Pneumokokkenvaccinatie voor ouderen

Pneumokokkenziekte is een verzamelnaam voor ziekten die worden veroorzaakt door een bacterie: de pneumokok. Deze kan oor- en longontsteking veroorzaken, maar ook bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking. De ziekte komt het meest voor bij kleine kinderen en ouderen. De Gezondheidsraad adviseert om ouderen vanaf 60 jaar een vaccinatie aan te bieden.

Advies Gezondheidsraad

De Gezondheidsraad heeft op 28 februari 2018 een advies uitgebracht om ouderen vanaf 60 jaar te vaccineren tegen pneumokokken. De vaccinatie beschermt tegen 23 veel voorkomende typen pneumokokken. Hiermee wordt niet alle ziekte door pneumokokken uitgebannen, maar het kan wel een groot aantal ziekenhuisopnames en sterfgevallen voorkomen. De vaccinatie zou ieder 5 jaar herhaald moeten worden tot de leeftijd van 75 jaar. De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport staat hier positief tegenover en beslist medio 2019 of hij dit advies overneemt en hoe dit zal worden uitgevoerd. Bekijk hier de Kamerbrief.  

Hieronder vindt u vragen en antwoorden over de pneumokokkenvaccinatie voor ouderen. Informatie over pneumokokkenvaccinatie voor kinderen kunt u vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma. Professionals vinden meer informatie op de pagina voor professionals.

Pneumokokkenziekte algemeen

  1. Wat is pneumokokkenziekte en hoe ernstig is het?
  2. Hoe vaak komt pneumokokkenziekte in Nederland voor?
  3. Wie kan pneumokokkenziekte krijgen?
  4. Is pneumokokkenziekte besmettelijk?
  5. Hoe kan pneumokokkenziekte worden voorkomen?
  6. Ik heb al een keer pneumokokkenziekte gehad, kan ik het nog een keer krijgen?

Vaccinatie tegen pneumokokkenziekte

  1. Hoe effectief is vaccineren tegen pneumokokkenziekte?
  2. Als ik gevaccineerd ben tegen pneumokokkenziekte, kan ik dan geen pneumokokkenziekte meer krijgen?
  3. Is het vaccineren tegen pneumokokkenziekte veilig?
  4. Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk verwacht worden?
  5. Is er al ervaring met pneumokokkenvaccinatie in andere landen?
  6. Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?
  7. Hoe lang werkt een pneumokokkenvaccinatie?
  8. Moet pneumokokkenvaccinatie herhaald worden?
  9. Hoe kan ik mij laten vaccineren tegen pneumokokkenziekte?
  10. Zijn er andere effectieve manieren om tegen pneumokokkenziekte te beschermen?

Het vaccin

  1. Welke pneumokokkenvaccins zijn geregistreerd in Nederland?
  2. Hoe kan ik me laten vaccineren tegen pneumokokkenziekte?
  3. Waaruit bestaat een pneumokokkenvaccin?

Wat is pneumokokkenziekte en hoe ernstig is het?

Pneumokokkenziekte wordt veroorzaakt door een bacterie, de pneumokok. Veel mensen dragen deze bacterie tijdelijk bij zich. Deze bacterie kan verschillende ziektebeelden veroorzaken, zoals oor- en longontsteking. Als deze bacterie in de bloedbaan of in het zenuwstelstel komt, kan deze ook  zeer ernstige ziektebeelden veroorzaken, zoals bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking. Ziekteverschijnselen hiervan zijn koorts, hoofdpijn, nekstijfheid, verwardheid en verlies van bewustzijn.   

naar boven

Hoe vaak komt pneumokokkenziekte in Nederland voor?

Elk jaar krijgen ongeveer 10.000 patiënten in Nederland een infectie met een pneumokokkenbacterie. Long- en oorontstekingen komen het meest voor, maar er zijn ook ongeveer 2500 patiënten per jaar met ernstige pneumokokkenziekte (bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking). Deze patiënten worden allemaal opgenomen in het ziekenhuis. Van deze 2500 patiënten per jaar overlijden er ongeveer 300 en hebben 75-100 patiënten ernstige blijvende klachten. De ziekte komt het meest voor bij kinderen onder de twee jaar en bij ouderen (>65 jaar).

naar boven

Wie kan pneumokokkenziekte krijgen?

