Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) zorgt voor het verkrijgen van inzicht in de stand van zaken rondom seksueel overdraagbare aandoeningen (soaSeksueel overdraagbare aandoeningen) en hivhumaan immunodeficientievirus in Nederland. Dit is belangrijk om de bestrijding van soa en hiv te verbeteren.

Het verzamelen van informatie over soaSeksueel overdraagbare aandoeningen en hivhumaan immunodeficientievirus

De soa/hiv surveillance afdeling van het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu zorgt voor het verzamelen en interpreteren van informatie uit verschillende bronnen in Nederland. Belangrijke bronnen van informatie zijn zorginstanties die soa testen en/of behandeling aanbieden zoals de Centra Seksuele Gezondheid (ook wel de soa poli van de GGDGemeentelijke Gezondheidsdienst genoemd), huisartsenregistraties en de hiv-behandelcentra. Aan de hand van al deze gegevens rapporteert het RIVM aan de overheid en andere instanties, om inzicht te geven in de stand van zaken en veranderingen in de tijd rondom soa en hiv in Nederland. Het RIVM gebruikt de verzamelde informatie ook om aanvullend onderzoek te doen. Het doel van het verzamelen, analyseren en rapporteren is het bieden van handvatten om de bestrijding van soa en hiv te verbeteren.

De verzameling van informatie bij de Centra Seksuele Gezondheid

Personen met een verhoogd risico op het hebben van een soa kunnen zich laten testen bij de Centra Seksuele Gezondheid (CSGs) van de GGD. De CSGs registreren van elke cliënt die een soa-consult ondergaat informatie zodat cliënten geschikte zorg krijgen. Een deel van deze informatie wordt gecodeerd, dat wil zeggen zonder naam, adres- of contactgegevens, gedeeld met het RIVM. Het gaat om de volgende gegevens:

  • Demografische gegevens, zoals het geslacht en de leeftijd van de cliënt.
  • Epidemiologische kenmerken, bijvoorbeeld of de cliënt soa-gerelateerde klachten heeft of gewaarschuwd is voor soa door een partner.
  • Uitkomsten van laboratoriumonderzoek en de diagnose.

Bekijk hier het volledige overzicht.

Deze informatie komt in een centrale database, Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Peilstation (SOAPSeksueel Overdraagbare Aandoeningen Peilstation), bij het RIVM. Het RIVM analyseert hoeveel soa diagnoses er landelijk worden vastgesteld per jaar en of er groepen zijn bij waarbij soa vaker voorkomen.  Deze resultaten worden gepubliceerd in een halfjaarlijkse thermometer en in een uitgebreid jaarrapport. Het RIVM gebruikt deze gegevens ook om de zorg bij de CSGs bij te stellen of te verbeteren. Bijvoorbeeld, voor het bepalen van doelgroepen voor de CSGs en op welke soa cliënten getest moeten worden. Aanvullend onderzoek richt zich ook op het beter begrijpen van de stand van zaken rondom soa en hiv en het bieden van handvatten om de soa-zorg te verbeteren. Het onderzoek van het RIVM leidt tot adviezen aan de CSGs, de overheid en tot verdere aanbevelingen voor onderzoek.

Het RIVM beheert de database SOAP en de SOAP registratiecommissie bewaakt toegang tot en het gebruik ervan. Zo kunnen onderzoeksgroepen toestemming vragen via de SOAP registratiecommissie voor het gebruik van landelijke data voor onderzoeksdoeleinden. De CSGs krijgen toegang tot de gegevens van consulten uitgevoerd in hun centrum, om inzicht te krijgen in de stand van zaken rondom soa bij cliënten van hun eigen CSGs.

