Wilde dieren (waaronder wilde vogels) dragen ziekteverwekkers bij zich. Van sommige ziekteverwekkers kunnen mensen ook ziek worden. U kunt de kans op ziekte verkleinen. Op deze pagina leest u hoe ziekteverwekkers zich vanaf wilde dieren verspreiden, wat u kunt doen om de kans op ziekte te verkleinen en welke ziekten wilde dieren kunnen overdragen.

Zo komen ziekteverwekkers van wilde dieren bij mensen

Ziekteverwekkers kunnen op verschillende manieren van wilde dieren bij mensen terechtkomen:

  • Als u een (dood of levend) wild dier aanraakt.
  • Als u zorgt voor wilde dieren, bijvoorbeeld in een wildopvang.
  • Als u in contact komt met uitwerpselen van wilde dieren, zoals ratten of muizen.
  • Als u zwemt in water waar ook wilde dieren komen.
  • Via het eten van vlees van wilde dieren, bijvoorbeeld wild zwijn of haas.

Tips om te voorkomen dat u ziek wordt

Met deze tips verkleint u de kans dat u ziek wordt door ziekteverwekkers van wilde dieren.

  • Raak geen dode of zieke wilde dieren aan met blote handen.
  • Was uw handen met water en zeep na een bezoek aan een vogel- of wildopvang.
  • Ventileer ruimtes waar mogelijk ratten of muizen hebben gezeten, voordat u naar binnen gaat.
  • Neem goede hygiënemaatregelen bij het klaarmaken van vlees van wilde dieren en bak het goed door. Eet liever geen rauw vlees.
  • Zwem alleen in water dat is aangewezen als veilig zwemwater. Zwem niet met een wondje of dek het wondje af met een waterdichte pleister.

Lees meer over wilde knaagdieren en ziekteverwekkers.

Ik ben gekrabd of gebeten door een wild dier. Wat nu?

Heeft u een krabwond of bijtwond van een wild dier, zoals een rat of haas? Spoel de wond dan goed uit met lauw water. Neem bij een beet dezelfde dag nog contact op met de huisarts, en bij een krab als u zich zorgen maakt.

De huisarts zal bekijken of u een vaccinatie tegen tetanus of hondsdolheid nodig heeft, of antibiotica om een ontsteking te voorkomen.

Bent u gekrabd of gebeten door een vleermuis? Neem dan altijd direct contact op met de huisarts.

Ik heb klachten. Wat nu?

Denkt u dat u ziek bent geworden door contact met een wild dier? Of heeft u ernstige klachten na contact met wilde dieren, of klachten die niet weggaan? Neem dan altijd contact op met de huisarts. Vertel daarbij dat u contact heeft gehad met wilde dieren, en wanneer dit was.

Ziekten die mensen van wilde dieren kunnen krijgen

Wilde dieren kunnen verschillende ziekten doorgeven. We lichten er drie uit. Deze komen vaak voor of kunnen mensen ernstig ziek maken.

Hoe krijgt iemand leptospirose?
Leptospirose wordt veroorzaakt door verschillende typen van de leptospira-bacterie. De ziekte is het meest bekend van ratten. Besmette dieren scheiden de bacterie met de urine uit in de omgeving. Mensen kunnen besmet worden door contact met de urine, bijvoorbeeld door:

  • Zwemmen in water waar ook besmette dieren komen.
  • Meedoen aan een ‘mud run’ (modderrace).
  • Direct contact met levende of dode ratten.

Niet alleen papegaaien, maar ook parkieten, duiven, eenden en andere vogels kunnen de bacterie bij zich dragen. Vogels kunnen de bacterie ook bij zich dragen zonder zelf ziek te zijn. Na een stressvolle gebeurtenis, zoals een verhuizing, kunnen dieren de bacterie weer gaan uitscheiden. Op die manier kunnen mensen besmet raken en ziek worden.

Welke klachten passen bij leptospirose?
Soms heeft iemand met leptospirose helemaal geen klachten. Anderen krijgen bijvoorbeeld: 

  • koorts
  • spierpijn
  • hoofdpijn
  • diarree

Ernstige klachten zijn:

  • een vergrote lever
  • vergrote nieren
  • geelzucht

Vooral de combinatie van verschillende klachten past bij leptospirose.

