Overzicht van interventies voor het bevorderen van preventief gedrag

Overzicht van interventies voor het bevorderen van naleving van preventieve gedragsmaatregelen gericht op corona-bestrijding. 

  Omschrijving
Doel Dit overzicht biedt op een compacte manier (in tabelvorm) inzicht in interventiemogelijkheden om de naleving van preventief gedrag te bevorderen in de context van een pandemie. 
Gebruiker Professionals in beleid, praktijk en communicatie
Doelgroep Algemene bevolking
Praktische toepassing Dit overzicht biedt informatie over interventies en effecten daarvan op de volgende preventieve gedragingen: vaccineren, drukte mijden en afstand houden, (zelf)testen, handhygiëne en mondkapjesgebruik. Er is onderscheid gemaakt tussen interventies waarbij meer of minder zekerheid is over de werking. 
Onderbouwing Het overzicht is gebaseerd op literatuuronderzoek van de RIVM Gedragsunit van het voorjaar 2020 tot begin september 2022. Deze literatuur is aangevuld met aanvullende literatuuscans en de sneeuwbalmethode.  
Titel en verwijzing Interventies voor het bevorderen van naleving van gedragsmaatregelen gericht op corona-bestrijding.
Gepubliceerd door RIVM, 2023. Auteurs: Robin Wuyts, Eline Roordink, Anne Buitenhuis, Nina van der Vliet, Koen van der Swaluw, Marijn Stok, Marijn de Bruin. 

Gedragskader implementatie van preventieve maatregelen door sectoren

Handreiking met aandachtspunten vanuit gedragsperspectief voor de implementatie van sectorspecifieke plannen bij oplevingen van COVID-19. 

  Omschrijving
Doel Sectoren en de overheid vanuit gedragsperspectief ondersteunen bij het ontwikkelen en implementeren van sectorspecifieke plannen om een opleving van het virus te bestrijden.
Gebruiker Professionals in beleid, praktijk en communicatie
Doelgroep Aandachtspunten zijn bedoeld om overheid, sectoren, en achterliggende organisaties te ondersteunen.
Praktische toepassing Het gedragskader kan worden gebruikt door sectoren en de overheid bij het ontwikkelen van sectorspecifieke plannen voor preventieve maatregelen. Het kader biedt randvoorwaarden en aandachtspunten die de sectoren en de achterliggende organisaties kunnen helpen bij de implementatie van de plannen. Deze aandachtspunten kunnen ook bij toekomstige uitbraken en preventieve maatregelen worden toegepast. 
Onderbouwing Het kader is gebaseerd op wetenschappelijke literatuur en input van experts. 
Titel en verwijzing Handreiking Gedragskader sectorplannen
Gepubliceerd door RIVM, 2022. Auteurs: Marijn de Bruin, Ellen Uiters, Floor Kroese

3C-interventiemodel

Dit product geeft uitleg over het 3C-interventiemodel. Dit model geeft inzicht in de instrumenten die de overheid in kan zetten om gedrag te ondersteunen. 

  Omschrijving
Doel Om gewenst gedrag te ondersteunen, is het belangrijk om het gedrag en de factoren die daarop van invloed zijn eerst goed te begrijpen. Het 3C-interventiemodel kan worden gebruikt om Inzicht te krijgen in de mogelijkheden om gedrag te ondersteunen. De focus ligt daarbij op instrumenten die de overheid tot haar beschikking heeft. 
Gebruiker Professionals in beleid
Doelgroep Aandachtspunten zijn bedoeld om overheid, sectoren, en achterliggende organisaties te ondersteunen.
Praktische toepassing Het 3C-interventiemodel kan gebruikt worden om beleidsprofessionals inzicht te geven in de verschillende mogelijkheden die zij hebben om gedrag te ondersteunen,  aansluitend bij de achtergronden van het (on)gewenste gedrag. Er worden voorbeelden gegeven van het inzetten van Communicatie, het aanpassen van de Context en het gebruik van Controle om mensen te motiveren, faciliteren en aan te sporen gedragsadviezen op te volgen. 
Onderbouwing Het 3C-interventiemodel is een afgeleide en vereenvoudigde versie van het ‘Behaviour Change Wheel’, een geïntegreerd model van meerdere gedragsveranderingsmodellen, waaronder het COM-B model (Michie et al. 2011 en 2014). 
Titel en verwijzing Het 3C-interventiemodel in coronatijd 
Gepubliceerd door RIVM, 2021. Auteurs: Mariken Leurs, Reint Jan Renes, Sifra Bolle, Marijn Stok, Djoeke van Dale, Koen van der Swaluw, Marijn de Bruin
Aanvullende informatie Behaviour Change Wheel

Matrix Communicatiemethoden voor het ondersteunen van gedrag

Overzicht van communicatie- en interventiemethoden om gedrag te ondersteunen. 

