Er is sprake van smog wanneer de concentraties van luchtverontreinigende stoffen verhoogd zijn. Dit kan acute gezondheidsklachten veroorzaken bij mensen die hiervoor gevoelig zijn. Bij zeer hoge concentraties kan iedereen klachten krijgen. Meestal gaat het om luchtwegklachten, maar smog door ozon kan ook zorgen voor irritatie aan ogen, neus en keel. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu meet de luchtverontreiniging, onderzoekt de verwachte ontwikkeling en geeft als het nodig is een smogwaarschuwing.

Vooral bij mensen met chronische aandoeningen aan longen, hart en vaten kunnen klachten verergeren. Daarnaast is er een verhoogd risico op effecten bij ouderen, kinderen en mensen die een zware inspanning leveren. Als de luchtkwaliteit verslechtert en smog langer aanhoudt verergeren klachten en krijgen meer mensen last.

Mensen die gevoelig zijn voor smog kunnen klachten voorkomen door zware inspanning te vermijden of activiteiten op een ander tijdstip uit te voeren. Mensen kunnen in overleg met een arts ook hun medicijngebruik tijdelijk aanpassen. Bij smog door ozon kan de blootstelling ook worden verminderd door ’s middags en in de vroege avond binnen te blijven. Op deze momenten zijn de ozonconcentraties het hoogst.

Wanneer waarschuwt het RIVM?

Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu meet ieder uur diverse stoffen in de lucht. Ook maken we gebruik van dagelijkse luchtkwaliteitsverwachtingen. Hierbij letten we specifiek op vier stoffen die een indicator zijn voor smog.

Als de (verwachte) concentratie van één van deze stoffen boven een de informatiedrempel of alarmdrempel uit komt, waarschuwt het RIVM voor smog. Elk van deze stoffen wordt onder specifieke omstandigheden gevormd. Als deze stoffen verhoogd zijn, zullen ook andere stoffen in hogere concentraties in de lucht zitten.

De vier indicatoren voor smog zijn:

  • Ozon ontstaat als verontreinigende stoffen in de lucht onder invloed van zonlicht worden omgezet. Dit gebeurt alleen in de zomer bij tropische temperaturen.
  • Fijn stof is een mengsel van allerlei in de lucht zwevende stofdeeltjes. Smog door fijn stof ontstaat wanneer veel stofdeeltjes in de lucht komen, bijvoorbeeld door vuurwerk, paasvuren, Saharazand of chemische reacties van ammoniak of stikstofoxiden.
  • Stikstofdioxide ontstaat bij verbrandingsprocessen. Smog door stikstofdioxide komt soms in de ochtend voor langs drukke wegen.
  • Zwaveldioxide. Hoge zwaveldioxide concentraties komen alleen nog onder zeer uitzonderlijke omstandigheden voor, bijvoorbeeld bij een calamiteit.

Fijn stof, stikstofdioxide en zwaveldioxide kunnen tegelijkertijd verhoogd zijn. Smog door ozon wordt gevormd vanuit andere verontreinigingen, waardoor deze vaak lager zijn als er smog door ozon ontstaat.

Meer informatie

De gemeten uurconcentraties en de luchtkwaliteitsverwachting zijn zichtbaar op de gezamenlijke website van alle luchtmeetnetten in Nederland en de luchtkwaliteitsapp ‘Mijn luchtkwaliteit’ voor iOS en Android. Ook is er informatie over actuele en verwachte smogniveaus op NOSNederlandse Omroep Stichting-Teletekst pagina 711 en 712.

App Luchtkwaliteit

(Beeldtitel: De app 'Mijn Luchtkwaliteit'. Wat kun je ermee? Jennifer:)

RUSTIGE MUZIEK

JENNIFER: Ik krijg het heel benauwd van uitlaatgassen van auto's en met name scooters, en je krijgt dan echt zo'n gevoel alsof je door zo'n hele dikke stofdoek ademt, eigenlijk, als je daarachter staat.
VOICE-OVER: Jennifer heeft longklachten.
Voor haar is het belangrijk om te weten hoe de luchtkwaliteit is zodat ze zich daarop kan voorbereiden. Daarvoor gebruikt ze de luchtkwaliteit-app.
HANS BERKHOUT: De luchtkwaliteit-app is een samenwerking van verschillende partijen. Daarnaast hebben we ook nog advies gevraagd van het Longfonds en Milieudefensie.

(Een mobiel met de app erop.)