Naar documenten over SOAP

Regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg

Het RIVM/CIbCentrum Infectieziektebestrijding verleent namens de minister van VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Milieu subsidie in het kader van de subsidieregelingen  publieke gezondheid voor de regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASGadditional regulation for sexual health). Per 1 januari 2015 is de ASG regeling herzien, zoals beschreven in de brief aan de Tweede Kamer (naar de brief aan de Tweede Kamer). Belangrijkste wijziging is de overgang van ‘open einde’ regeling naar de invoering van een financieel plafond en aanscherping van het toegangsbeleid op de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD’en op basis van risicogedrag. De uitkomsten van de evaluatie van de ASG regeling (naar evaluatie subsidieregeling ASG) en de wens van VWS om de ASG regeling beheersbaar te maken vormden hiervoor de basis.

Vanuit de regeling kan een aantal doelgroepen terecht bij de GGD voor gratis en indien gewenst anonieme - aanvullende seksuele gezondheidszorg. Voor soa-zorg gaat het om de volgende personen:

  • Mannen die seks hebben met mannen (MSMmannen die seks hebben met mannen)
  • Personen die in het kader van de bron- en contactopsporing gewaarschuwd zijn voor een soa
  • Personen met klachten die wijzen op een soa
  • Personen die slachtoffer zijn van seksueel geweld
  • Personen jonger dan 25 jaar.
  • Personen met een verhoogd risico op soa, te weten:
  • Personen afkomstig uit een soa-endemisch gebied (Suriname, Nederlandse Antillen, Turkije, Marokko, Afrika, Zuid-Amerika, Azië, Oost Europa)
  • Personen met een partner uit de doelgroep MSM of soa-endemisch gebied
  • Prostituee (in de laatste 6 maanden)

Niet meer onder de regeling vallen per 2015:

  • Personen met veel wisselende contacten (3 of meer partners in de laatste 6 maanden)
  • Prostituanten

Voor de doelgroep jongeren die verder tot geen van bovengenoemde risicogroepen behoren geldt een aangepast testbeleid. Voor aanvullende seksualiteitshulpverlening blijft de leeftijdsgrens voor jongeren tot 25 jaar gehandhaafd.

Naar de tekst van de herziene regeling publieke gezondheid in de staatscourant

Naar documenten over de ASG

Meer weten over landelijke beleidskaders seksuele gezondheid? Kijk ook eens bij Loket Gezond Leven bij het themadeel seksuele gezondheid van de handreiking Gezonde Gemeente (naar themadeel seksuele gezondheid).

Aangifteplichtige soa

Hepatitis B is de enige aangifteplichtige soa in Nederland. GGD'en melden hepatitis B gevallen met behulp van een internetapplicatie. Het RIVM verzamelt deze gegevens en maakt landelijke overzichten.

Virologische weekstaten

Een test op een infectieziekte wordt gedaan bij een medisch-microbiologisch laboratorium. Wekelijks rapporteren medisch-microbiologische laboratoria aan het RIVM het aantal positieve testuitslagen van een groot aantal infectieziekten, waaronder chlamydia, hepatitis B en sinds 2005 ook hiv. Het RIVM publiceert elke maand een overzicht van deze infectieziekten in het Infectieziekten Bulletin. Gegevens uit de weekstaten zijn beschikbaar over de periode 1990 tot heden. Hiermee kunnen veranderingen in het voorkomen van infectieziekten tijdig worden gesignaleerd. Het totaal aantal testen en het type diagnostiek dat wordt gedaan, worden niet geregistreerd.
Meer informatie over de virologische weekstaten

Surveillance van hiv in Nederland

De soa/hiv-surveillance unit van het RIVM draagt zorg voor het verzamelen en interpreteren van gegevens uit hiv-surveillanceactiviteiten in Nederland. De gegevens worden gebruikt voor rapportages aan de overheid en andere instanties met als doel meer inzicht te verkrijgen in de stand van zaken van hiv en aids in Nederland, risicogedrag en in veranderingen in de tijd. De gegevens zijn onder andere afkomstig uit:

  • Landelijke hiv-monitoring: geanonimiseerde gegevens over nieuw gediagnosticeerde personen met een hiv-infectie via de hiv-behandelcentra en de Stichting HIVhumaan immunodeficientievirus Monitoring. 
  • Hivhumaan immunodeficientievirus-surveillance in de CSGs.
  • Hiv-screening bij zwangere vrouwen en bloeddonoren.