Sigaretten met minuscule gaatjes in het filterpapier zijn de laatste tijd veel in het nieuws. Deze geventileerde filtersigaretten zijn minstens zo schadelijk als sigaretten zonder filterventilatie. De hoeveelheden teer, nicotine en koolmonoxide (afgekort “TNCOtar, nicotin and carbon monoxide”) bepaald met de door de EUEuropese Unie voorgeschreven standaard meetmethode, zijn namelijk lager dan wat een roker binnen krijgt. Deze sigaret is door de media dan ook omgedoopt tot ‘sjoemelsigaret’. Wat zijn de gevolgen van de gaatjes in het filterpapier voor de roker?

Waarom hebben sigarettenfilters gaatjes?

In de jaren 60 werden consumenten zich bewuster van de schadelijke effecten van roken. Fabrikanten speelden hierop in door ‘light’ sigaretten op de markt brengen als ‘gezonder alternatief’. De filters van deze ‘light’ sigaretten bevatten hele kleine ventilatiegaatjes waardoor extra lucht wordt aangezogen bij het nemen van een trekje. Deze ventilatiegaatjes lijken een gunstig effect te hebben op de concentratie schadelijke stoffen, omdat ze zorgen voor verdunning van de rook. Rokers ervaren deze sigaretten daardoor vaak als lichter en/of milder van smaak. Tegenwoordig hebben bijna alle sigarettenfilters ventilatiegaatjes. De hoeveelheid extra aangezogen lucht varieert van 10 tot 80 procent en is onder andere afhankelijk van het aantal, de grootte, en de plaats van de gaatjes.

Thumbnail

Ventilatiegaatjes in het filterpapier van verschillende sigaretten, vergroot met een microscoop. De lengte van het rode balkje is op ware grootte 1 millimeter.

Gevolgen van filterventilatie

Rokers gaan anders roken

Rokers passen (bewust of onbewust) hun rookgedrag aan om de hoeveelheid nicotine binnen te krijgen waaraan ze zijn gewend. Wanneer zij een sigaret roken met (meer) ventilatiegaatjes is de concentratie nicotine per trekje lager. Om alsnog de gewenste hoeveelheid nicotine binnen te krijgen gaan zij dieper inhaleren, meer en/of langere trekjes nemen of zelfs meer sigaretten op een dag roken. Ook bedekken rokers een deel van de ventilatiegaatjes, bewust of onbewust, met hun vingers en mond tijdens het roken. Hierdoor krijgen ze dus alsnog minstens zoveel schadelijke stoffen binnen als van sigaretten zonder ventilatiegaatjes.

Samenstelling van de rook verandert

De extra aangevoerde lucht in sigaretten met filterventilatie beïnvloedt de samenstelling van de rook. Het verbrandingsproces van de tabak verandert en hierdoor komen bepaalde schadelijke stoffen in grotere hoeveelheden vrij. Wanneer een roker zijn gedrag aanpast om dezelfde hoeveelheid nicotine binnen te krijgen als van een niet-geventileerde sigaret, zal hij daarmee dus meer andere schadelijke stoffen binnen krijgen. Daarom is het belangrijk om de hoeveelheid schadelijke stoffen in sigarettenrook in verhouding tot de hoeveelheid nicotine te bekijken.

Beeldvorming door consument wordt beïnvloed

Consumenten hebben niet altijd een volledig beeld van de risico’s van sigaretten met filterventilatie. Sommige mensen denken dat ze minder schadelijk zijn voor de gezondheid omdat deze sigaretten een mildere smaak hebben en oorspronkelijk werden verkocht als ‘light’ producten. Maar de gaatjes in sigarettenfilters zorgen er juist voor dat er meer schadelijke stoffen in de rook komen en dat rokers dieper inhaleren en mogelijk zelfs meer gaan roken. De termen ‘light’ en ‘mild’ sigaret zijn dan ook omstreden, en mogen niet meer gebruikt worden in de EUEuropese Unie. Sigaretten met (meer) ventilatiegaatjes mogen nog wel verkocht worden. Deze zijn vaak herkenbaar aan verpakkingen met lichtere kleuren die lijken op de vroegere ‘light’-verpakkingen.

Gezondheidseffecten

Schadelijke stoffen in sigarettenrook

Door ventilatiegaatjes in sigarettenfilters krijgen rokers dus minstens zo veel schadelijke stoffen binnen als wanneer er geen gaatjes in de filter zitten. Dit zijn stoffen die ook in de rook van sigaretten zonder filterventilatie voorkomen, zoals, teer, nicotine, koolmonoxide, tabak specifieke nitrosamines (NNN en NNK), acetaldehyde, acroleine. Van deze stoffen is bekend dat ze zeer schadelijk zijn voor de gezondheid omdat ze giftig, kankerverwekkend en/of verslavend zijn.

Hoger risico op kanker

Het is al langer bekend dat het roken van sigaretten leidt tot een verhoogd risico op verschillende vormen van kanker. Recent onderzoek heeft bovendien een verband aangetoond tussen het gebruik van sigaretten met filterventilatie en een specifieke vorm van longkanker, namelijk het adenocarcinoom.