Veel mensen dragen de bacterie tijdelijk bij zich in de neus of keel, zonder hier zelf ziek van te worden.  De infectie kan ernstig verlopen bij kinderen jonger dan 2 jaar, mensen van 65 jaar en ouder  en met name bij mensen waarbij de milt niet goed werkt. Ook mensen die herstellen van een virale luchtweginfectie of mensen die roken lopen meer risico op een infectie.

naar boven

Is pneumokokkenziekte besmettelijk?

Ja, het ‘dragen’ van de pneumokok in de neus- en keelholte is besmettelijk. Besmetting vindt plaats door hoesten, niezen, zoenen of via de handen. Als mensen dicht op elkaar leven, is de kans om besmet te worden groter.

naar boven

Hoe kan pneumokokkenziekte worden voorkomen?

Pneumokokkenziekte kan deels worden voorkómen door vaccinatie. Er bestaan echter veel verschillende typen van de pneumokok. De vaccins werken slechts tegen een deel van de voorkomende typen. Daarnaast kan de verspreiding van de bacterie worden verminderd door goede hygiëne toe te passen bij hoesten en niezen.

naar boven

Ik heb al een keer pneumokokkenziekte gehad, kan ik het nog een keer krijgen?

Ja, er zijn meer dan 90 verschillende pneumokokkentypen. Als u een keer ziek bent geworden door een van deze typen kunt u soms nog wel ziek worden door een ander type. Dit is ook de reden dat vaccinatie nog steeds zinvol is als iemand al eens pneumokokkenziekte heeft gehad.

naar boven

Hoe effectief is vaccineren tegen pneumokokkenziekte?

Het is moeilijk te zeggen hoe effectief de vaccins precies zijn. Dit hangt af van allerlei factoren, zoals leeftijd en of iemand al een chronische ziekte heeft. Maar het hangt ook af van de pneumokokkentypen die op dat moment veel voorkomen. De pneumokokkenvaccins voor ouderen werken namelijk slechts tegen een deel van de pneumokokkentypen. Er bestaan twee soorten vaccins. Er is een vaccin dat tegen 13 typen bescherming biedt en er zijn andere vaccins die tegen 23 typen bescherming bieden.

naar boven

Als ik gevaccineerd ben tegen pneumokokkenziekte, kan ik dan geen pneumokokkenziekte meer krijgen?

Wanneer u bent gevaccineerd kunt u nog steeds pneumokokkenziekte krijgen.  Maar de kans dat u het krijgt is wel kleiner.

naar boven

Is het vaccineren tegen pneumokokkenziekte veilig?

Ja, vaccins tegen pneumokokkenziekte die gebruikt kunnen worden  bij ouderen zijn  uitgebreid getest en veilig bevonden.

naar boven

Welke bijwerkingen kunnen er mogelijk verwacht worden?

Zoals bij alle vaccinaties kunnen er milde bijwerkingen worden verwacht, zoals slaperigheid, hoofdpijn en plaatselijke reacties zoals roodheid, zwelling en pijn op de plek waar is geprikt. Algemene bijwerkingen zoals koorts en spierpijn komen wat vaker voor bij het vaccin dat tegen 13 types werkt.
Zeer zeldzame reacties, zoals een ernstige allergische reactie, zijn niet uit te sluiten. Voor meer informatie en een overzicht van de meldingen van vermoede bijwerkingen na een vaccinatie kunt u terecht op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb. Het gaat bij deze meldingen dus om het vermoeden bij de melder dat het een mogelijke bijwerking betreft. De relatie met het vaccin staat niet vast, het kan ook gaan om een gebeurtenis die om een andere reden plaatsvindt en die in de tijd samen valt met vaccinatie.
Een uitgebreide beschrijving van mogelijke bijwerkingen is te vinden in de bijsluiter van het vaccin.

naar boven

Is er al ervaring met pneumokokkenvaccinatie in andere landen?