  Omschrijving
Doel Professionals handvaten bieden bij het ontwikkelen van interventies en communicatiemethoden die bepaald gedrag ondersteunen.
Gebruiker Professionals in beleid, praktijk en communicatie
Doelgroep Algemene bevolking
Praktische toepassing De matrix is een hulpmiddel voor professionals bij het ontwikkelen van communicatiemethoden en interventies om gedrag te ondersteunen. In de matrix worden per factor die van invloed is op gedrag verschillende interventies en communicatiemethoden gepresenteerd die de betreffende factor kunnen ondersteunen. De coronacrisis vormt de inspiratiebron waarop de praktijkvoorbeelden in de matrix zijn gebaseerd, maar de matrix is ook te gebruiken bij andere thema’s waarbij het gaat om ondersteunen van gedrag, zoals andere infectieziekten, duurzaamheid en preventie. 
Onderbouwing De communicatiestrategieën zijn ingedeeld en onderbouwd op basis van de factoren die van belang zijn voor het opstarten en volhouden van preventiegedrag , zoals gedefinieerd in het Basisdocument Preventiegedrag en Welzijn. De  onderbouwing voor communicatiestrategieën die aansluiten bij deze factoren is gebaseerd op de Intervention Mapping (IM) taxonomie van gedragsveranderingsmethoden (Kok et al., 2016).  
Titel en verwijzing Matrix 'Communicatiemethoden voor ondersteunen gedrag' 
Gepubliceerd door RIVM (2021): Marijn Stok, Jolanda Keijsers, Else Zantinge, Sifra Bolle, Jet Sanders
Aanvullende informatie Achterliggend document Communicatiemethoden voor ondersteunen gedrag. Ook in deze toolkit: Stappenplan overheidscommunicatie en interventies en Overzicht van interventies voor het bevorderen van preventief gedrag.  

Stappenplan overheidscommunicatie en interventies

Stappenplan voor het ontwikkelen van overheidscommunicatie en interventies in de context van de coronacrisis.

  Omschrijving
Doel Ondersteuning bieden bij het systematisch, transparant en toch pragmatisch ontwikkelen en implementeren van overheidscommunicatie en gedragsinterventies om  ongezond gedrag in te perken en gezond gedrag te bevorderen. 
Gebruiker Professionals in beleid, praktijk en communicatie
Doelgroep Algemene bevolking 
Praktische toepassing Dit stappenplan ondersteunt bij het ontwikkelen en implementeren van een interventie of communicatiestrategie met transparante (wetenschappelijke) onderbouwing. Daarbij worden verschillende stappen onderscheiden: 1) het definiëren en onderbouwen van het gedrag en de doelgroep; 2) het doel van de interventie; 3) de methoden voor gedragsverandering en 4) het communicatiekanaal. Daarnaast is er aandacht voor 5) het implementatieplan en 6) evaluatiemethoden. Het stappenplan is gericht op de preventie van COVID-19, maar kan ook voor gezondheidsgedrag bij andere infectieziekten worden ingezet.
Onderbouwing Het stappenplan is gebaseerd op het Intervention Mapping protocol voor  het ontwikkelen van interventies om gedrag te ondersteunen (Kok et al., 2016 ). Achterliggende documenten zijn het Theoretisch kader Preventiegedrag en de Matrix Communicatiemethoden voor het ondersteunen van gedrag.  
Titel en verwijzing Stappenplan overheidscommunicatie interventies
Gepubliceerd door RIVM, 2020. Auteurs: Marijn de Bruin, Djoeke van Dale, Robbert Sanderman, Gerjo Kok
Aanvullende informatie Ook in deze toolkit: Matrix Communicatiemethoden voor ondersteunen gedrag en Overzicht van interventies voor het bevorderen van preventief gedrag.

