De meeste respondenten die de open vraag beantwoordden, gaven aan dat de COVID-19-pandemie het verwerken van de mogelijk traumatische gebeurtenis bemoeilijkte, al noemden enkelen ook positieve effecten. Thematische analyse bracht vier overkoepelende thema’s aan het licht die de ervaringen van deelnemers tijdens de COVID-19-pandemie kenmerkten: gebrek aan sociaal contact en steun, (verstoring van) rouwrituelen, angst en onzekerheid rondom besmetting, en hernieuwde waardering voor het leven en de relaties met anderen.

Deelnemers rapporteerden vaak gevoelens van eenzaamheid en sociale isolatie als gevolg van de beschermende maatregelen. Activiteiten die normaal gesproken structuur en sociaal contact boden, zoals naar de kerk gaan of mantelzorg verlenen, waren vaak niet meer mogelijk. Daarnaast gaven mensen aan dat het gebrek aan sociaal contact leidde tot minder sociale steun en verbondenheid, wat het verwerken van de gebeurtenis bemoeilijkte.

“Het niet fysiek met iemand er over kunnen praten en nabijheid zoeken.”

“Negatief, we zaten in een lockdown en ik heb toen niet contact kunnen hebben met de mensen die ik toen nodig had.”

Verlieservaringen werden vaak als bijzonder zwaar omschreven. Verschillende deelnemers noemden dat ze geen afscheid konden nemen van dierbaren, wat het rouwproces bemoeilijkte. Traditionele rouwrituelen, zoals uitvaarten of bijeenkomsten met vrienden en familie, waren vaak verstoord of niet mogelijk. Dit gebrek aan afsluiting droeg bij aan gevoelens van machteloosheid en langdurig verdriet.

“Mijn oma lag op sterven maar kon geen afscheid nemen. Daarnaast was het moeilijk om familie niet te kunnen knuffelen tijdens de uitvaart.”

De pandemie werd gekenmerkt door aanhoudende onzekerheid en angst: voor besmetting, voor het onbekende verloop van de pandemie en voor de langetermijngevolgen ervan. Deze voortdurende angst vormde een achtergrond van spanning en waakzaamheid, die volgens veel deelnemers hun emotionele verwerking belemmerde.

“Altijd bang dat deze persoon corona kan krijgen en het dan misschien niet red.”

“Door de grote onzekerheid omtrent Corona is het lastig om de angst af te kunnen sluiten”

Ondanks deze uitdagingen zagen sommige deelnemers de pandemie als een moment van existentiële bezinning. De ontwrichting van het normale leven leidde tot herwaardering van persoonlijke waarden, levensdoelen en prioriteiten. In sommige gevallen leidde dit tot een herwaardering voor relaties met dierbaren, voor de eigen gezondheid en die van geliefden, of voor hoe kort het leven is, wat juist bijdroeg aan het verwerken van de gebeurtenis.

“Door de coronaperiode en ook de lockdowns ben ik meer gaan nadenken, heb ik meer contact gezocht met mijn grootouders in het buitenland, en is de band sterker geworden, positief beïnvloed dus.”

Een aantal deelnemers uitte zorgen over toenemende maatschappelijke verdeeldheid, afnemend vertrouwen in publieke instituties en conflicten in persoonlijke relaties als gevolg van uiteenlopende meningen over de beschermende maatregelen en vaccinaties tijdens de pandemie. Sommige mensen gaven aan dat hun vertrouwen in de overheid afnam vanwege de genomen maatregelen. Tegelijkertijd waren anderen gefrustreerd dat mensen zich juist níet aan de maatregelen hielden en daarmee de gevaren voor hun gezondheid leken te negeren. Deze frustraties maakten het verwerken van gebeurtenissen moeilijker en leidden tot een afnemend vertrouwen in anderen.

“Dit komt omdat ik vanaf het allereerste begin van de coronaperiode een verhoogde alertheid ervaar omdat ik zó bang ben dat mijn partner (met onderliggende problematiek) komt te overlijden. Ik ben VOOR vaccineren en heel veel mensen om mij heen (familie en op het werk) zijn fanatiek tegen vaccineren. Hierdoor voel ik mij enorm machteloos en ben ook boos op hun. Het heeft de verstandhouding enorm beïnvloed. Ik voel me bij hun niet meer veilig.”

“De coronaperiode heeft mijn vertrouwen in overheid en medemensen zeer ernstig beschadigd.”