Hoe kunt u leptospirosen voorkomen?

Lees meer over leptospirose bij mensen. 
Lees meer over leptospirose bij dieren.

Hoe krijgt iemand orthohantavirusinfectie?
Er bestaan verschillende soorten orthohantavirussen, bijvoorbeeld het seoulvirus bij ratten en het puumalavirus bij rosse woelmuizen. Bij besmette ratten of muizen zit het orthohantavirus in de urine, de ontlasting en het speeksel. Als dit opdroogt kan het virus in stof terechtkomen. Het stof met het virus erin kan in de lucht komen. Bijvoorbeeld door vegen. Mensen kunnen dit stof inademen en besmet raken.

Iemand kan ook besmet raken door een beet van een besmet knaagdier of doordat er virus in een wondje komt.

Welke klachten passen bij orthohantavirusinfectie?
De meeste mensen worden niet ziek van een orthohantavirus. Klachten kunnen zijn: spierpijn, hoofdpijn, koorts, misselijkheid en een gevoel alsof u griep krijgt. Deze klachten gaan meestal vanzelf over.

Soms veroorzaakt een orthohantavirus nierschade. Iemand kan dan ernstig ziek worden en in het ziekenhuis worden opgenomen.

Hoe kunt u leptospirosen voorkomen?

Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door wilde dieren. Als u een ruimte wilt schoonmaken waar uitwerpselen of nesten van muizen of ratten zitten, maak deze dan eerst nat voordat u het opruimt. Gebruik geen bezem of stofzuiger, want dan verstuift het stof.

Ga bij duidelijke klachten naar de huisarts. Vertel dat u contact heeft gehad met knaagdieren of hun uitwerpselen.

Lees meer over orthohantavirusinfectie bij mensen.

Hoe krijgt iemand hondsdolheid?
Mensen kunnen hondsdolheid (rabiës) krijgen via een beet, krab of lik van een zoogdier dat besmet is met een lyssavirus. Als de ziekte niet wordt behandeld, is deze dodelijk.

Klassiek rabiësvirus komt niet voor in Nederland. Vleermuizen in Nederland kunnen wel een ander lyssavirus bij zich dragen. In zeldzame gevallen kunnen ze dit virus op mensen overdragen en hondsdolheid veroorzaken.

Welke klachten passen bij hondsdolheid?

  • Hondsdolheid begint met rillingen, koorts, overgeven en hoofdpijn.
  • Daarna volgen ernstigere klachten, zoals kramp in de spieren, stuipen en verlamming.
  • Uiteindelijk leiden complicaties, zoals slik- en ademhalingsproblemen, altijd tot de dood.

Meestal zitten er twintig tot negentig dagen tussen het besmet raken en ziek worden.

Hoe kunt u hondsdolheid voorkomen?

Gaat u naar een land waar hondsdolheid voorkomt? Laat u dan adviseren door het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR) over mogelijke vaccinatie tegen rabiës.

Bent u gebeten, gelikt of gekrabd door een vleermuis of ander wild dier? Doe dan het volgende:

  • Was de wond/plek 15 minuten met zeep en stromend water.
  • Ontsmet de wond daarna met jodium of 70% alcohol.
  • Neem direct contact op met een arts, ook als u gevaccineerd bent.

Een arts zal u vaccineren. Soms krijgt iemand ook antistoffen tegen hondsdolheid. Dit hangt af van de ernst van de verwonding en of iemand al eerder gevaccineerd is. Als u snel behandeld wordt, kan worden voorkomen dat u ziek wordt. Als iemand eenmaal klachten heeft, is er geen behandeling meer mogelijk.

Lees meer over hondsdolheid bij mensen.
Lees meer over hondsdolheid bij dieren.

Bekijk hieronder andere ziekten die wilde dieren aan mensen kunnen overdragen.

Campylobacter

Hoe krijgt iemand een campylobacter-infectie?
Campylobacter is een bacterie die voorkomt in de darmen van dieren.

Mensen kunnen een campylobacter-infectie krijgen door:

  • Het eten van onvoldoende verhit voedsel.
  • Onhygiënische voedselbereiding.
  • Contact met besmette dieren (aaien, knuffelen) of hun mest.

