Synthetisch Amorf Silica (SAS) bestaat uit silica nanodeeltjes die samenklonteren tot grotere deeltjes (micrometer schaal). SAS zit in verschillende voedingsmiddelen zoals coffeecreamer, soep-, saus- en kruidenmixen. Het is toegevoegd als voedseladditief E551, een antiklontermiddel. Voor een uitspraak over de mogelijke gezondheidsrisico’s van nanosilica in voedsel is meer informatie nodig over de opname in het lichaam en eventuele ophoping in weefsels. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu kijkt met andere partijen – zoals RIKILT en NVWANederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) – naar de mogelijke gezondheidsrisico’s van SAS in voedsel.

Vorm en grootte van SAS

SAS kan afhankelijk van de productiemethode uit verschillende vormen en groottes bestaan, die allemaal als E551 gebruikt kunnen worden. Die verschillende vormen kunnen verschillende oppervlakte-eigenschappen hebben en kunnen van invloed zijn op de opname en verdeling in het lichaam en de schadelijkheid van SAS. Dit bemoeilijkt de risicobeoordeling van SAS.

SAS-deeltjes kunnen onder de condities van het maagdarmkanaal samenklonteren en vervolgens weer uit elkaar vallen tot deeltjes waarvan een aanzienlijk deel uit silica nanodeeltjes bestaat. Dus als SAS-poeder uit grotere, samengestelde deeltjes bestaat (aggregaten en agglomeraten), kunnen deze alsnog uit elkaar kunnen vallen en de consument nanodeeltjes blootstellen.

Risico onzeker

Bij een voor de mens reële, langdurige lage blootstelling via voedsel, zijn de effecten van SAS onduidelijk. Uit eerder onderzoek bij muizen bleek wel dat inslikken van zeer grote hoeveelheden SAS de lever kan beschadigen. Wanneer SAS direct in het bloed geïnjecteerd wordt, zijn kleinere hoeveelheden al schadelijk. Verder zijn er aanwijzingen dat SAS zich in weefsels kan stapelen. Deze stapeling betekent niet automatisch dat er een gezondheidsrisico is, maar wel dat hier goed naar gekeken moet worden.

In 2014 heeft het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu een computermodellering uitgevoerd op basis van gegevens over opname en verspreiding van SAS in het lichaam en gegevens uit een studie met proefdieren. Daaruit bleek dat na een lage opname in het lichaam na inname via de mond, alsnog SAS-deeltjes kunnen ophopen in de lever. Op basis van de effecten in de lever (fibrose) bij proefdieren, de verspreiding in het lichaam en geschatte inname, heeft het RIVM eerder geconcludeerd dat gezondheidseffecten als gevolg van SAS niet kunnen worden uitgesloten.

Om duidelijke uitspraken over mogelijke gezondheidsrisico’s te kunnen doen is goede informatie nodig over de mate waarin silica nanodeeltjes uit voedsel wordt opgenomen. Hetzelfde geldt voor de mate waarin de stof zich eventueel in weefsels kan ophopen en voor informatie over verschillende vormen van SAS die in voedsel worden toegepast.

Herevaluatie door EFSAEuropese Voedselveiligheidsautoriteit

In 2018 publiceerde Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA de her-evaluatie van siliciumdioxide (E551) als voedseladditief. Daarbij is ook gekeken naar de mogelijke risico’s voor de mens van nanodeeltjes in E551. Hoewel er onvoldoende gegevens zijn om te bepalen welke hoeveelheid veilig is om dagelijks te mogen binnenkrijgen, concludeerde EFSA dat er geen aanwijzing voor een risico bestaat bij het huidige gebruik van SAS in levensmiddelen. Het RIVM komt tot een andere conclusie, namelijk dat gezondheidseffecten als gevolg van SAS in voedsel niet uitgesloten kunnen worden. Het verschil tussen deze twee conclusies komt doordat het RIVM in de risicobeoordeling op een andere manier rekening gehouden heeft met de stapeling van SAS in organen. De risicobeoordeling van het RIVM is gebaseerd op de concentratie SAS in de organen als gevolg van de levenslange hoeveelheid silica die dagelijks wordt ingeslikt, in plaats van alleen de dagelijkse hoeveelheid silica.

Publicaties

Computer modellering stapeling SAS deeltjes in de lever (van Kesteren et al. 2015):

https://doi.org/10.3109/17435390.2014.940408

Oplosbaarheid en schadelijkheid van verschillende silica deeltjes (Dekkers et al. 2013):

https://doi.org/10.3109/17435390.2012.662250

Gedrag van SAS in de darm (Peters et al. 2012, RIKILT):

https://doi.org/10.1021/nn204728k

Aanwezigheid van SAS en risico’s in voedsel (Dekkers et al. 2011): https://doi.org/10.3109/17435390.2010.519836

Zie ook

Nieuwsbericht Safety of the nanomaterial SAS (silica) in food still uncertain

Kamerbrief vervolgonderzoek SAS