Mensen krijgen (Per- en polyfluoralkylstoffen) op verschillende manieren binnen. Een daarvan is via het drinkwater. Hoeveel PFAS mensen op deze manier binnenkrijgen verschilt. Dat hangt af van welk water het drinkwater is gemaakt. In Nederland komt zestig procent van het drinkwater uit grondwater.

In drinkwater gemaakt van grondwater zitten minder PFAS, dan in drinkwater gemaakt van oppervlaktewater. Zie Bron van het drinkwater | Atlas Leefomgeving

Gezondheidsrisico’s van PFAS in drinkwater

Het RIVM berekende in 2023 hoeveel PFAS mensen via voedsel en drinkwater in Nederland gemiddeld binnenkrijgen. Dat is via voedsel drie keer zoveel als via drinkwater. Voor drinkwater alleen ligt deze hoeveelheid onder de gezondheidskundige grenswaarde.

Voor voedsel en drinkwater samen ligt de hoeveelheid wel boven de gezondheidskundige grenswaarde. Als mensen lange tijd meer PFAS binnenkrijgen dan deze gezondheidskundige grenswaarde, kan dit schadelijk zijn voor de gezondheid.

Hoeveel PFAS mag er volgens de wet in drinkwater zitten?

De overheid bepaalt de kwaliteitseisen waaraan het drinkwater moet voldoen. De wettelijke kwaliteitseisen voor drinkwater staan in het Drinkwaterbesluit. Voor 20 verschillende PFAS is de wettelijk toegestane hoeveelheid in drinkwater 100 nanogram per liter (ng/L). Het Nederlandse drinkwater voldoet hieraan.

Er is nieuwe wetenschappelijke kennis over mogelijke effecten van PFAS op mensen. Het is bekend geworden dat PFAS nadelige effecten heeft op het immuunsysteem. Deze effecten kunnen al optreden op bij blootstelling aan een zeer kleine hoeveelheid PFAS.

Daarom adviseert het RIVM om voor PFAS in drinkwater een strengere richtwaarde te gebruiken. In plaats van 100 nanogram PFAS per liter adviseert het RIVM nu 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt als (perfluoroctaanzuur)-equivalenten.

Hoe wordt de schadelijkheid van PFAS in drinkwater beoordeeld?

PFAS komen meestal niet als losse stof voor, maar als mengsel van meerdere PFAS. l. Daarom moeten zoveel mogelijk PFAS worden meegenomen bij een risicobeoordeling. Het RIVM heeft hiervoor de RPF-methode ontwikkeld. Hiermee kunnen PFAS als groep worden beoordeeld in mengsels die mensen binnenkrijgen. Bijvoorbeeld via voedsel, drinkwater of het inslikken van zwemwater.

Het RIVM legt in een kennisnotitie een uit hoe de RPF-methode gebruikt kan worden om het drinkwater in de praktijk te toetsen aan de richtwaarde voor drinkwater.
Zie de kennisnotitie Aanvulling Relatieve Potentie Factoren en Relatieve Bioaccumulatie Factoren voor PFAS.

Hoe werkt de RPF-methode?

In wetenschappelijk onderzoek zijn de schadelijke effecten van PFOA beschreven. Het RIVM ontwikkelde een methode om de schadelijkheid van PFAS te kunnen vergelijken met PFOA. Dit heet de RPF-methode. RPF staat voor Relatieve Potentie Factor. De RPF-methode gebruikt PFOA als referentie voor de schadelijkheid van andere PFAS.  

De RPF’s zijn berekend op basis van de schadelijke effecten van PFAS op de lever. Door de hoeveelheid van een enkele PFAS in drinkwater te vermenigvuldigen met de relatieve potentiefactor, wordt deze hoeveelheid uitgedrukt in PFOA-eenheden. Dit noemen we ook PFOA-equivalenten. De optelsom van PFOA-equivalenten kan worden vergeleken met de gezondheidskundige grenswaarde voor PFAS.

Welke maatregelen worden genomen om PFAS in drinkwater te verminderen?

  • Drinkwaterbedrijven zuiveren het water zo goed mogelijk.
  • De overheid werkt aan strengere regels om de uitstoot van PFAS naar het milieu te verminderen.
  • De overheid werkt ook aan een Europees verbod op de productie, het gebruik en het verkopen van PFAS.
  • Er wordt onderzoek gedaan naar betere technieken om PFAS uit water te halen.

Als er minder PFAS maar ook andere chemische stoffen in het oppervlaktewater worden geloosd, is dat beter voor het milieu en voor de veiligheid van het drinkwater. Als de rivieren schoner worden, hoeven de drinkwaterbedrijven er minder PFAS uit te halen.

Publicaties PFAS in drinkwater