Analyse van griepvirusvarianten

Het NIC Nationaal Influenza Centrum (Nationaal Influenza Centrum) analyseert welke genetische varianten van het griepvirus (influenzavirus) rondgaan en welke eigenschappen deze hebben. Deze kennis helpt onder meer om te bepalen of de huidige vaccins aansluiten bij de virussen die rondgaan. En of de nu circulerende griepvirussen mogelijk verminderde gevoeligheid hebben voor antivirale therapieën.  

Het NIC analyseert griepvirussen uit:  

• monsters die een groot aantal klinisch diagnostische laboratoria in Nederland instuurt voor analyse
• monsters van de Nivel huisartsenpeilstations van mensen met een acute luchtweginfectie  
• monsters van Infectieradar van mensen uit de algemene bevolking met een (milde) acute luchtweginfectie

Op deze manier heeft het NIC een breed beeld van huidige griepvirus varianten. Varianten worden aangeduid met genetische ‘clades’. Binnen een genetische clade kunnen ook virussen voorkomen met extra mutaties die een mogelijk effect hebben op gelijkenis met het vaccin (antigene eigenschappen) of op gevoeligheid voor antivirale therapieën. Dit kan ervoor zorgen dat het vaccin mogelijk minder goed beschermt tegen deze varianten of dat medicijnen mogelijk minder goed aanslaan. 

Huidige situatie: Overzicht griepvirusvarianten seizoen 2025-2026

Over de laatste weken neemt het aantal per week gevonden influenzavirussen steeds toe in Nederland. Van de monsters die het NIC in het seizoen 2025-2026 analyseerde kwamen in de verschillende bronnen vooral influenzavirus A(H1N1)pdm09 en A(H3N2) voor en nog in zeer beperkte mate influenza B virus.

• Van de genetisch gekarakteriseerde influenza A(H1N1)pdm09-virussen behoorden de meeste tot clade 5a.2a.1 (subclade D.3.1 en D3.1.1). Subclade D3.1.1 neemt sinds week 47/2025 de overhand.
• Van de genetisch gekarakteriseerde influenza A(H3N2)-virussen behoorde de meeste tot clade 2a.3a.1 (subclade K). Deze clade K bevat diverse veranderingen ten opzichte van het huidige vaccin (zie Antigene Karakterisering).
• Influenza B virussen komen vooralsnog dit seizoen sporadisch voor. Enkele hiervan konden tot nu toe genetisch gekarakteriseerd worden waarbij clade V1A.3a.2 (subclade C.5.6) het meest gezien wordt.
   

Antigene karakterisering

Veranderingen in het hemagglutinine-eiwit (HA) van het griepvirus kunnen leiden tot andere antigene eigenschappen van het virus, zoals vermindering van de afweer die is opgewekt door eerdere infecties en vaccinatie. 

A(H1N1)pdm09- en A(H3N2)-griepvirussen

Recente sequencing resultaten laten zien dat voor zowel de A(H1N1)pdm09 als A(H3N2) griepvirussen die nu rondgaan er substituties in HA gevonden zijn die kunnen leiden tot een antigene afwijking ten opzichte van de virussen in het vaccin dat nu in Nederland gegeven wordt. De antigene eigenschappen van een eerste subset van de Nederlandse A(H1N1)pdm09 en A(H3N2) virussen werd in kaart gebracht met referentie frettensera. De antigene eigenschappen van A(H1N1)pdm09 virussen komen in de regel goed overeen met de vaccincomponent van dit jaar, maar A(H3N2) sublade K virussen wijken af van de vaccincomponent van dit jaar en kunnen daardoor mogelijk aan herkenning door antilichamen ontsnappen.
Voor A(H3N2) subclade K virussen komt dit waarschijnlijk door de aminozuur substituties S144N, N158D, I160K en Q173R in HA. Dit wijst erop dat het vaccin mogelijk minder bescherming geeft tegen de A(H3N2) subclade K virussen en in mindere mate mogelijk ook tegen A(H1N1)pdm09 subclade D.3.1 virussen. Of het vaccin daadwerkelijk minder goede bescherming geeft tegen ernstige ziekte wordt nauwlettend in de gaten gehouden. Eerste data uit het Verenigd Konikrijk laten zien dat de bescherming vooralsnog niet drastisch lager is dan in voorgaande jaren.  Vroege vaccine effectiviteit metingen van het VEBIS consortium, waar het RIVM en Nivel onderdeel van zijn, bevestigen de vroege metingen van het Verenigd Koninkrijk. De vaccin effectiviteit tegen A(H3N2) influenzavirus, met dominante circulatie van clade K, is vergelijkbaar met die van voorgaande seizoenen. Ook de effectiviteit tegen A(H1N1)pdm09 influenzavirus, met toenemende dominantie van clade D.3.1.1, is vergelijkbaar met die van voorgaande seizoenen, maar wat lager dan die tegen A(H3N2).

Antivirale gevoeligheid

Representatieve virussen van de verschillende subtypen worden getest op gevoeligheid voor antivirale middelen als Oseltamivir en Zanamivir. Huidig circulerende A(H3N2) virussen, waaronder de bovengenoemde clade K, laten vergelijkbare gevoeligheid zien als voorgaande varianten. 
Bij A(H1N1)pdm09 virussen heeft de dit seizoen meest voorkomende variant clade D.3.1.1 veranderingen (substituties) in het Neuraminidase eiwit die kunnen leiden tot verminderde gevoeligheid voor de neuraminidase remmers Oseltamivir en Zanamivir: NA-I223V en/of NA-S247N. Een groot aandeel van clade D.3.1.1 virussen hebben NA-S247N en er worden ook dubbel-mutanten waargenomen. Met name de dubbel-mutant resulteert in verminderde gevoeligheid.

(Bron: RIVM/Erasmus MC medisch centrum (medisch centrum))