Hoeveelheden schadelijke stoffen in rook

Meetmethoden

De hoeveelheden schadelijke stoffen in rook van sigaretten kunnen worden gemeten met behulp van een rookmachine. De ISOInternational Organization of Standardization methode die op dit moment in de meetopstelling gebruikt wordt voor het bepalen van TNCOtar, nicotin and carbon monoxide gehalten, geeft een onderschatting van de hoeveelheid schadelijke stoffen waaraan rokers worden blootgesteld. De “Canadian Intense” methode komt meer in de richting van menselijk rookgedrag doordat de ventilatiegaatjes van de filter worden afgeplakt en er dieper en vaker geïnhaleerd wordt. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu gebruikt de Canadian Intense methode al voor wetenschappelijk onderzoek.

Lees hier meer over het meten van schadelijke stoffen in rook en de invloed van filtergaatjes.

Relevantie voor de consument

Sigaretten met filterventilatie zijn niet minder schadelijk dan sigaretten waarvan de filter geen ventilatie gaatjes heeft. Door het (bewust of onbewust) aanpassen van rookgedrag om de gewenste hoeveelheid nicotine binnen te krijgen, krijgt de roker juist meer schadelijke stoffen binnen. De TNCO waarden die in de meetopstelling bepaald worden geven daardoor geen inzicht in de schadelijkheid voor de roker.

Het RIVM heeft een databank gemaakt waarin de door fabrikanten aangeleverde TNCO gehalten te vinden zijn van sigaretten die in 2015 op de Nederlandse markt waren. Hierin is te zien welke sigaretten lage TNCO gehalten hebben wanneer ze in de meetopstelling afgerookt worden met de ISO methode. Deze sigaretten hebben waarschijnlijk veel filterventilatie, waardoor de roker mogelijk meer schadelijke stoffen binnen krijgt dan aangegeven.

Referenties

Bialous S, Yach D., 2001 Whose standard is it, anyway? How the tobacco industry determines the International Organization for Standardization (ISO) standards for tobacco and tobacco products. Tobacco Control, 10(2), 96-104.

Hammond, D., Fong, G.T., Cummings, K.M., O'Connor, R.J., Giovino, G.A., McNeill, A., 2006. Cigarette yields and human exposure: a comparison of alternative testing regimens. Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 15, 1495-1501.

Hammond, D., Wiebel, F., Kozlowski, L.T., Borland, R., Cummings, K.M., O'Connor, R.J., McNeill, A., Connolly, G.N., Arnott, D., Fong, G.T., 2007. Revising the machine smoking regime for cigarette emissions: implications for tobacco control policy. Tobacco Control, 16, 8-14.

Jarvis, M.J., Boreham, R., Primatesta, P., Feyerabend, C., Bryant, A., 2001. Nicotine yield from machine-smoked cigarettes and nicotine intakes in smokers: evidence from a representative population survey. Journal of the National Cancer Institute, 93, 134-138.

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), 2012. Herziening EU-Tabaksproductrichtlijn 2001/37/EGEuropese Gemeenschap.

Song, M.A., Benowitz, N.L., Brasky, T.M., Cummings, K.M., Hatsukami, D.K., Marian, C., O’Connor, R., Rees, V.W., Woroszylo, C., and Shields P.G., 2017. Cigarette Filter Ventilation and its Relationship to Increasing Rates of Lung Adenocarcinoma. Journal of the National Cancer Institute, 109(12).

Video Filterventilatie

(Beeldtitel: Filterventilatie in sigaretten. Voice-over:)

RUSTIGE MUZIEK

VOICE-OVER: Wist u dat bijna alle sigaretten minuscule gaatjes hebben in het filterpapier?
WALTHER KLERX: Bij sommige sigaretten kun je deze gaatjes met het blote oog zien.
Bij andere sigaretten moet je deze onder een microscoop bekijken.
Door deze gaatjes wordt extra lucht aangezogen door de roker en door de rookmachine.
REINSKJE TALHOUT: We gebruiken deze rookmachine om de teer-, nicotine- en koolmonoxide-emissies van verschillende producten met elkaar te kunnen vergelijken.
In Europa hebben we afgesproken dat we daarvoor de zogenaamde ISO-methode gebruiken.
Het kenmerk van de ISO-methode is dat de filtergaatjes openblijven tijdens de meting.
Maar een echte roker wil een bepaalde hoeveelheid nicotine binnenkrijgen omdat de roker nicotineverslaafd is.
Dus gaat de roker z'n gedrag aanpassen.
De roker gaat meer trekjes nemen, gaat dieper inhaleren en houdt ook met lippen of vingers de filtergaatjes deels dicht.
VOICE-OVER: Daarom wordt voor het onderzoek ook het Canadian Intense-protocol gebruikt waarbij de filtergaatjes worden afgeplakt.
TALHOUT: Dit geeft een beter beeld van wat een echte roker binnenkrijgt.
In de ISO-methode wordt iedere minuut een trekje genomen van 35 milliliter.
In het Canadian Intense-protocol wordt iedere halve minuut een trekje genomen van 55 milliliter.
KLERX: We kunnen nu aan de hand van het filter zien wat het effect is van de verschillende methoden.
Met de ISO-methode is het filter het lichtst en krijg je dus minder componenten binnen dan met de Canadian Intense-methode. Dat betekent dus dat als je vaker en met een groter volume een trekje neemt en de gaatjes afplakt dat je meer schadelijke componenten binnenkrijgt dan wanneer je dit niet doet.
Gaatjes in een filter maken een sigaret dus niet minder schadelijk.

(Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het beeld wordt lichtblauw met wit. Beeldtekst: Meer weten over filterventilatie in sigaretten? Kijk op: rivm.nl/filterventilatie. Een productie van het RIVM, copyright 2017. De zorg voor morgen begint vandaag.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT NOG EVEN VERDER EN EBT WEG