Wij wilden dat mensen mee konden doen met de meetwaarden in de app.
Daarom hebben we een luchtkwaliteitsindex gemaakt die gezondheid koppelt aan de meetwaarden.
Op deze manier kunnen mensen zelf beter bepalen wanneer ze gaan sporten of een drukke weg mijden. En dat is wat we voor ogen hadden.
De ozon is 5, dus dat is matig.
En de luchtkwaliteit is dan ook direct 5.
VOICE-OVER: Jennifer gebruikt de app vooral om te kijken of haar klachten direct te maken hebben met de luchtkwaliteit in haar omgeving.
JENNIFER: Ik ben er met name naar op zoek gegaan toen ik echt een zomer het heel benauwd had.
Echt zo erg dat ik niet meer kon slapen. En toen ben ik bij de app terechtgekomen en toen heb ik dat opgezocht en dat klopte wel aardig.
VOICE-OVER: Jennifer kijkt niet alleen naar haar eigen omgeving maar vergelijkt ook diverse locaties met elkaar om zo verschillen zichtbaar te krijgen.
JENNIFER: Ik ben op de luchtkwaliteit-app van RIVM aan het kijken op verschillende locaties, wat daar de luchtkwaliteit op dit moment is.
Ik gebruik de app ook op dagen dat ik het bijvoorbeeld heel benauwd heb om dan te kijken wat eigenlijk de luchtkwaliteit op dat moment is.
Of ik kijk een beetje vooruit om dan te kijken van: nou, kan het zijn dat het de komende dagen iets benauwder weer wordt en misschien moet ik dan wat meer astmamedicatie meenemen.
VOICE-OVER: Gebruikers kunnen dus met informatie van de app hun activiteit of medicatie aanpassen.
Ook kunnen ze instellen dat de app een waarschuwing geeft.
Nou ja, op de app zie je bijvoorbeeld ook dat de wegen zo af en toe heel rood kleuren dat je daar goed de uitstoot ziet.
Dus op dagen dat het echt heel benauwd is dan ga ik door het parkje naar het station fietsen.
VOICE-OVER: De makers willen graag weten wat u van de app vindt.
Heb je ook nog een tip voor ons?
-Ja.
Bij 'Mijn locatie', bij de 'Luchtkwaliteit' zie ik staan: Bent u gevoelig voor luchtverontreiniging, overweeg dan lichamelijke inspanning te verminderen.
Ik denk juist dat beweging in Nederland juist toegejuicht moet worden in plaats van verminderd dus ik zou juist zeggen: Wanneer kan je dan wel bewegen en waar kan je dan wel bewegen als je dat niet nu en niet hier kan?
Goeie tip. Heeft u ook nog een tip voor ons?
Mail ons dan op info@luchtmeetnet.nl.

(Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het beeld wordt lichtblauw met wit. Beeldtekst: Download de app in de appstore. Meer informatie: www.luchtmeetnet.nl. Hester Volten en Miranda Braam. Een productie van het RIVM. Copyright 2017. De zorg voor morgen begint vandaag.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT NOG EVEN VERDER EN EBT WEG

(Daarnaast staan de logo's van de DCMR milieudienst Rijnmond, de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant, de GGD Amsterdam, de Omgevingsdienst Regio Arnhem en het wapen van de provincie Limburg.)

Luchtkwaliteitskaarten

Uitleg van de luchtkwaliteitskaarten en gegevens die te vinden zijn op de offici‘le website luchtmeetnet.nl en de experimentele website samenketen.rivm.nl/uurkaart/

Film luchtkwaliteit

Het RIVM monitort de uitstoot van vervuilende stoffen in de lucht, onderzoekt effecten van luchtverontreiniging op mens en natuur en levert de kennis waarop overheden hun maatregelen baseren.

(Beeldtekst: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Een duinlandschap vanuit de lucht. Kinderen spelen op het strand. Een meisje wordt ingesmeerd. Gerrit Hiemstra:)

VREDIGE MUZIEK

GERRIT HIEMSTRA: Het is zo dat morgen een kans is op matige smog in het midden van het land. Dat is een bericht van het RIVM dat vandaag naar buiten kwam. En dat is voor de meeste mensen geen probleem maar als je last van de luchtwegen hebt, is dat wel een probleem.

(Beeldtitel: Luchtkwaliteit. Een hemel met grijze en witte wolken. Voice-over:)

DE VREDIGE MUZIEK EBT WEG

VOICE-OVER: Slechte luchtkwaliteit is een gevaar voor het welzijn van mensen. Verkeer, industrie en veehouderij zijn bronnen die de luchtkwaliteit negatief beïnvloeden. Het RIVM meet de kwaliteit van de lucht in Nederland en adviseert overheden. Dat is een complex proces.

De kracht van het RIVM is dat het de totale keten bestrijkt.