E-learning Gedrag en corona

Online training over preventiegedrag, de factoren die van invloed zijn op gedrag en hoe deze kennis kan helpen en inspireren bij het ontwikkelen van beleid en communicatie. 

  Omschrijving
Doel Handvaten geven bij het stapsgewijs inzetten van communicatiemethoden en andere interventies voor het ondersteunen van gedrag en communicatie. 
Gebruiker Professionals in beleid, praktijk en communicatie
Praktische toepassing De online training duurt ongeveer 1,5 uur. De training bestaat uit inhoudelijke blokken met zowel theorie als praktische toepassingen en voorbeelden gericht op het ondersteunen van gedrag. De kennis en handvaten in deze training zijn niet alleen toepasbaar op preventiegedrag gerelateerd aan COVID-19, maar zijn ook te gebruiken bij andere thema’s, zoals duurzaamheid en ander preventief gedrag. 
Onderbouwing De communicatiestrategieën zijn ingedeeld en onderbouwd op basis van de factoren die van belang zijn voor het opstarten en volhouden van preventiegedrag, zoals gedefinieerd in het Basisdocument Preventiegedrag en Welzijn. De onderbouwing voor communicatiestrategieën die aansluiten bij deze factoren is gebaseerd op de Intervention Mapping (IM) taxonomie van gedragsveranderingsmethoden (Kok et al., 2016).   
Titel en verwijzing E-learning Gedrag en corona 
Gepubliceerd door RIVM, NSPOH Netherlands School of Public & Occupational Health (Netherlands School of Public & Occupational Health), 2021. Samengesteld door: Jolanda Keijsers, Else Zantinge, Mariken Leurs, Marijn Stok, Nicolette Kupper, Femke van Hamond, Roderick Gielis (RIVM) en Evi Vermeer, Heleen van Deuzen (NSPOH). 
Aanvullende informatie Ook in deze toolkit: ‘Matrix Communicatiemethoden voor ondersteunen gedrag', ‘Theoretisch kader preventiegedrag Gedragsunit RIVM’ en ‘Het 3C-interventiemodel in coronatijd’. 

Gedragswetenschappelijke analyse persconferenties tijdens de coronapandemie

Rapport met een gedragswetenschappelijke analyse van de overheidscommunicatie in persconferenties tijdens de coronapandemie.  

  Omschrijving
Doel Beschrijven welke helpende communicatietechnieken zijn ingezet in de persconferenties om draagvlak en naleving van gedrag te ondersteunen. Daarnaast aandachtspunten bieden voor ondersteunende communicatie in toekomstige persconferenties tijdens een pandemie of andere crisis.
Gebruiker Professionals in beleid en communicatie
Doelgroep Algemene bevolking
Praktische toepassing Het overzicht van helpende communicatietechnieken kan gebruikt worden bij het vormgeven van toekomstige persconferenties tijdens een pandemie of andere crisis om draagvlak en het gewenste gedrag te ondersteunen. De technieken kunnen ook worden ingezet voor andere communicatiemiddelen.
Onderbouwing  De teksten van de persconferenties zijn geanalyseerd aan de hand van drie gedragswetenschappelijke theoretische kaders: procedurele rechtvaardigheid, communicatieframes, en gedragsveranderingstechnieken. Elk van deze kaders biedt handvaten voor het vormgeven van doeltreffende communicatie. Voor elk kader is een codeerschema opgesteld, waarbij twee codeurs de teksten hebben gecodeerd. Zie ook: Codeerschema persconferenties.
Titel en verwijzing

Gedragswetenschappelijke analyse van de persconferenties tijdens de coronapandemie

Gepubliceerd door

RIVM (2024). Marijn Stok, Carlijn Bussemakers, Frank Gootjes, Adriana Solovei, Nicole Stappers, Floor Kroese, Marijn de Bruin

Aanvullende informatie

Bij dit rapport is het Codeerschema persconferenties gebruikt. Ook in deze toolkit: Matrix communicatiemethoden voor het ondersteunen van gedrag, Stappenplan overheidscommunicatie en interventies.