Actueel

Twee clusters van infecties met de tuberculose bacterie M. bovis bij mensen in Nederland

In Nederland zijn eind 2025 en begin 2026 twee groepen (clusters) van vier infecties met de tuberculose bacterie Mycobacterium bovis gevonden bij mensen. Deze bacterie veroorzaakt een vorm van tuberculose bij runderen, maar kan ook mensen ziek maken. De ziekte heet rundertuberculose of boviene tuberculose.

Met een speciale techniek (whole genome sequencing, WGS (Whole Genome Sequence)) is aangetoond dat de bacteriën in die beide clusters sterk op elkaar lijken. Dat betekent dat de mensen in de twee clusters waarschijnlijk zijn besmet vanuit dezelfde bron. In beide clusters hebben de betrokken personen een link met een verblijf in Marokko. Het erfelijk materiaal van de aangetroffen bacteriën lijkt op dat van M. bovis-monsters die eerder in Europa zijn gezien bij mensen met boviene tuberculose.

De belangrijkste manier waarop mensen met M. bovis besmet raken is door het eten of drinken van besmette dierlijke producten, vooral ongepasteuriseerde melkproducten zoals rauwe melk of kaas van rauwe melk. Ook direct contact met besmet vee of met karkassen (dode dieren) kan een infectierisico zijn. Mensen kunnen dan besmet raken door het inademen van kleine druppeltjes in de lucht waarin bacteriën zitten die zieke dieren uitademen.

Wat is rundertuberculose?

Bovine tuberculose, ook wel rundertuberculose genoemd, wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium bovis (M. bovis). De bacterie komt voornamelijk voor bij runderen. Ook andere dieren kunnen besmet raken. Soms gaat de bacterie ook over van dier op mens. 

Sinds 1999 heeft Nederland de officiële EU (Europese Unie) vrij-status voor rundertuberculose, maar in andere landen komt de ziekte wel voor (in het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld). Soms wordt de bacterie gevonden bij de import van runderen uit andere landen waar M. bovis nog wel voorkomt. 

Hoe vaak komt tuberculose door M. bovis voor?

In Nederland wordt de ziekte tuberculose meestal veroorzaakt door de tuberculosebacterie Mycobacterium tuberculosis (M. tuberculosis). De ziekte komt vooral voor bij mensen die geboren zijn in een land waar tuberculose veel voorkomt. In 1 tot 1,5% van alle mensen met tuberculose is de besmetting veroorzaakt door de tuberculosebacterie M. bovis (circa 5 personen per jaar). Een besmetting met M. bovis komt vooral voor bij mensen uit landen waar de veestapel nog niet ‘bovis-vrij’ is.

Zie ook kerncijfers tuberculose in Nederland 2022

Hoe kunnen mensen besmet raken met de tuberculosebacterie M. bovis?

Tuberculose-ziekte veroorzaakt door M. bovis komt in Nederland niet vaak voor. Als iemand besmet raakt, dan komt dat meestal door het drinken van rauwe, ongepasteuriseerde melk van een koe die besmet is. Of het betreft mensen geboren in Nederland die besmet raakten voordat de veestapel ‘bovis-vrij’ was of mensen geboren in het buitenland waar dat nog niet het geval is. De bacterie kan dan in het darmkanaal komen en vele jaren later ziekte veroorzaken. Recent zijn er katten ziek geworden door M. bovis,  hoogstwaarschijnlijk door het eten van rauw vlees. Een aantal gezinsleden van de zieke katten zijn positief getest voor een tbc (Tuberculose)-infectie. De GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) is bezig met contactonderzoek en preventieve behandeling.

Mensen die werken met besmettelijke dieren (open tbc) zoals: boeren, dierenartsen en slachthuismedewerker kunnen bij onbeschermd en nauw contact besmet raken. In Nederland is deze kans heel klein door de officiële EU vrij-status voor rundertuberculose, maar in andere landen komt de ziekte wel voor (in het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld).

Word je ziek van de tuberculosebacterie M. bovis?

De meeste mensen worden niet ziek van een tuberculose-infectie door M. bovis of M. tuberculosis. 1 op de 10 mensen wordt wel ziek. Dit kan na enkele maanden, maar ook pas jaren nadat iemand besmet is geraakt. De kans om ziek te worden, is in de eerste 2 jaar het grootst. Of je ziek wordt, hangt ook af van de weerstand van iemand die besmet is.

Tuberculose door M. bovis ontstaat meestal in andere organen dan de longen. Tuberculose buiten de longen is veel minder besmettelijk dan tuberculose in de longen. 

Welke symptomen horen bij tuberculose?

De symptomen bij tuberculose kunnen zijn: afvallen, geen zin in eten, moe, ’s nachts erg zweten, koorts, lange tijd hoesten en slijm bij het hoesten en soms met bloed (bij tuberculose in de longen). 

Is tuberculose door M. bovis te behandelen?

Tuberculose door M. bovis is goed te behandelen met medicijnen. Een medicijnenkuur is lang en intensief. Een patiënt moet tenminste 9 maanden lang elke dag verschillende antibiotica slikken. Hierbij wordt hij begeleid door een sociaal verpleegkundige van de afdeling tbc-bestrijding van de GGD.