Het RIVM bepaalt de luchtkwaliteit voor heel Nederland met metingen uit het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) en berekeningen met modellen. Ook stelt het RIVM een aantal rekeninstrumenten beschikbaar. Dit ondersteunt provincies en gemeenten bij het opstellen en monitoren van hun luchtkwaliteitsbeleid.
GCN-tool
Het RIVM ontwikkelde samen met de GGD de Grootschalige Concentraties Nederland (GCN)-tool. Voor dit rekeninstrument zijn de emissietotalen en inzichten in de verdeling van emissiebronnen gebruikt. Deze gegevens komen uit de Emissieregistratie.
De GCN-tool laat per gemeente zien welk deel van de berekende concentratie veroorzaakt wordt door de uitstoot uit bronnen binnen de eigen gemeente, omliggende gemeenten of de rest van Nederland. Deze uitstoot is verdeeld over de 11 hoofdsectoren van het Schone Lucht Akkoord (SLA-sectoren). Naast de berekende uitstoot laat de tool ook de berekende concentraties van stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10 en PM2,5) zien. Deze zijn berekend voor de jaren 2024 en, het prognosejaar, 2030.
Beperkingen GCN-tool
De informatie die de GCN- tool geeft betreft de gemiddelde concentratie per gemeente. De berekeningen vinden op hogere resolutie plaats. Met deze tool kan (nog) niet gerekend worden aan gezondheidseffecten of aan de effecten van één of meerdere maatregelen op de gezondheid.
GGD-rekentool Luchtkwaliteit en gezondheid
De berekeningen die het RIVM doet voor het SLA zijn complex en heel gedetailleerd. De GGD ontwikkelde een toegankelijker rekeninstrument dat op een minder hoog detailniveau (en sneller) rekent: de GGD-rekentool Luchtkwaliteit en Gezondheid.
Deze tool berekent gezondheidswinst of -verlies door blootstelling aan schadelijke stoffen in de lucht. Dit kan op verschillende schaalniveaus (provincie, gemeente, buurt) en voor verschillende scenario’s (grootschalig, stedelijk, buitengebied).
Om de tool te gebruiken moet wel bekend zijn wat het (berekende) effect is van geplande maatregelen op de gemiddelde blootstelling van de bevolking in het betreffende gebied.
De GGD-rekentool kan voor de blootstelling aan fijnstof (PM10 en PM2,5) en stikstofdioxide (NO2) een aantal gezondheidseffecten berekenen, die veroorzaakt of waarschijnlijk veroorzaakt worden door luchtverontreiniging.
De tool geeft dit effect weer als: het aantal gevallen dat toegeschreven kan worden aan de blootstelling aan luchtverontreiniging en als percentage van de blootstelling aan de totale ziektelast.