Ja, in verschillende andere landen worden ouderen gevaccineerd tegen pneumokokkenziekte. Dit gebeurt onder meer in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.

naar boven

Zijn er mensen voor wie het vaccin niet geschikt is?

Het vaccin is voor bijna iedereen geschikt. Alleen een beperkte groep mensen komt niet in aanmerking. Het gaat onder andere om mensen die in het verleden een ernstige allergische reactie hebben gehad na pneumokokkenvaccinatie. U kunt met uw arts bespreken of het vaccin voor u geschikt is.

naar boven

Hoe lang werkt een pneumokokkenvaccinatie?

Het is niet precies bekend hoe lang iemand beschermd is na een pneumokokkenvaccinatie. Het ene vaccin (tegen 23 types pneumokokken) is na ongeveer 5 jaar uitgewerkt, het andere vaccin (tegen 13 types) lijkt langer te beschermen.

naar boven

Moet pneumokokkenvaccinatie herhaald worden?

Het ene vaccin (tegen 23 types pneumokokken) moet na 5 jaar worden herhaald. Het andere vaccin (tegen 13 types) hoeft niet te worden herhaald. 

naar boven

Hoe kan ik me laten vaccineren tegen pneumokokkenziekte?

U kunt er nu al voor kiezen om gebruik te maken van deze vaccinatie. Deze dient u dan zelf te betalen. De vaccins zijn alleen op recept verkrijgbaar, via een (huis)arts of vaccinatiecentrum. Voor informatie over de prijs van de vaccinaties kunt u contact opnemen met uw apotheek of vaccinatiecentrum. In de tabel hierboven vindt u een overzicht van de geregistreerde vaccins en per vaccin een link naar de bijsluiter. Overleg met uw (huis)arts of met een vaccinatiecentrum of het vaccin voor u geschikt is. Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Zijn er andere effectieve manieren om tegen pneumokokkenziekte te beschermen?

Vaccineren is de meest effectieve manier om uzelf tegen pneumokokkenziekte te beschermen. Daarnaast kan de verspreiding van de bacterie worden verminderd door goede hygiëne toe te passen bij hoesten en niezen.

naar boven

Welke pneumokokkenvaccins zijn geregistreerd in Nederland?

 

Merknaam

Beschermt tegen

Geschikt voor personen

Pneumovax 23® zie bijsluiter

23 pneumokokkentypen

Vanaf 2 jaar

Prevenar 13® zie bijsluiter

13 pneumokokkentypen

Vanaf 6 weken

Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland.

naar boven

Waaruit bestaat een pneumokokkenvaccin?

Een pneumokokkenvaccin bevat drie soorten bestanddelen:

  1.  Antigenen: dit zijn delen van de pneumokok waartegen bescherming (immuniteit) wordt opgewekt. (Er zitten verschillende antigenen in de vaccins die tegen 13 en tegen 23 typen pneumokokken werken).
  2. Hulpstoffen (bijv. adjuvantia): dit zijn stoffen die aan het vaccin worden toegevoegd om de werkzaamheid te verbeteren, de houdbaarheid te verlengen, het vaccin stabiel te houden, de toediening te vergemakkelijken, etc. Het zijn stoffen die goed zijn onderzocht en waar al jarenlang ervaring mee is.
  3. Reststoffen: dit zijn de resten van stoffen uit het productieproces van het vaccin. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat er ongewenste bacteriën tijdens het productieproces groeien. Deze reststoffen worden, voordat het vaccin in gebruik wordt genomen, zoveel mogelijk verwijderd. Echter, zeer kleine hoeveelheden kunnen nog achter blijven. Het gaat dan om hoeveelheden die geen schade kunnen veroorzaken.

In de bijsluiter staat beschreven uit welke bestanddelen de verschillende vaccins precies bestaan. U vindt de bijsluiter van elk vaccin door op de naam in bovenstaande schema te klikken. Meer informatie over de verschillende bestanddelen en hun functie is te vinden op de website van het Rijksvaccinatieprogramma.

Zie ook de informatie voor professionals.

naar boven
 

Home / Onderwerpen / V / Vaccinaties op maat / Pneumokokkenvaccinatie voor ouderen

RIVM De zorg voor morgen begint vandaag
Menu