KEES VAN LUIJK: Wij meten de kwaliteit van de lucht en van bodem- en grondwater. Dat zetten wij ook in een rekenmodel en in dat rekenmodel zitten eigenlijk alle bronnen. Dus het verkeer, de industrie en alle andere bronnen die er zijn en op die manier kunnen wij zowel met rekenen als met berekening dat geheel goed en betrouwbaar in kaart brengen en dat is ook weer de basis voor ons om het beleid te adviseren om eventueel bij te sturen en de kwaliteit van het milieu te verbeteren.
VOICE-OVER: Het RIVM onderzoekt de gevolgen van luchtverontreiniging voor de mens, want de impact is groot. Langdurige blootstelling aan fijnstof kan aandoeningen aan het hart- en vaatstelsel luchtwegen en longen verergeren. De verbetering van de luchtkwaliteit is vastgelegd in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit het NSL. Die luchtkwaliteit bewaakt het RIVM in het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit.
Zestig vaste meetstations registreren de stoffen in de lucht. Deze metingen gebruikt het RIVM ook in modellen.

(Een man opent een metalen kastdeur. Iemand trekt een ronde filter met een witte kunststof rand uit een houder.)

DE VREDIGE MUZIEK GAAT OVER IN LEVENDIGE MUZIEK

Bij het dorp Cabauw in de Lopikerwaard is een speciale meetlocatie.
Hier staat de 213 meter hoge Cabauw-mast van het KNMI.
Op verschillende hoogtes van de mast zijn instrumenten opgesteld voor metingen van onder andere fijnstof, stikstofoxide, luchtvochtigheid en wind.

(Verkeer rijdt langs een fabriek met rokende schoorstenen.)

DE LEVENDIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Het RIVM meet ook met mobiele apparatuur zoals hier, onder de rook van Pernis. Met behulp van laserlicht wordt de emissie van zwaveldioxide in en rond de verschillende rookpluimen gescand.

Systematisch scant de apparatuur een vooraf bepaald segment van de lucht.

(Een duinlandschap vanuit de lucht gevolgd door een rivierlandschap. Margreet van Zanten:)

DE LEVENDIGE MUZIEK SPEELT VERDER

MARGREET VAN ZANTEN: De meeste mensen weten wel dat luchtverontreiniging slecht kan zijn voor de mens maar daarnaast is er inderdaad ook een effect op de natuur.

In de lucht zitten namelijk allemaal stoffen, zoals bijvoorbeeld ammoniak en die vormen tezamen de stikstofproblematiek.
Als namelijk die stikstofhoudende deeltjes neerkomen in natuurgebieden verstoren ze daar het natuurlijke evenwicht dat heerst en dat leidt dan tot een verarmd ecosysteem.

(Een man rijdt door een bos.)

VOICE-OVER: Internationaal zijn maatregelen genomen om de verarming van het ecosysteem terug te dringen.
Met het TrendMeetnet Verzuring kan gekeken worden welke effecten de maatregelen hebben op lange termijn.
De bemonstering van het grondwater is daarvoor een betrouwbare methode.

(De man giet vloeistof vanuit een slang met een tuit in een plastic flesje.)

DE LEVENDIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Het Meetnet Ammoniak in Natuurgebieden registreert luchtconcentraties van ammoniak.
Dat gaat op een eenvoudige manier.
De buisjes met filter worden meegenomen naar het RIVM.
Deze methode geeft met 236 meetpunten een betrouwbaar beeld van de concentratie ammoniak in heel Nederland.
Het Europese natuurbeleid voor stikstof is in Nederland vastgelegd in de Programmatische Aanpak Stikstof, de PAS.
VAN ZANTEN: Binnen de PAS is het heel belangrijk dat de stikstof die neerslaat in de gebieden, afneemt daar is eigenlijk het hele programma op gebouwd en het RIVM speelt een belangrijke rol in het monitoren of dat daadwerkelijk gebeurt.
VOICE-OVER: Vervuilde lucht houdt zich niet aan landsgrenzen.
Internationaal beleid is daarom een vereiste.
VAN LUIJK: Dat betekent ten eerste dat we het met elkaar op dezelfde manier moeten meten en rekenen, dat we dat met elkaar goed bespreken dat doen we ook regelmatig in internationale overleggen en dat is ook de basis voor ons internationale milieubeleid en ons Europese milieubeleid.
VOICE-OVER: Het gaat in Nederland de goede kant op met de kwaliteit van lucht, bodem en water.
De adviesrol van het RIVM en onafhankelijk onderzoek dragen structureel bij aan een schoner milieu.

(Op een oranje achtergrond verschijnt in blauwe letters de beeldtekst: De zorg voor morgen begint vandaag. De tekst verdwijnt en het beeld wordt wit.)