Hoe goed de griepprik werkt kan per jaar en per persoon verschillen. Dit hangt onder andere af van hoe goed de griepprik past bij de griepvirussen die er in die winter zijn. Ook speelt de weerstand van de persoon die de griepprik krijgt een rol. Hoe beter de weerstand is, hoe beter de griepprik in het algemeen werkt.

De werking hangt af van uw weerstand

De werking van de griepprik verschilt per persoon  en is afhankelijk van de weerstand, leeftijd en gezondheid van de persoon die de griepprik krijgt.
De griepprik werkt over het algemeen minder goed als uw eigen afweersysteem minder goed werkt. Dit kan komen door ouderdom, ziekte of door medicijnen die u gebruikt. Uw lichaam maakt dan na de vaccinatie te weinig afweerstoffen tegen het griepvirus.

Toch kan iemand met een minder goede weerstand, nadat hij de griepprik heeft gehad voldoende afweerstoffen maken en beschermd zijn tegen de griep. En als hij toch griep krijgt, zorgt de griepprik er meestal voor dat hij minder ernstig ziek wordt. De griepverschijnselen zijn dan vaak minder erg en de kans op complicaties, zoals een longontsteking, is kleiner.

Voor mensen met een verminderde weerstand is het zinvol om echt ieder jaar de griepprik halen. Zij  lopen namelijk een groter risico om ernstig ziek te worden   van de griep. Ook is de kans groter dat ze ernstige complicaties krijgen of zelfs overlijden aan de griep.

De werking hangt af van hoe goed de griepprik past bij de griepvirussen

Er zijn veel verschillende soorten griepvirussen. Deze griepvirussen veranderen steeds. In het voorjaar wordt gestart met het maken van de griepprik. Deskundigen bekijken dan welke griepvirussen waarschijnlijk wereldwijd gaan komen in de winter. Vier van die virussen worden in de griepprik voor de komende winter opgenomen.
Het duurt ruim een half jaar om de griepprik te maken. In deze tijd kunnen nieuwe varianten van griepvirussen ontstaan. Tegen die nieuwe varianten werkt de griepprik dan mogelijk minder goed. De werking van de griepprik hangt dus af van hoe goed de griepprik past bij de virussen die er op dat moment zijn.

Hoe goed de griepprik werkt hangt ook af van de hoeveelheid virussen die rond gaan (de infectiedruk). En natuurlijk telt ook hoe ernstig ziek die virussen de mensen kunnen maken.

Samenstelling griepprik

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert over de samenstelling van de griepprik. Dit doen ze twee keer per jaar. In februari voor de landen in het noordelijk halfrond zoals Nederland en in september voor het zuidelijk halfrond (bijv. Australië). De WHO krijgt van veel landen informatie over welke virussen er de afgelopen periode rondgingen. Op basis daarvan wordt een inschatting gemaakt welke vier typen griepvirussen er in de griepprik moeten komen om de best mogelijke bescherming te bieden.
Het duurt vervolgens ruim een half jaar om de griepprik te ontwikkelen. Dit is gerekend vanaf het moment dat bekend is welke griepvirussen er in de griepprik moeten komen tot het moment waarop de griepprik in de koelkast bij de huisartsen en zorginstellingen ligt.

In Nederland gebruiken we de vier componenten (quadrivalent) griepprik. Dit houdt in dat de griepprik beschermt tegen vier typen griepvirussen. Dus er zitten vier dode (en dus en onschadelijke) griepvirussen in de griepprik. Dit zorgt voor een zo breed mogelijke bescherming.

Voor het griepseizoen 2021/2022 was het lastig om een goede voorspelling te maken. Door de coronamaatregelen gingen er namelijk weinig griepvirussen rond en kon de griep zich moeilijk verspreiden. Dit kwam zowel doordat mensen minder reisden en ook door  de hygiënemaatregelen. We weten daarom minder goed welke griepvirussen we kunnen verwachten voor dit griepseizoen.

Er bestaan twee typen griepvirus die griep bij mensen veroorzaken: type A en B. Het   type A kent 29 subtypen (18 van het hemagglutinine (H)- en 11 van neuraminidase (N)). Die komen vooral voor bij watervogels. Deze subtypen kunnen in allerlei verschillende combinaties voorkomen. De A-subtypen die elke winter bij mensen ziekte veroorzaken zijn A(H1N1) en A(H3N2). Type B virussen komen alleen bij mensen voor en in twee verschillende evolutionaire lijnen.

Elke winter veroorzaakt meestal minstens één van de A-subtypen en één van de B lijnen de jaarlijkse griepepidemie. Welke dat zullen zijn is nauwelijks te voorspellen. Daarom nemen vaccinproducten vier verschillende dode griepvirussen op in de griepprik (twee van de A-subtypen en twee van de B-lijnen).

Omdat het griepvirus slordig is in het kopiëren van haar eigen erfelijk materiaal, kunnen er gemakkelijk virusvarianten ontstaan die niet in de griepprik zitten. Daardoor gaan er wereldwijd elk jaar iets andere griepvirussen rond. Daarop passen vaccinproducenten de griepprik elk jaar aan. Dit is één van de redenen waarom u de griepprik elk jaar weer opnieuw moet halen. Een andere reden is dat de griepprik ongeveer 6 maanden beschermt.

Zie ook: Elk jaar een nieuw griepvaccin. Hoe wordt de samenstelling ervan bepaald?

We spreken van een vaccinmismatch als één of meer van de vier griepvirussen die in de griepprik zitten niet of voor een deel hetzelfde zijn als de griepvirussen die rondgaan. Dit kan ertoe leiden dat de griepprik minder goed werkt en dus slechter beschermt tegen de griep. Een mismatch van de griepprik betekent niet altijd dat de griepprik helemaal niet meer beschermt. Het is ook mogelijk dat er een kleine mismatch is. Dit betekent dat er een klein verschil zit tussen de griepvirussen die in de griepprik zitten en de griepvirussen die rondgaan. Hoe groter de mismatch is, hoe minder de werkzaamheid van de griepprik over het algemeen is.

Soms kan er een hele nieuwe combinatie van verschillende typen griepvirussen ontstaan dat nieuw is voor de mens. Meestal komt dit dan van dieren. In dat geval geeft dat een grote vaccinmismatch. Dan is er helemaal geen overeenkomst meer tussen het griepvirus dat in de griepprik zit en het griepvirus dat rondgaat. In dat geval beschermt de griepprik niet of nauwelijks meer. Daarom is het belangrijk dat er het hele jaar door onderzoek gedaan wordt naar de griepvirussen die rondgaan en de werkzaamheid van de griepprik.

Daar is pas na het griepseizoen (april 2022) met zekerheid iets over te zeggen. Dan pas weten we namelijk welke griepvirussen er echt rond zijn gegaan. Wel zijn er signalen dat er voor dit seizoen een kleine mismatch zal zijn. Dat komt onder andere doordat er dankzij de coronamaatregelen minder griep rondging. Dat heeft als gevolg dat de griepprik misschien iets minder goed zal werken. Als dat zo is, dan kan de griepprik nog steeds  bescherming   bieden tegen griep en eventuele (ernstige) gevolgen door griep.