-koorts

(Beeldtitel: Q-koorts. Caroline jogt langs een vestingwal.)

RUSTIGE MUZIEK

CAROLINE: Ik wilde gewoon niet op de bank zitten dus ik ben stapje voor stapje meer gaan bewegen.
Wat heel moeilijk is, om met pijn juist meer te gaan bewegen.
Pas na acht maanden tobben werd ik ook op Q-koorts getest en dat bleek het te zijn.
Toen ik erover na ging denken, kon het enige moment zijn dat ik met mijn zoontje, die toen in de kleuterklas zat een uitstapje ging maken naar een melkveehouderij in de omgeving van Veghel en daar moeten ook besmette geiten in de buurt gezeten hebben.
Q-koorts betekent voor mij, naast de fysieke pijn of mankementjes vooral ook het gebrek aan concentratie en een diffuus hoofd wat me belemmert in m'n dagelijks leven.
Dat heeft me ook belemmerd in het terugkeren naar mijn baan omdat alles daarvoor netjes in vakjes in je hoofd moet liggen, zoals het normaal is.
En je moet je voorstellen dat het bij mij dan allemaal uit de kast gevallen is op één berg ligt, en ik weet gewoon niet meer wat ik waar terug moet leggen en hoe ik daaraan moet beginnen.
Dat belemmert je zelfs in het huishouden, om je dag te organiseren of het eten te koken.
ZAMIRE DAMEN: Q-koorts is een infectieziekte die van dieren op mensen kan overgaan.
Mensen kunnen besmet worden door het inademen van de Q-koortsbacterie.
Ook door direct contact met besmette dieren of mest kunt u ziek worden.
Q-koorts kan niet van mens op mens worden overgedragen.
In Nederland waren het vooral geiten en schapen die de Q-koortsbacterie verspreidden.
Omdat geiten nu worden ingeënt is de kans op besmetting met Q-koorts gelukkig erg klein geworden.

(Een geit krijgt een spuit.)

De meerderheid van de mensen die met de Q-koortsbacterie besmet zijn wordt trouwens niet ziek of geneest vanzelf.
De mensen die ziek worden, krijgen meestal koorts en hoofdpijn.
Andere klachten zijn: hoesten, koude rillingen, 's nachts zweten spierpijn en gewrichtspijn.
U kunt ook een longontsteking krijgen met droge hoest benauwdheid en soms pijn op de borst.
Ongeveer een kwart van de mensen heeft na een jaar nog last van vermoeidheid spierklachten, gewrichtsklachten en concentratieproblemen.
Dat noemen we het Q-koortsvermoeidheidssyndroom.
Een heel klein deel van de besmette mensen kan op den duur ontstekingen krijgen aan hart en bloedvaten.
Het zijn vooral de mensen met al bestaande afwijkingen aan hartkleppen en de grote bloedvaten. Ze vallen langzaam af hebben 's avonds wat koorts en gaan geleidelijk achteruit.
Q-koortsinfecties, zoals longontsteking en een ontsteking van een hartklep worden behandeld met antibiotica.
Maar telkens probeer ik een tandje bij te zetten, en soms...
Dat ging eigenlijk met vallen en opstaan, want soms had ik zo veel pijn dat ik dacht: wat heb ik mezelf aangedaan en dan duurde het een week voordat ik weer verder kon maar ik hield vol, omdat ik dacht: dit gaat me verder brengen.
En ik snap dat dat heel erg moeilijk is.
Ik prijs mezelf gelukkig dat het is gelukt.
Want het is niet makkelijk om je alsmaar door die pijn heen te bijten.
Ik heb ook echt m'n slechte momenten nog steeds.
Als ik een terugval krijg, heb ik snel de neiging om gefrustreerd te raken omdat ik die stijgende lijn vast wil blijven houden.
Dat lukt niet altijd en soms doe ik één stap vooruit en twee terug.
Over de lange termijn heb je dan toch weer een stap genomen omdat je ook je frustratiemomenten moet zien te verminderen.

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER EN EBT WEG

(Beeldtekst: In samenwerking met Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Q-koorts. Thuisartsfilm van thuisarts.nl.)

Infographic Verschillende vormen van Q-koorts