Welke klachten passen bij een campylobacter-infectie?
De meest voorkomende klachten bij een campylobacter-infectie zijn:

  • diarree
  • buikpijn en buikrampen
  • vermoeidheid
  • koorts

Hoe kunt u een campylobacter-infectie voorkomen?
Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door wilde dieren.

Bent u erg ziek, gaan de klachten niet weg of maakt u zich zorgen? Neem dan contact op met de huisarts. Geef aan dat u contact heeft gehad met wilde dieren, of wild heeft gegeten.

Lees meer over campylobacter bij mensen. 
Lees meer over campylobacter bij dieren.

Koepokken

Hoe krijgt iemand koepokken?
Mensen kunnen koepokken (cowpox) krijgen door direct contact met een dier dat het cowpox-virus draagt. Bijvoorbeeld een koe, kat, wilde muis of rat. Wilde knaagdieren dragen het virus bij zich. Zij worden er niet ziek van, maar kunnen het wel doorgeven aan andere dieren en mensen. Katten kunnen wel ziek worden. Ze krijgen dan huidafwijkingen en soms koorts en sloomheid. Besmettingen bij mensen komen bijna niet voor.

Welke klachten passen bij koepokken?
Iemand met koepokken krijgt plaatselijke huidafwijkingen, zoals pokken en blaasjes.

Hoe kunt u koepokken voorkomen?
Heeft u contact gehad met wilde knaagdieren, katten of koeien? Was dan goed uw handen met water en zeep. Zeker als het dier huidafwijkingen heeft.

Krijgt u verdachte huidafwijkingen, zoals pokken of blaasjes? Ga dan naar de huisarts.

Cryptosporidiose

Hoe krijgt iemand cryptosporidiose?
Cryptosporidiose wordt veroorzaakt door een parasiet die in de darmen van verschillende dieren voorkomt, ook bij verschillende wilde dieren, bijvoorbeeld egels. De parasiet kan in grote hoeveelheden in de mest zitten. Mensen kunnen besmet worden door:

  • contact met mest
  • zwemmen in water dat besmet is geraakt met mest
  • besmet voedsel

Welke klachten passen bij cryptosporidiose?
Cryptosporidiose kan zonder klachten verlopen. Iemand kan ook acute diarree met darmkrampen krijgen. Vooral kinderen tot 5 jaar en mensen met een verminderde afweer kunnen veel klachten krijgen.

Hoe kunt u cryptosporidiose voorkomen?
Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door wilde dieren.

Ga bij klachten naar de huisarts.

Lees meer over cryptosporidiose bij mensen.
Lees meer over cryptosporidiose bij dieren.

Papegaaienziekte/psittacose

Hoe krijgt iemand papegaaienziekte?
Papegaaienziekte, ook wel psittacose of ornithose genoemd, wordt veroorzaakt door een bacterie. Mensen worden besmet door het inademen van stof met opgedroogd oogvocht, snot of uitwerpselen van vogels die deze bacterie bij zich dragen. Bijvoorbeeld bij het schoonmaken van een vogelkooi.

Niet alleen papegaaien, maar ook parkieten, duiven, eenden en andere vogels kunnen de bacterie bij zich dragen. Vogels kunnen de bacterie ook bij zich dragen zonder zelf ziek te zijn. Na een stressvolle gebeurtenis, zoals een verhuizing, kunnen dieren de bacterie weer gaan uitscheiden. Op die manier kunnen mensen besmet raken en ziek worden.

Welke klachten passen bij papegaaienziekte?
De klachten bij papegaaienziekte kunnen heel verschillend zijn. Sommige mensen krijgen geen klachten. Anderen kunnen griepachtige klachten of longontsteking of zelfs bloedvergiftiging krijgen.

Hoe kunt u papegaaienziekte voorkomen?
U kunt besmetting voorkomen door handschoenen, een mond-neusmasker (FFP-2) en beschermende kleding te dragen bij de verzorging van mogelijk besmette vogels.

Ga naar de huisarts bij klachten.

Lees meer over papegaaienziekte bij mensen.
Lees meer over papegaaienziekte bij dieren.

Rattenbeetkoorts

Hoe krijgt iemand rattenbeetkoorts?
Rattenbeetkoorts wordt veroorzaakt door een bacterie. De bacterie kan voorkomen bij knaagdieren, zoals ratten en muizen. Mensen kunnen besmet worden door:

  • een beet of krab van een besmet dier;
  • contact met urine, ontlasting of speeksel van een besmet dier

Welke klachten passen bij rattenbeetkoorts?

  • Mensen krijgen eerst griepachtige verschijnselen zoals koorts, hoofdpijn en braken.
  • Daarna kunnen huiduitslag en gewrichtsontstekingen ontstaan.
  • Zonder behandeling kunnen er ernstige orgaanaandoeningen ontstaan.

Rattenbeetkoorts kan goed behandeld worden met antibiotica.

Hoe kunt u rattenbeetkoorts voorkomen?
Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door wilde dieren.

Heeft u klachten zoals hierboven? Ga dan naar de huisarts. Vertel dat u contact heeft gehad met (wilde) knaagdieren.

Lees meer over rattenbeetkoorts (Engels).

Salmonella

Hoe krijgt iemand een salmonella-infectie?
Een salmonella-infectie wordt veroorzaakt door de salmonellabacterie. Deze bacterie kan bij verschillende vogels voorkomen. Mensen kunnen besmet raken door:

  • Contact met besmette dieren of hun ontlasting.
  • Het eten van rauw of onvoldoende verhit vlees of eieren.
  • Het drinken of eten van producten van rauwe melk.

Welke klachten passen bij een salmonella-infectie?
De meest voorkomende klachten zijn:

  • buikkrampen
  • misselijkheid
  • braken
  • diarree

Soms hebben mensen ook:

  • koorts
  • hoofdpijn
  • spierpijn

De klachten beginnen meestal binnen drie dagen na het eten of drinken van besmet voedsel of contact met besmette dieren.

Hoe kunt u een salmonella-infectie voorkomen?
Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door tamme vogels.

Denkt u dat u een salmonella-infectie heeft? Neem dan contact op met de huisarts als er bloed in de diarree zit, als u hoge koorts heeft of als de diarree na een week niet minder is geworden.

Lees meer over salmonella-infectie bij mensen.
Lees meer over salmonella-infectie bij dieren.

Toxoplasmose

Hoe krijgt iemand toxoplasmose?
Toxoplasmose wordt veroorzaakt door een parasiet die vooral bij katten voorkomt. De eitjes van de parasiet zitten vooral in de poep van jonge katten. Iemand kan de ziekte bijvoorbeeld krijgen door het eten van besmet voedsel of bij het tuinieren. Besmetting via wilde dieren is ook mogelijk. Als een wild dier de eitjes binnenkrijgt, komen de parasieten in het vlees terecht. Mensen kunnen dan besmet raken door rauw of niet goed verhit vlees van wild (bijvoorbeeld wild zwijn of haas) te eten.

Welke klachten passen bij toxoplasmose?
Meestal merkt iemand niets van een besmetting met de parasiet die toxoplasmose veroorzaakt. Soms ontstaat moeheid, lusteloosheid of koorts. De klachten kunnen ernstiger zijn bij kinderen, ouderen en mensen met verminderde weerstand. Zwangeren lopen risico de parasiet door te geven aan de ongeboren baby. 

Hoe kunt u toxoplasmose voorkomen?

  • Neem goede hygiënemaatregelen voor het klaarmaken van voedsel.
  • Bak vlees goed door. Zeker als u zwanger bent.
  • Was uw handen met water en zeep na het tuinieren en na contact met dieren.

Ga bij duidelijke klachten naar de huisarts.

Lees meer over toxoplasmose bij mensen.
Lees meer over toxoplasmose bij dieren.

Trichinella

Hoe krijgt iemand een trichinella-infectie?
Trichinella is een rondworm van een paar millimeter lang. Larven van deze rondworm kunnen in vlees zitten. Meestal is dit vlees van varkens, paarden of wilde zwijnen. Mensen kunnen een trichinella-infectie krijgen door het eten van besmet vlees. In het lichaam van de mens kunnen larven vanuit de darmen ook in de spieren terecht komen.

Het risico om besmet te raken is in Nederland heel klein, omdat slachtvlees, ook van wilde zwijnen, gekeurd wordt.

Welke klachten passen bij een trichinella-infectie?
Enige tijd nadat u besmet vlees heeft gegeten, kunt u allerlei klachten krijgen: misselijkheid, braken, diarree. Maar ook koorts, hoofdpijn, huiduitslag, bloedinkjes onder de nagels en pijnlijke spieren.

Hoe kunt u een trichinella-infectie voorkomen?

Zorg dat u vlees van wilde zwijnen alleen eet als het goed verhit is.

Ga bij klachten naar de huisarts.

Lees meer over trichinellose-infectie bij mensen.

Trichinella

Hoe krijgt iemand een trichinella-infectie?
Trichinella is een rondworm van een paar millimeter lang. Larven van deze rondworm kunnen in vlees zitten. Meestal is dit vlees van varkens, paarden of wilde zwijnen. Mensen kunnen een trichinella-infectie krijgen door het eten van besmet vlees. In het lichaam van de mens kunnen larven vanuit de darmen ook in de spieren terecht komen.

Het risico om besmet te raken is in Nederland heel klein, omdat slachtvlees, ook van wilde zwijnen, gekeurd wordt.

Welke klachten passen bij een trichinella-infectie?
Enige tijd nadat u besmet vlees heeft gegeten, kunt u allerlei klachten krijgen: misselijkheid, braken, diarree. Maar ook koorts, hoofdpijn, huiduitslag, bloedinkjes onder de nagels en pijnlijke spieren.

Hoe kunt u een trichinella-infectie voorkomen?

Zorg dat u vlees van wilde zwijnen alleen eet als het goed verhit is.

Ga bij klachten naar de huisarts.

Lees meer over trichinellose-infectie bij mensen.

Tularemie

Hoe krijgt iemand tularemie?
Tularemie wordt veroorzaakt door een bacterie. Vooral hazen, bevers, muskusratten en muizen kunnen deze bacterie bij zich hebben.

De bacterie kan op veel manieren op mensen overgaan, bijvoorbeeld door:

  • contact met besmette dieren, bijvoorbeeld een haas bij het jagen;
  • een beet van een teek of mug;
  • het eten van vlees van besmette dieren;
  • contact met besmet water.

De ziekte is bij mensen in Nederland heel zeldzaam.

Welke klachten passen bij tularemie?
Niet iedereen die besmet is, wordt ziek.

Als iemand wel ziek wordt, beginnen de klachten meestal met:

  • koorts
  • hoofdpijn
  • spierpijn
  • koude rillingen
  • (soms) keelpijn

Binnen 24 tot 48 uur verschijnt er een ontstoken blaar op de plek van de infectie. Vaak is dat een vinger, arm, oog of het gehemelte. Andere mogelijke klachten zijn:

  • opgezwollen lymfeklieren
  • keelontsteking
  • oogontsteking
  • longontsteking
  • ernstige buikklachten en diarree

Hoe kunt u tularemie voorkomen?

  • Raak geen wilde dieren aan zonder handschoenen.
  • Voorkom beten van insecten en teken.
  • Drink geen water uit rivieren, sloten, meren en voorkom contact met dit water.
  • Zorg dat u vlees van in het wild gevangen dieren alleen eet als het goed verhit is.
  • Draag handschoenen en een mondneusmasker (FFP-2) als u een geschoten haas verwerkt.

Ga bij klachten naar de huisarts.

Lees meer over tularemie bij mensen.
Lees meer over tularemie bij dieren.

Vogelgriep

Hoe krijgt iemand vogelgriep?
Vogelgriep is een besmettelijke ziekte die vooral bij vogels voorkomt. Soms worden ook zoogdieren besmet. Vogelgriep bij mensen komt bijna nooit voor. Als het gebeurt, is dit alleen bij nauw en veel contact met besmette dieren.

Welke klachten passen bij vogelgriep?
De klachten van vogelgriep bij mensen zijn meestal hetzelfde als bij een ‘gewone’ griep: koorts, hoofdpijn, spierpijn en hoesten. Soms krijgen mensen een oogontsteking.

Vogelgriep bij mensen verloopt niet altijd mild. Vooral in Azië zijn er typen vogelgriepvirus waar mensen soms flink ziek van kunnen worden. Ze krijgen dan bijvoorbeeld een zware longontsteking en kunnen overlijden.

Hoe kunt u vogelgriep voorkomen?

Raak geen dode of zieke wilde vogels of andere dieren aan zonder handschoenen.

Denkt u dat u ziek bent geworden door het vogelgriepvirus, omdat u een zieke vogel of ander dier heeft aangeraakt? Neem dan contact op met de huisarts. Geef daarbij aan dat u contact heeft gehad met een ziek of dood dier.

Lees meer over vogelgriep bij mensen.
Lees meer over vogelgriep bij dieren.

Vossenlintworm

Hoe krijgt iemand vossenlintworm?
De vossenlintworm is een kleine lintworm die voorkomt in de poep van besmette dieren. Vooral vossen kunnen de vossenlintworm bij zich dragen, maar ook honden, katten en wasbeerhonden.

Als mensen de eitjes van de vossenlintworm per ongeluk opeten, kunnen ze ziek worden. Eitjes van de vossenlintworm kunnen zitten op:

  • bosvruchten die u zelf plukt, zoals bosbessen, bramen, frambozen;fruit dat uit een boom of struik is gevallen en op de grond ligt (valfruit);
  • paddenstoelen die u zelf plukt;
  • noten, bijvoorbeeld beukennootjes of hazelnoten.

In Nederland komt de vossenlintworm alleen voor bij vossen in Limburg en Oost-Groningen. De vossenlintworm komt ook voor in andere landen in Europa, bijvoorbeeld Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.

Welke klachten passen bij vossenlintworm?
Mensen die ziek worden van de vossenlintworm kunnen last hebben van: 
-    buikpijn
-    benauwdheid
-    gele huid en ogen

Meestal komen er eerst problemen in de lever. De worm kan daarna doorgroeien naar andere organen, bijvoorbeeld de longen of de hersenen.

De kans dat mensen besmet raken en ziek worden, is heel klein. Als iemand wel ziek wordt, gebeurt dat meestal pas vijf tot vijftien jaar na de besmetting.

Hoe kunt u vossenlintworm voorkomen?
Als u een gebied bezoekt waar vossenlintworm voorkomt, spoel dan zelf geplukte bosvruchten en paddenstoelen, noten, valfruit en groenten altijd goed af voor u ze eet. Was en kook of verhit bosvruchten, paddenstoelen en valfruit voordat u ze eet. Thuis invriezen helpt niet, de eitjes gaan pas dood bij -80°C.

Heeft u klachten zoals hierboven beschreven? Ga dan naar de huisarts. Om te weten of u ziek bent van de vossenlintworm, moeten uw bloed, lever en longen worden onderzocht.

Lees meer over vossenlintworm.

Zwemmersjeuk (Trichobilharzia)

Hoe krijgt iemand zwemmersjeuk?
Zwemmersjeuk is een allergische reactie van mensen op de larven van een worm. Deze worm, trichobilharzia, komt voor bij eenden en andere watervogels. Mensen kunnen in aanraking komen met deze larven als ze in water zwemmen waar ook eenden zijn. Dit is vooral in niet zo diep, stilstaand of langzaam stromend water.

Welke klachten passen bij zwemmersjeuk?
Bij een besmetting krijgt iemand al snel na het zwemmen jeuk en rode plekjes. Eén tot twee weken later ontstaan er kleine, jeukende rode bultjes op dezelfde plaats. Dat is een reactie van de huid op de larfjes die in de huid doodgaan. De eerste keer kan de besmetting vrijwel ongemerkt voorbij gaan.

Wanneer iemand later opnieuw besmet wordt, zullen de klachten veel heftiger zijn. Door de huidreactie zullen de larfjes eerder gedood worden, maar de reactie kan heftige jeuk geven en rode vlekken die bultjes worden.

De aandoening gaat binnen ongeveer een week vanzelf over en hoeft niet behandeld te worden (behalve als er door het krabben huidontstekingen zijn ontstaan).

Hoe kunt u zwemmersjeuk voorkomen?
Zwem alleen in officiële zwemwateren en let op eventuele waarschuwingen op borden.

Lees meer over zwemmersjeuk.